Luật Thủ đô 2026: Biến cơ chế đặc thù thành nguồn lực phát triển

Luật Thủ đô 2026 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của Hà Nội. Với hàng loạt cơ chế, chính sách đặc thù chưa từng có tiền lệ, Luật Thủ đô năm 2026 tạo dư địa phát triển mới, giúp Thủ đô phát huy vai trò đầu tàu, trung tâm chính trị-hành chính quốc gia, là động lực tăng trưởng của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, quan điểm của thành phố là giá trị của cơ chế đặc thù không nằm ở số lượng chính sách được ban hành hay dự án được phê duyệt, mà phải được đo bằng những chuyển biến thực chất đối với tăng trưởng, chất lượng sống của người dân, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả quản trị của chính quyền.

Luật Thủ đô 2026 gồm 9 chương, 36 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Riêng khoản 4 Điều 8, khoản 6 Điều 36 có hiệu lực thi hành từ ngày Luật được thông qua. Một trong những điểm đáng chú ý của Luật là tập trung phân cấp, phân quyền và trao quyền cho Hà Nội.

Luật Thủ đô 2026 tạo ra 3 nhóm đột phá lớn gồm: đột phá về thể chế; đột phá về tư duy phát triển; đột phá về không gian phát triển.

Về thể chế, luật trao quyền cho Hà Nội xây dựng cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô. Thành phố được quyết định tổ chức bộ máy, con người để tổ chức thi hành.

Về tư duy phát triển, Luật Thủ đô 2026 tập trung xây dựng mô hình phát triển mới cho Thủ đô, gắn với các mô hình kinh tế mới.

Về không gian phát triển, Luật mở rộng cơ chế liên kết giữa Hà Nội với các địa phương trong và ngoài vùng, đồng thời tạo cơ chế phát triển không gian ngầm, không gian tầm thấp và định hướng cho không gian tầm cao trong tương lai.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi). (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi). (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Luật cũng trao thêm quyền cho Hà Nội trong tổ chức bộ máy, chế độ công vụ; quy hoạch và quản lý không gian Thủ đô; phát triển đô thị theo mô hình TOD; chỉnh trang đô thị; bảo vệ môi trường; quản lý tài nguyên; bảo đảm trật tự, an toàn đô thị; quản lý di tích, du lịch, giáo dục, y tế và khoa học công nghệ; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox)…

Liên quan cơ chế huy động nguồn lực phát triển Thủ đô, Luật Thủ đô 2026 quy định Hà Nội được hưởng 100% khoản thưởng tăng thu ngân sách; phát hành trái phiếu Thủ đô, trái phiếu dự án, trái phiếu xanh. Vay từ ngân quỹ nhà nước; Quyết định chủ trương đầu tư các dự án lớn, quan trọng thuộc thẩm quyền Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ.

Về khai thác kết cấu hạ tầng, Luật Thủ đô 2026 cho phép Hà Nội mở rộng phương thức khai thác, huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước nâng hiệu quả tài sản công. Thành phố được quyền cho thuê, nhượng quyền khai thác một số công trình để tạo thêm nguồn lực phát triển.

Đối với phát triển nguồn nhân lực, Luật quy định cơ chế thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao thông qua chính sách tiền lương, nhà ở, đãi ngộ và đầu tư cơ sở vật chất cho các cơ sở đào tạo. Hà Nội cũng được áp dụng chính sách nhà ở đối với cán bộ, công chức, viên chức của thành phố và cán bộ, công chức Trung ương làm việc tại Hà Nội; đồng thời được quyền thuê chuyên gia phục vụ xử lý các vấn đề phát triển của Thủ đô.

Yêu cầu tăng trưởng nhanh hơn nhưng không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân được Hà Nội cụ thể hóa trong quá trình triển khai Luật Thủ đô năm 2026 bằng việc khẩn trương ban hành các cơ chế, chính sách để huy động, khơi thông và phát huy hiệu quả các nguồn lực cho phát triển, theo cả yêu cầu trước mắt và lâu dài.

Trước mắt, thành phố tập trung vào những cơ chế có thể tạo ra kết quả và động lực tăng trưởng ngay, nhất là trong đầu tư công, phát triển hạ tầng và đô thị, huy động nguồn lực xã hội, thu hút đầu tư và nhà đầu tư chiến lược.

Cùng với đó là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, đầu tư, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị, đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án và đưa nguồn lực vào phát triển.

Về lâu dài, thành phố tập trung tạo dựng những động lực tăng trưởng mới và bền vững, trong đó khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và chuyển đổi số là những hướng trọng tâm.

Các cơ chế hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học-công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp, phát triển sản phẩm và dịch vụ mới sẽ góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong lĩnh vực văn hóa, thành phố cũng đang phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của Thủ đô, khuyến khích phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế ban đêm và các mô hình kinh doanh, sáng tạo mới để hình thành thêm các không gian và động lực phát triển.

Cùng với đó, thành phố chú trọng khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực sẵn có như đất đai, tài sản công, ngân sách và kết cấu hạ tầng, bảo đảm nguồn lực công được sử dụng có trọng tâm, tạo hiệu ứng dẫn dắt và thu hút thêm nguồn lực xã hội.

Cách tiếp cận của Hà Nội là vừa tạo động lực tăng trưởng trước mắt, vừa chuẩn bị nền tảng cho tăng trưởng dài hạn, đồng thời khai thác tối đa giá trị của các nguồn lực sẵn có. Tăng trưởng nhanh phải đi cùng hiệu quả sử dụng nguồn lực, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững; cuối cùng phải chuyển hóa thành hạ tầng tốt hơn, môi trường tốt hơn, dịch vụ tốt hơn và chất lượng sống cao hơn cho người dân Thủ đô.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, cơ chế đặc thù mới chỉ tạo ra điều kiện cần, còn để nguồn lực thực sự khơi thông thì phải tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ và đúng trọng tâm.

Với Hà Nội, các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư có quan hệ rất chặt chẽ với nhau, vì vậy phải tháo gỡ đồng bộ nhưng có thứ tự ưu tiên, tập trung trước vào những khâu đang trực tiếp làm chậm dự án, cản trở dòng vốn và nguồn lực đi vào nền kinh tế.

Về quy hoạch và đất đai, thành phố đang đẩy nhanh việc cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô thông qua các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết; đồng thời hoàn thiện dữ liệu đất đai, rà soát các thủ tục về giao đất, cho thuê đất, xác định giá đất và chuyển mục đích sử dụng đất để hạn chế tình trạng dự án có chủ trương, có nguồn lực nhưng vẫn phải chờ các thủ tục đầu vào.

Về giải phóng mặt bằng, thành phố phân công, phân cấp rõ trách nhiệm, giao thẩm quyền, chỉ tiêu, KPI cho cấp xã; đồng thời làm tốt công tác vận động, thuyết phục người dân, thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tạm cư theo đúng quy định. Quan điểm là phải làm bài bản, đúng pháp luật nhưng cũng hợp tình, hợp lý, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Song song với đó, thành phố tập trung cải cách quy trình, thủ tục đầu tư theo hướng rõ đầu mối, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Đối với các dự án trọng điểm, các dự án đầu tư công có khả năng giải ngân lớn, các dự án đầu tư xã hội có sức lan tỏa cao hoặc những dự án tồn đọng kéo dài, cần chuyển từ cách xử lý chung theo từng thủ tục sang rà soát, tháo gỡ theo từng dự án, từng nhóm vướng mắc cụ thể.

Một vấn đề khác cũng rất quan trọng là phải rà soát, xử lý những dự án chậm triển khai, sử dụng đất chưa hiệu quả. Dự án còn khả năng thực hiện thì tập trung tháo gỡ để tiếp tục triển khai; dự án không còn phù hợp hoặc không có khả năng thực hiện thì phải xử lý theo quy định để đưa đất đai và các nguồn lực liên quan trở lại phục vụ phát triển, tránh để nguồn lực bị "đóng băng" hoặc lãng phí. Đây chính là cách để biến thể chế thành nguồn lực và biến nguồn lực thành tăng trưởng.

Khi quy hoạch rõ, đất đai được quản lý minh bạch, thủ tục được tháo gỡ, mặt bằng được bàn giao và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành được xác định cụ thể, thì các dự án mới có thể triển khai nhanh, tạo hạ tầng, thu hút đầu tư và mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô.

Luật Thủ đô năm 2026 trao cho Hà Nội thẩm quyền và không gian chủ động lớn hơn, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm, hiệu quả và khả năng giải trình. Tinh thần này cũng phù hợp với nguyên tắc "Luật trao quyền, cho cơ chế, chính sách và kiểm soát kết quả," gắn phân quyền với sản phẩm, lộ trình và trách nhiệm cụ thể. Vì vậy, thành phố xác định phải chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản trị theo kết quả, trong đó mỗi cơ chế đặc thù khi triển khai phải làm rõ 3 vấn đề: giải quyết điểm nghẽn nào; tạo thêm nguồn lực hoặc động lực tăng trưởng nào và kết quả cuối cùng được đo bằng chỉ tiêu gì.

Với cơ chế về đầu tư, đất đai, TOD, không chỉ tính số dự án được phê duyệt mà phải đo bằng thời gian chuẩn bị đầu tư được rút ngắn bao nhiêu, bao nhiêu nguồn lực đất đai được đưa vào sử dụng, bao nhiêu vốn xã hội được huy động và tiến độ các công trình chiến lược được đẩy nhanh như thế nào.

Với cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược, kết quả phải thể hiện ở quy mô vốn thực hiện, công nghệ được chuyển giao, năng lực R&D, số việc làm chất lượng cao và giá trị gia tăng tạo ra trên địa bàn.

Với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các mô hình thử nghiệm có kiểm soát, phải đo bằng số sản phẩm được thương mại hóa, doanh nghiệp công nghệ hình thành và đóng góp thực tế vào năng suất, tăng trưởng của Thành phố.

Dự án đường Tây Thăng Long nối Vành đai 3 đoạn qua phường Đông Ngạc. (Ảnh: Lê Đông/TTXVN)

Dự án đường Tây Thăng Long nối Vành đai 3 đoạn qua phường Đông Ngạc. (Ảnh: Lê Đông/TTXVN)

Tuyến đường dài 710 m nối Khu đô thị mới Dịch Vọng với đường Dương Đình Nghệ. (Ảnh: Lê Đông/TTXVN)

Tuyến đường dài 710 m nối Khu đô thị mới Dịch Vọng với đường Dương Đình Nghệ. (Ảnh: Lê Đông/TTXVN)

Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 1, đoạn Hoàng Cầu-Voi Phục. (Ảnh: Quốc Khánh/TTXVN)

Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 1, đoạn Hoàng Cầu-Voi Phục. (Ảnh: Quốc Khánh/TTXVN)

Hai đoạn cầu vượt đường Vành đai 4-Vùng Thủ đô qua Quốc lộ 1A. (Ảnh: Vũ Quang/TTXVN)

Hai đoạn cầu vượt đường Vành đai 4-Vùng Thủ đô qua Quốc lộ 1A. (Ảnh: Vũ Quang/TTXVN)

Luật Thủ đô năm 2026 đã mở rộng đáng kể không gian chủ động cho Hà Nội trong các lĩnh vực đầu tư, huy động nguồn lực, đổi mới sáng tạo và thử nghiệm mô hình mới.

Cùng với đó, mỗi mục tiêu phải gắn với một địa chỉ chịu trách nhiệm. Thành phố sẽ cụ thể hóa theo nguyên tắc rõ cơ quan chủ trì, rõ người chịu trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm và rõ tiêu chí đánh giá. Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm về việc "đã triển khai" mà phải chịu trách nhiệm về kết quả đầu ra. Những nhiệm vụ chậm phải xác định được đang vướng ở đâu, thuộc thẩm quyền của ai và thời hạn xử lý cụ thể; qua đó hạn chế tình trạng phối hợp nhiều nhưng không xác định được trách nhiệm cuối cùng.

Thành phố cũng sẽ lựa chọn một số chỉ số đầu ra cốt lõi để theo dõi thường xuyên, nhất là tăng trưởng GRDP; năng suất lao động; tổng vốn đầu tư xã hội; vốn tư nhân và FDI thực hiện; tỷ lệ giải ngân đầu tư công; số dự án tồn đọng được tháo gỡ; quỹ đất và tài sản công được khai thác hiệu quả; tiến độ các dự án hạ tầng chiến lược; số doanh nghiệp thành lập mới, doanh nghiệp công nghệ; thời gian xử lý thủ tục hành chính và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Cột cờ Hà Nội. (Nguồn: TTXVN)

Cột cờ Hà Nội. (Nguồn: TTXVN)

Đặc biệt, Hà Nội xác định Luật Thủ đô năm 2026 phải trở thành công cụ để hình thành những động lực tăng trưởng mới, chứ không chỉ tháo gỡ các thủ tục, vướng mắc hiện hữu.

Thành phố sẽ ưu tiên sử dụng các cơ chế vượt trội để huy động và đưa nhanh các nguồn lực về đất đai, tài chính, tín dụng, khoa học-công nghệ, dữ liệu và nguồn lực xã hội vào các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao như công nghệ cao, bán dẫn, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, công nghiệp văn hóa, tài chính xanh, logistics và phát triển đô thị gắn với TOD.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, GRDP Hà Nội tăng 8,85%, cao hơn mức tăng 7,92% cùng kỳ năm 2025. Hà Nội cũng là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước, góp phần bổ sung nguồn lực cho phát triển. Hà Nội đã thu hút hơn 4,07 tỷ USD vốn FDI, đạt khoảng 90,38% kế hoạch cả năm (4,5 tỷ USD).

Thước đo cuối cùng của Luật Thủ đô năm 2026 không phải là Hà Nội đã sử dụng bao nhiêu cơ chế đặc thù, mà là những cơ chế đó đã tạo thêm bao nhiêu nguồn lực, tháo gỡ được bao nhiêu điểm nghẽn, hình thành được bao nhiêu động lực tăng trưởng mới và mang lại lợi ích cụ thể gì cho người dân, doanh nghiệp.

Thành phố sẽ lấy kết quả đó làm căn cứ đánh giá năng lực thực thi và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, người đứng đầu. Đây cũng là cách Hà Nội biến quyền chủ động lớn hơn thành trách nhiệm lớn hơn và kết quả phát triển cao hơn, đáp ứng yêu cầu của Trung ương đối với Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới./.

Đường sắt đô thị Cát Linh-Hà Đông. (Nguồn: TTXVN)

Đường sắt đô thị Cát Linh-Hà Đông. (Nguồn: TTXVN)

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus: https://www.vietnamplus.vn/luat-thu-do-2026-bien-co-che-dac-thu-thanh-nguon-luc-phat-trien-post1148698.vnp