Luật sư Vũ Văn Tính: Cần thu hẹp khoảng cách số hộ kinh doanh cá thể

Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Luật sư Vũ Văn Tính, giảng viên Khoa Luật – Học viện Hành chính & Quản trị công, cố vấn Công ty Luật TNHH Salus để tìm hiểu về giải pháp thu hẹp khoảng cách số một cách thực chất, hiệu quả, từ việc hoàn thiện khung pháp lý, đơn giản hóa thủ tục và xây dựng các nền tảng số chi phí thấp, dễ sử dụng cho hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Nhận thức và tuân thủ pháp luật số là rào cản lớn nhất

- Theo ông, “khoảng cách số” giữa các hộ kinh doanh cá thể hiện nay và các doanh nghiệp đang thể hiện rõ nhất ở những khía cạnh nào (nhận thức, kỹ năng, hạ tầng hay khả năng tuân thủ pháp luật số)? Đâu là rào cản cốt lõi cần được tháo gỡ trước tiên?

TS. Luật sư Vũ Văn Tính: Theo tôi, khoảng cách số giữa các hộ kinh doanh cá thể hiện nay và phần lớn các doanh nghiệp thể hiện rõ nhất ở nhận thức chiến lược và khả năng tuân thủ pháp luật số. Trong khi doanh nghiệp coi số hóa là chiến lược phát triển và đầu tư cho hạ tầng, phần mềm để tuân thủ, thì nhiều hộ kinh doanh cá thể vẫn chỉ dừng lại ở việc sử dụng các công cụ miễn phí để bán hàng và gặp khó khăn lớn với các quy định như hóa đơn điện tử.

TS. Luật sư Vũ Văn Tính, giảng viên Khoa Luật – Học viện Hành chính & Quản trị công, cố vấn Công ty Luật TNHH Salus

Rào cản cốt lõi cần tháo gỡ đầu tiên, theo tôi, là sự e ngại về chi phí và tính phức tạp của các giải pháp số. Cần tạo ra và cung cấp những nền tảng, phần mềm cực kỳ đơn giản, chi phí tối thiểu hoặc miễn phí, được tích hợp sẵn các nghiệp vụ tuân thủ pháp luật cơ bản, để họ có thể bắt đầu một cách dễ dàng và an toàn.

- Trong quá trình chuyển đổi số, nhiều hộ kinh doanh cá thể còn e ngại các vấn đề pháp lý như hóa đơn điện tử, thuế, bảo mật dữ liệu. Theo ông, khung pháp lý hiện hành đã đủ “thân thiện” với nhóm đối tượng này hay chưa, và cần điều chỉnh gì để họ yên tâm tham gia môi trường số?

Luật sư Vũ Văn Tính: Tôi thấy rằng khung pháp lý hiện hành (Nghị định 70/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ ngày 1/6/2025) đã có những bước tiến quan trọng, nhưng chưa thực sự “thân thiện” đủ với hộ kinh doanh cá thể, đặc biệt là nhóm nhỏ lẻ, doanh thu thấp.

Về hóa đơn điện tử và thuế: Từ ngày 1/1/2026, quy định bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền (kết nối dữ liệu thuế) chỉ áp dụng cho hộ có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên; còn dưới ngưỡng này không bắt buộc, giúp giảm gánh nặng cho đa số hộ nhỏ. Tuy nhiên, việc chuyển sang kê khai thuế theo thực tế (tự khai, tự nộp) thay vì khoán vẫn gây lo ngại về thủ tục phức tạp, tăng chi phí tuân thủ và tâm lý sợ tăng thuế.

Về bảo mật dữ liệu: Khung pháp lý đã quy định trách nhiệm bảo mật của nhà cung cấp dịch vụ và cơ quan thuế, nhưng nhiều hộ vẫn e ngại rò rỉ thông tin doanh thu, giao dịch khi dữ liệu truyền trực tiếp về cơ quan nhà nước, do thiếu niềm tin vào hệ thống an ninh mạng và chưa quen với chữ ký số.

Cá nhân tôi cho rằng cần điều chỉnh một số vấn đề pháp lý để hộ kinh doanh yên tâm hơn, cụ thể:

Miễn hoặc giảm chi phí ban đầu (máy tính tiền, phần mềm, chữ ký số) trong 1–2 năm đầu.

Đơn giản hóa thủ tục kê khai (ứng dụng di động dễ dùng, hướng dẫn bằng video, mở một số lớp đào tạo trực tiếp tại địa phương).

Tăng cường bảo mật bằng cách công khai tiêu chuẩn an ninh, cho phép ủy quyền cho bên thứ ba uy tín (sàn thương mại điện tử, đại lý thuế) lập hóa đơn thay.

Miễn xử phạt các sai sót kỹ thuật trong giai đoạn chuyển tiếp.

Những thay đổi này sẽ giúp giảm tâm lý e ngại, khuyến khích tham gia chuyển đổi số một cách thực chất thay vì miễn cưỡng.

Tạo nền tảng đơn giản, chi phí thấp để hộ kinh doanh tự tin chuyển đổi số.

Tạo nền tảng đơn giản, chi phí thấp để hộ kinh doanh tự tin chuyển đổi số

- Từ góc độ pháp lý và thực tiễn, ông đánh giá vai trò của các nền tảng số trong việc thu hẹp khoảng cách số cho hộ kinh doanh cá thể? Cần cơ chế gì để bảo đảm sự hỗ trợ mang tính bền vững, không tạo thêm rủi ro pháp lý cho người kinh doanh nhỏ lẻ?

Luật sư Vũ Văn Tính: Từ góc độ pháp lý và thực tiễn, tôi thấy rằng các nền tảng số đóng vai trò là cầu nối quan trọng, giúp hộ kinh doanh cá thể tiếp cận thị trường và công cụ số hóa một cách nhanh chóng, với ít rào cản ban đầu. Các nền tảng này góp phần thu hẹp khoảng cách về hạ tầng và kỹ năng cơ bản.

Để thu hẹp khoảng cách số một cách thực chất giữa hộ kinh doanh cá thể và các doanh nghiệp, cần một mô hình phối hợp công – tư – cộng đồng chặt chẽ. Ảnh: Đỗ Nga

Để bảo đảm sự hỗ trợ mang tính bền vững và giảm thiểu rủi ro pháp lý cho hộ kinh doanh cá thể, cần thực hiện một số giải pháp sau:

Có cơ chế phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước và các nền tảng số để đơn giản hóa thủ tục pháp lý ngay trên nền tảng (như tích hợp ký số, phát hành hóa đơn).

Quy định rõ trách nhiệm và tính minh bạch của nền tảng về hợp đồng, bảo vệ dữ liệu và giải quyết tranh chấp.

Có chính sách ưu đãi để các nền tảng xây dựng các gói dịch vụ pháp lý, kế toán vi mô, chi phí thấp, dành riêng cho hộ kinh doanh cá thể.

- Để thu hẹp khoảng cách số một cách thực chất giữa hộ kinh doanh cá thể và các doanh nghiệp, theo ông, Nhà nước, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp công nghệ cần có sự phối hợp ra sao, đặc biệt trong hỗ trợ pháp lý, đào tạo kỹ năng và nâng cao năng lực tuân thủ cho các hộ kinh doanh cá thể?

Luật sư Vũ Văn Tính: Để thu hẹp khoảng cách số một cách thực chất giữa hộ kinh doanh cá thể và các doanh nghiệp, tôi cho rằng cần một mô hình phối hợp công – tư – cộng đồng chặt chẽ, với các giải pháp sau:

Một là, nhà nước đóng vai trò kiến tạo, thông qua việc xây dựng khung pháp lý mềm dẻo và cung cấp các nền tảng số dùng chung miễn phí (như hóa đơn điện tử, kê khai thuế) với giao diện cực kỳ đơn giản.

Hai là, doanh nghiệp công nghệ phát triển các giải pháp “all-in-one” giá rẻ, tích hợp sẵn các tính năng tuân thủ pháp lý, đồng thời có trách nhiệm đào tạo cơ bản cho người sử dụng.

Ba là, hiệp hội ngành hàng là cầu nối quan trọng, tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn có tính thực hành cao, phù hợp với đặc thù từng ngành, và hỗ trợ tư vấn pháp lý tại chỗ cho hộ kinh doanh.

Bốn là, sự phối hợp này cần tập trung vào việc đơn giản hóa và tích hợp các yêu cầu pháp lý, kỹ thuật vào quy trình kinh doanh hằng ngày của hộ kinh doanh cá thể, qua đó biến việc tuân thủ thành một phần tự nhiên và mang lại lợi ích thiết thực cho hoạt động kinh doanh.

Nga Đỗ