Ngành ngân hàng trước bài toán tăng trưởng lợi nhuận và giữ chất lượng tài sản

Theo Vietnam Report, uy tín ngân hàng ngày càng gắn với trải nghiệm và mức độ kết nối khách hàng. Ảnh minh họa: TPBank

Báo cáo "Ngành ngân hàng trước cuộc đua tăng trưởng chất lượng" do Vietnam Report công bố ngày 22/6 viết, ngành ngân hàng tiếp tục khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn quan trọng của nền kinh tế.

Năm 2025, lợi nhuận sau thuế toàn ngành đạt 284.900 tỷ đồng, tăng 19,5% so với năm 2024 (YoY) và cũng là mức cao nhất trong giai đoạn 2022 - 2025. Báo cáo của Vietnam Report cho rằng, kết quả này phản ánh nỗ lực của các ngân hàng trong việc mở rộng quy mô hoạt động, tối ưu cơ cấu tài sản sinh lời, tăng cường nguồn thu ngoài lãi cũng như kiểm soát chi phí trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Tuy nhiên, dù tiếp tục đà tăng trưởng lợi nhuận, ngành ngân hàng phải đối mặt với hai thách thức lớn gồm áp lực thanh khoản và chất lượng tài sản.

Sức ép về nguồn vốn

Báo cáo của Vietnam Report nhận định, sức ép về nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng đang tăng lên khi tốc độ tăng trưởng tín dụng tiếp tục vượt xa tốc độ tăng tiền gửi khách hàng. Trong năm 2025, dư nợ tín dụng tăng 19,4%, trong khi tiền gửi khách hàng chỉ tăng khoảng 15%.

Xu hướng này tiếp tục được duy trì sang năm 2026. Tính đến hết quý đầu năm, tín dụng toàn hệ thống tăng 3,6%, còn tiền gửi khách hàng chỉ tăng 0,6%. Khoảng cách ngày càng rộng giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và tốc độ huy động vốn khiến nhiều ngân hàng phải đẩy mạnh sử dụng các nguồn vốn thay thế như phát hành giấy tờ có giá hoặc vay trên thị trường liên ngân hàng.

Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi khách hàng (LDR) cũng liên tục tăng trong thời gian qua, từ mức 102,3% năm 2023 lên 106,5% năm 2024, 110,6% năm 2025 và đạt 113,9% vào cuối quý 1/2026. Đây là tín hiệu cho thấy áp lực thanh khoản trong hệ thống đang gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vốn phục vụ tăng trưởng kinh tế vẫn ở mức cao.

Để đáp ứng nhu cầu tín dụng, các ngân hàng đã đẩy mạnh hoạt động huy động vốn. Tổng huy động vốn toàn hệ thống năm 2025 tăng 23,2%, đạt gần 18,9 triệu tỷ đồng, mức tăng cao nhất trong giai đoạn 2022 - 2025. Đến cuối quý 1/2026, quy mô huy động tiếp tục vượt 19,3 triệu tỷ đồng.

Sức ép huy động vốn cũng nhanh chóng phản ánh lên mặt bằng lãi suất. Sau giai đoạn giảm sâu trong năm 2024, lãi suất huy động bắt đầu tăng trở lại từ cuối năm 2025. Đến tháng 5/2026, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng của nhóm ngân hàng quy mô nhỏ đạt khoảng 6,35%, trong khi nhóm ngân hàng quốc doanh ở mức 5,9%.

Chất lượng tài sản

Bên cạnh câu chuyện thanh khoản, chất lượng tài sản tiếp tục là vấn đề được giới phân tích quan tâm. Theo Vietnam Report, tổng nợ xấu nội bảng toàn hệ thống đã tăng từ khoảng 137.000 tỷ đồng năm 2022 lên 264.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025 và gần 290.000 tỷ đồng vào cuối quý 1/2026.

Mặc dù tỷ lệ nợ xấu toàn ngành đã giảm từ 1,93% năm 2023 xuống 1,86% năm 2025 nhờ tín dụng tăng trưởng mạnh và hoạt động xử lý nợ được đẩy mạnh, chỉ số này đã quay đầu tăng lên 1,98% trong quý 1/2026, cao hơn 112% so với năm 2022.

Bên cạnh đó, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng tiếp tục tăng. Trong năm 2025, các ngân hàng đã trích lập gần 145.000 tỷ đồng dự phòng rủi ro, tăng 9,3% so với năm trước. Điều này cho thấy các ngân hàng vẫn duy trì sự thận trọng trước những rủi ro tiềm ẩn liên quan đến chất lượng tài sản, báo cáo nhận định.

Xét theo quy mô ngân hàng, nhóm có tổng tài sản trên một triệu tỷ đồng tiếp tục duy trì chất lượng tài sản tốt nhất với tỷ lệ nợ xấu 1,45% trong quý 1/2026. Tuy nhiên, quy mô nợ xấu của nhóm này đã tăng lên gần 143.000 tỷ đồng và chiếm gần một nửa tổng nợ xấu toàn hệ thống.

Ở chiều ngược lại, nhóm ngân hàng có quy mô tài sản từ 500.000 tỷ đồng đến một triệu tỷ đồng ghi nhận áp lực lớn nhất khi tỷ lệ nợ xấu tăng từ 1,75% năm 2022 lên 3,28% trong quý 1/2026. Đồng thời, quy mô nợ xấu của nhóm này vượt 97.000 tỷ đồng, tăng hơn 3 lần sau 4 năm.

Trong khi đó, nhóm ngân hàng có quy mô dưới 500.000 tỷ đồng đã cải thiện đáng kể chất lượng tài sản khi tỷ lệ nợ xấu giảm từ mức đỉnh 3,48% năm 2023 xuống 2,78% trong quý 1/2026. Dù vậy, quy mô nợ xấu của nhóm này vẫn ở mức trên 50.000 tỷ đồng. Theo Vietnam Report, những diễn biến trên cho thấy nhóm ngân hàng quy mô trung bình đang là nhóm chịu nhiều sức ép nhất về chất lượng tài sản trong giai đoạn hiện nay.

Khả năng bao phủ nợ xấu của hệ thống đang có xu hướng suy giảm. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) toàn ngành giảm từ 121,8% năm 2022 xuống còn 82,9% năm 2025 và tiếp tục giảm xuống 80,1% trong quý 1/2026. Vietnam Report nhận định, tốc độ gia tăng nợ xấu hiện đang nhanh hơn khả năng tích lũy dự phòng của nhiều ngân hàng.

Trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước đang thúc đẩy lộ trình áp dụng các chuẩn mực Basel III, Vietnam Report cho rằng những yêu cầu mới về thanh khoản, nguồn vốn và quản trị rủi ro sẽ tạo thêm áp lực đối với các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tín dụng cao.

Ngược lại, các ngân hàng sở hữu nền tảng vốn mạnh, cơ cấu huy động ổn định và năng lực quản trị tốt sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc duy trì tăng trưởng, đồng thời củng cố vị thế trên thị trường.

Yếu tố trải nghiệm khách hàng

Kết quả khảo sát của Vietnam Report cho thấy yếu tố quan trọng nhất quyết định uy tín ngân hàng hiện nay vẫn là khả năng xử lý dữ liệu khách hàng an toàn, minh bạch và bảo mật, với tỷ lệ 89,5%. Tuy nhiên, các yếu tố liên quan trực tiếp đến trải nghiệm khách hàng như chất lượng sản phẩm dịch vụ (54,3%), chất lượng dịch vụ khách hàng (48,1%) và đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp (46,2%) cũng được đánh giá cao.

Điều này cho thấy khách hàng hiện nay không còn nhìn nhận uy tín ngân hàng chỉ dựa trên quy mô hay thương hiệu, mà ngày càng quan tâm đến những trải nghiệm thực tế trong quá trình sử dụng dịch vụ.

Sự thay đổi trong hành vi khách hàng cũng được phản ánh rõ nét qua dữ liệu truyền thông. Theo Vietnam Report, tỷ trọng tin tức liên quan đến chủ đề “Quan hệ với khách hàng” đã tăng từ 2,3% năm 2022 lên 5,5% năm 2025 và tiếp tục duy trì ở mức cao trong những tháng đầu năm 2026.

Sự gia tăng này diễn ra cùng với việc các ngân hàng ngày càng đẩy mạnh những hoạt động gắn kết khách hàng thông qua âm nhạc, giải trí, thể thao và cộng đồng số. Đây là dấu hiệu cho thấy các tổ chức tài chính đang mở rộng điểm tiếp xúc với khách hàng, không chỉ giới hạn trong các giao dịch tài chính truyền thống.

Theo Vietnam Report, sự dịch chuyển này không đơn thuần là thay đổi trong cách truyền thông của các ngân hàng, mà còn phản ánh sự thay đổi trong trọng tâm cạnh tranh của toàn ngành – từ mở rộng quy mô sang xây dựng sự gắn kết và lòng trung thành của khách hàng.

Xu hướng này không chỉ diễn ra tại Việt Nam mà đang trở thành một trong những thay đổi mang tính cấu trúc của ngành ngân hàng toàn cầu. Quá trình chuyển đổi số trong hơn một thập kỷ qua đã giúp các dịch vụ tài chính trở nên nhanh hơn, thuận tiện hơn và dễ tiếp cận hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, công nghệ càng phổ cập thì khả năng khác biệt hóa sản phẩm càng suy giảm. Những tiện ích từng được xem là lợi thế cạnh tranh như mở tài khoản trực tuyến, eKYC, thanh toán QR hay chuyển tiền tức thời nay đã trở thành tiêu chuẩn phổ biến của toàn ngành.

Trong bối cảnh đó, nhiều ngân hàng trên thế giới đang chuyển từ cạnh tranh bằng sản phẩm sang cạnh tranh bằng trải nghiệm. Đây cũng là giai đoạn chứng kiến sự phát triển của mô hình “Lifestyle Banking” (ngân hàng gắn với trải nghiệm) – nơi ngân hàng không chỉ xuất hiện khi khách hàng cần gửi tiền, vay vốn hay thanh toán, mà còn hiện diện trong các hoạt động mua sắm, du lịch, giải trí và phong cách sống hàng ngày.