Luật Thủ đô (sửa đổi) Mở ra không gian thể chế mới để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững

Tăng tính chủ động, sáng tạo cho chính quyền Thủ đô

Theo đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng), việc sửa đổi, ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này là Quốc hội đã trao cho Thủ đô Hà Nội một sứ mệnh, một cơ hội lịch sử để Hà Nội hiện thực hóa những khát vọng phát triển, vươn mình và bay cao trong kỷ nguyên mới.

Đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) phát biểu tại hội trường. Ảnh: Quang Khánh

Luật Thủ đô (sửa đổi) được thông qua với 9 chương, 36 điều, trong đó có 26 điều được chỉnh lý nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Luật phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền thành phố theo hướng: Hội đồng nhân dân quyết định các chính sách lớn, UBND quy định trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện. Đặc biệt, Luật đã giao cho chính quyền thành phố 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội, trong đó, Hội đồng nhân dân có 127 thẩm quyền, Ủy ban nhân dân có 56 thẩm quyền, Chủ tịch Ủy ban nhân dân 16 thẩm quyền.

Các quy định về cơ chế, chính sách đặc thù được rà soát, hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, khả thi bảo đảm kiểm soát và phù hợp với thực tiễn. Luật đã làm rõ thẩm quyền của chính quyền thành phố trong quy hoạch, quản lý không gian phát triển và yêu cầu phối hợp với các bộ liên quan để bảo đảm kiểm soát chặt chẽ, nhất là đối với không gian tầm cao.

Cụ thể, Luật đã trao quyền cho HĐND thành phố quyết định chính sách, tiêu chí cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị nhằm xử lý vấn đề mật độ dân cư, môi trường và phát triển đô thị. Luật cho phép UBND thành phố bổ sung chương trình giáo dục địa phương mà không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia; hoàn thiện chính sách đặc thù trong lĩnh vực y tế theo hướng quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc tham gia hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, đặc biệt trong cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe.

Bên cạnh đó, Luật trao quyền cho HĐND thành phố quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt đối với dự án lớn, quan trọng trên cơ sở được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và sau khi tham vấn các bộ, ngành có liên quan, quyết định gia hạn không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện về khởi công xây dựng công trình đối với dự án thực hiện theo Nghị quyết số: 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô.

Kế thừa quy định hiện hành, Luật không ban hành chính sách ưu đãi thuế vượt khung pháp luật chung nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương. Tuy vậy, Luật bổ sung có chọn lọc đối tượng ưu đãi, hỗ trợ để thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên; bổ sung cơ chế linh hoạt trong điều hành ngân sách nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và ổn định kinh tế vĩ mô.

Với những thẩm quyền vượt trội này, Luật tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, toàn diện để thành phố phát huy tối đa tiềm năng, vị thế và tính chủ động, sáng tạo trong xây dựng, phát triển Thủ đô theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Phân quyền mạnh mẽ là cần thiết, song theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ, phân quyền mạnh thì phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Theo đó, cần đánh giá đầy đủ năng lực thực thi bộ máy cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ tham mưu, xây dựng chính sách, pháp luật đòi hỏi đội ngũ này phải có kinh nghiệm, phải có trình độ, tư duy tương xứng và có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả, bảo đảm công khai, minh bạch, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Cùng với đó, làm rõ cơ chế đánh giá, tổng kết, thí điểm bảo đảm các chính sách được triển khai có kiểm soát, có sơ kết, có tổng kết, kịp thời hoàn thiện và nhân rộng mô hình cho phù hợp.

Cơ chế ưu đãi vượt trội

Nhằm thu hút đầu tư, Luật đã quy định nhiều cơ chế, chính sách ưu đãi dành cho các doanh nghiệp, các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Hà Nội. Theo đó, các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố được ưu đãi gồm: dự án đầu tư mới vào lĩnh vực thể thao, thành lập trung tâm công nghiệp văn hóa, dự án thuộc các ngành công nghiệp văn hóa theo danh mục chi tiết do UBND thành phố quyết định; dự án đầu tư thành lập mới cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục chất lượng cao, cơ sở giáo dục có nhiều cấp học; cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông tại các địa bàn khó khăn về kinh tế - xã hội; cơ sở đào tạo người khuyết tật, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Cùng với đó là các dự án đầu tư thành lập mới cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chất lượng cao, hiện đại; cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tại các địa bàn khó khăn về kinh tế - xã hội; dự án hoạt động công nghệ cao, công nghệ thông tin, công nghệ số, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ của Thủ đô; dự án sử dụng công nghệ cao, tiên tiến trong lĩnh vực môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, xử lý chất thải, nước thải; dự án xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghệ cao; dự án nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, dự án phát triển làng nghề truyền thống.

Một đoàn tàu thuộc tuyến metro Nhổn - Ga Hà Nội. Ảnh: tienphong.vn

Trong quá trình triển khai các dự án trên, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân được hưởng nhiều chính sách ưu đãi. Theo đó, được miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước 10 năm và giảm 50% tiền thuê đất, thuê mặt nước cho thời gian còn lại của dự án. Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức khoa học và công nghệ, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được giảm 50% tiền thuê mặt bằng sản xuất, kinh doanh tại các trung tâm đổi mới sáng tạo của thành phố.

Bên cạnh đó, thu nhập từ thực hiện dự án được áp dụng mức thuế suất 5% thuế thu nhập doanh nghiệp, trong đó, được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời gian 4 năm và giảm 50% số thuế thu nhập phải nộp trong 9 năm tiếp theo. Thời gian miễn thuế, giảm thuế đối với thu nhập của doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư mới quy định tại khoản này được tính từ năm đầu tiên có thu nhập chịu thuế từ dự án đầu tư.

Với các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực khoa học và công nghệ của Thành phố được hưởng miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời hạn 5 năm từ thời điểm phát sinh thuế thu nhập phải nộp đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức khoa học và công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo và các tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo phát sinh trên địa bàn Thành phố…

Có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã thể hiện sự bứt phá với sự phân quyền mạnh mẽ, nhiều cơ chế chính sách đặc thù, vượt trội đã được ban hành tạo sự chủ động cho chính quyền thành phố. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng tạo không gian thể chế mới để Thủ đô phát triển nhanh, bền vững, tương xứng với vai trò là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học và hội nhập quốc tế.