Luật Phát triển đô thị: Mở rộng không gian đô thị hiệu quả, bền vững

Theo quy định tại Điều 11 của Luật Phát triển đô thị, các không gian này phải được quy hoạch, phân vùng chức năng để làm cơ sở quản lý, đầu tư xây dựng, khai thác và sử dụng; đồng thời có cơ chế về quyền sử dụng, nghĩa vụ tài chính, bồi thường, hỗ trợ và chính sách khuyến khích đầu tư.

Không gian được quy hoạch, phân vùng chức năng để quản lý

Một góc phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai. Ảnh: Công Nghĩa

Theo quy định, việc quản lý, phát triển, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao trước hết phải bảo đảm phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí tượng, địa chất, địa mạo, thủy văn; đồng thời phải bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng và sau khi kết thúc sử dụng.

Quy định này đặt yêu cầu về điều kiện tự nhiên và an toàn làm một trong những nguyên tắc nền tảng khi tổ chức khai thác các không gian. Bên cạnh đó, việc quản lý, phát triển và sử dụng các không gian này phải phù hợp với Quy hoạch tổng thể thành phố.

Một nguyên tắc quan trọng khác là bảo đảm quốc phòng - an ninh. Điều 11 đồng thời quy định ưu tiên các công trình có tính lưỡng dụng, có khả năng sẵn sàng chuyển sang phục vụ nhu cầu quốc phòng - an ninh. Cùng với yêu cầu này là việc bảo tồn không gian văn hóa và cảnh quan môi trường, di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh.

Quy định về quy hoạch và phân vùng chức năng tạo cơ sở cho việc tổ chức quản lý các không gian theo một định hướng thống nhất. Đây cũng là nền tảng để các hoạt động đầu tư xây dựng, khai thác và sử dụng được triển khai phù hợp với quy hoạch đã được xác lập.

Cùng với yêu cầu quy hoạch, việc bảo đảm kết nối đồng bộ giữa các công trình cũng được xác định là nguyên tắc bắt buộc. Điều này được đặt cùng với các yêu cầu về điều kiện tự nhiên, phù hợp Quy hoạch tổng thể thành phố, quốc phòng - an ninh và bảo tồn văn hóa, cảnh quan.

Một dự án đô thị thương mại trên địa bàn phường Long Thành, thành phố Đồng Nai. Ảnh: Hoàng Lộc

Điều 11 cũng thể hiện định hướng khuyến khích đầu tư. Theo đó, việc quản lý, phát triển, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao phải “khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư các dự án khai thác, sử dụng” những không gian này.

Để cụ thể hóa các nguyên tắc trên, khoản 3 Điều 11 giao HĐND thành phố quy định nhiều nội dung quan trọng liên quan đến quy hoạch, quyền sử dụng, nghĩa vụ tài chính, bồi thường, hỗ trợ và chính sách đầu tư.

Trước hết là việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao. Đáng chú ý, việc phê duyệt, phê duyệt điều chỉnh quy hoạch được thực hiện sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an; lấy ý kiến Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và tham vấn ý kiến của cộng đồng dân cư, các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Quy định này xác định rõ yêu cầu về sự tham gia ý kiến của các cơ quan Trung ương và các chủ thể có liên quan trong quá trình phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch. Trong đó, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an phải có ý kiến thống nhất; Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính được lấy ý kiến; cộng đồng dân cư cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan được tham vấn ý kiến.

Một nội dung khác được giao HĐND thành phố quy định là mức giới hạn độ sâu trong lòng đất mà người sử dụng đất được sử dụng phù hợp với quy hoạch và không phải trả tiền sử dụng không gian ngầm. Quy định này đồng thời đặt ra cơ sở để xác định trường hợp sử dụng lòng đất ngoài giới hạn độ sâu nói trên, bao gồm cả việc nộp tiền, miễn, giảm tiền sử dụng không gian ngầm.

Xác định quyền lợi, nghĩa vụ và chính sách khuyến khích đầu tư

Những năm qua, Đồng Nai đã triển khai nhiều dự án hạ tầng giao thông lớn ven sông Đồng Nai. Ảnh: Kim Liễu

Không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao là những không gian có tính chất đặc thù. Vì vậy, bên cạnh việc xác định quy hoạch, Điều 11 còn yêu cầu bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất trong những trường hợp chưa có quy hoạch các không gian này.

Theo điểm d khoản 3, HĐND thành phố quy định việc sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao khi chưa có quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao nhưng phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Đây là một nội dung gắn trực tiếp việc quản lý không gian với quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Việc sử dụng các không gian này trong trường hợp chưa có quy hoạch phải được đặt trong yêu cầu bảo đảm các quyền, lợi ích hợp pháp nói trên.

Không gian tầng cao tại đô thị Đồng Nai còn dư địa lớn để quy hoạch khai thác. Ảnh: Phạm Tùng

Điều 11 cũng giao HĐND thành phố quy định chính sách bồi thường, hỗ trợ đối với tổ chức, cá nhân có quyền, lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng khi khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao vì lợi ích công cộng. Trong trường hợp việc khai thác, sử dụng các không gian này vì lợi ích công cộng ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, chính sách bồi thường, hỗ trợ sẽ do HĐND thành phố quy định.

Song song với cơ chế bảo đảm quyền lợi, Điều 11 dành một nội dung riêng cho chính sách thúc đẩy đầu tư. HĐND thành phố được giao quy định chính sách ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích đầu tư, phát triển công trình ngầm, khai thác không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

Quy định này tạo cơ sở để thành phố xây dựng các chính sách nhằm khuyến khích nguồn lực đầu tư vào công trình ngầm cũng như khai thác các không gian tầm thấp, tầm cao. Tuy nhiên, nội dung cụ thể về mức độ ưu đãi, hình thức hỗ trợ hay các cơ chế khuyến khích sẽ thuộc phạm vi quy định của HĐND thành phố theo thẩm quyền được giao.

Bên cạnh đó, các khoản thu từ việc khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao cũng là nội dung được giao HĐND thành phố quy định.

Quản lý hiệu quả, đồng bộ

Đường Nguyễn Ái Quốc, thành phố Đồng Nai. Ảnh: Huy Nguyễn

Bên cạnh các biện pháp quản lý, UBND thành phố còn có trách nhiệm quy định việc quản lý hạ tầng, công nghệ, phương tiện hoạt động trong không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

Quy định này tạo sự phân định giữa việc HĐND thành phố quy định các nội dung thuộc chính sách, cơ chế và việc UBND thành phố quy định các biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng cũng như quản lý hạ tầng, công nghệ và phương tiện hoạt động trong những không gian này.

Từ các quy định tại Điều 11 có thể thấy, việc quản lý và khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao được đặt trong một hệ thống nguyên tắc tương đối toàn diện. Yêu cầu đầu tiên là phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí tượng, địa chất, địa mạo, thủy văn và bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng cũng như sau khi kết thúc sử dụng.

Cùng với đó là yêu cầu phù hợp Quy hoạch tổng thể thành phố, bảo đảm quốc phòng - an ninh, ưu tiên công trình có tính lưỡng dụng, bảo tồn không gian văn hóa, cảnh quan môi trường, di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh và bảo đảm kết nối đồng bộ giữa các công trình.

Điều 11 yêu cầu quy hoạch, phân vùng chức năng để quản lý, đầu tư xây dựng, khai thác, sử dụng; mặt khác, quy định định hướng khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư các dự án khai thác, sử dụng những không gian này.

Đáng chú ý, các nội dung liên quan trực tiếp đến quyền sử dụng lòng đất, nghĩa vụ tài chính, bồi thường, hỗ trợ và chính sách đầu tư đều được giao HĐND thành phố quy định. Trong khi đó, UBND thành phố được giao quy định các biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng và quản lý hạ tầng, công nghệ, phương tiện hoạt động.

Với cách tiếp cận này, Điều 11 vừa đặt ra khuôn khổ quản lý đối với các không gian đặc thù, vừa mở ra cơ sở để thành phố tổ chức khai thác nguồn lực từ không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao. Việc khai thác phải gắn với quy hoạch, bảo đảm an toàn, quốc phòng - an ninh, bảo tồn các giá trị văn hóa và cảnh quan, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất và các tổ chức, cá nhân bị ảnh hưởng trong trường hợp khai thác vì lợi ích công cộng.

Đây là những nguyên tắc và cơ chế quan trọng để từng bước hình thành phương thức quản lý, khai thác các không gian theo hướng đồng bộ, có quy hoạch và phù hợp với yêu cầu phát triển của thành phố.