Luật Thủ đô (sửa đổi): Tạo bước chuyển thể chế, trao quyền mạnh hơn cho Hà Nội

Nhiều kỳ vọng lớn

Ngay sau khi Luật Thủ đô (sửa đổi) được thông qua, dư luận xã hội bày tỏ sự quan tâm và kỳ vọng lớn. Ông Nguyễn Hồng Nhân, một cán bộ hưu trí sống tại phường Định Công chia sẻ: "Chúng tôi mong với luật mới, Hà Nội sẽ giải quyết được những vấn đề tồn tại lâu nay như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường... Người dân cần thấy rõ sự thay đổi trong đời sống hằng ngày".

Luật Thủ đô (sửa đổi) mở ra không gian phát triển mới, tạo nền tảng để Hà Nội bứt phá trong giai đoạn tới.

Trong khi đó, chị Lê Thu Hà, một giáo viên mầm non tại phường Vĩnh Hưng lại đặt kỳ vọng vào chất lượng sống. "Tôi hy vọng thành phố sẽ có thêm không gian xanh, trường học, bệnh viện được đầu tư tốt hơn. Luật mới mà đi vào thực tế thì người dân sẽ là người được hưởng lợi đầu tiên", chị Hà nói.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng, Luật Thủ đô được ban hành là sự quyết tâm chính trị rất lớn của Trung ương, thành phố và toàn xã hội, với mong muốn Hà Nội có thể chế vượt trội để góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng thành phố "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", vươn tầm khu vực và thế giới đã đề ra tại Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Luật được ban hành với tư duy mới khi thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện gắn với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm toàn diện đối với các vấn đề phát triển của Thủ đô. Theo ông Vũ Đại Thắng, đây chính là điểm đột phá rất lớn trong Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này.

Điểm nhấn quan trọng của luật là việc trao tới 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội cho chính quyền thành phố. Không chỉ dừng ở con số, điều cốt lõi nằm ở cách thiết kế thể chế: chuyển từ mô hình "xin - cho" sang "chủ động quyết định".

Cụ thể, HĐND thành phố quyết định các chính sách lớn; UBND thành phố quy định trình tự, thủ tục và tổ chức thực hiện; Chủ tịch UBND thành phố trực tiếp chỉ đạo, điều hành và chịu trách nhiệm. Tinh thần xuyên suốt là "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm".

Cơ chế này không chỉ giúp rút ngắn quy trình ra quyết định, mà còn tạo nền tảng cho một mô hình quản trị linh hoạt, phù hợp với đặc thù của một siêu đô thị. Đồng thời, luật cũng thiết lập yêu cầu cao hơn về minh bạch, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình thực thi.

Mở không gian phát triển, khơi thông nguồn lực

Một trong những tác động rõ nét của Luật Thủ đô (sửa đổi) là mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội, không chỉ về không gian đô thị mà còn ở phương diện thể chế.

Trong lĩnh vực quy hoạch và xây dựng, thành phố được trao quyền chủ động xây dựng các cơ chế phát triển đô thị xanh, thông minh, phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD), đồng thời đẩy mạnh cải tạo, tái thiết đô thị. Đây được xem là nền tảng quan trọng để từng bước giải quyết các vấn đề tồn tại lâu nay như ùn tắc giao thông, quá tải hạ tầng.

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cho rằng, việc trao cho Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù là một bước ngoặt mang tính lịch sử về thể chế, thể hiện sự tin tưởng rất lớn của Trung ương đối với Thủ đô.

Thứ nhất, điều này góp phần khẳng định vai trò đầu tàu của Hà Nội. Với các cơ chế vượt trội về tài chính và thu hút nhân lực chất lượng cao, Hà Nội không chỉ phát triển cho riêng mình mà còn đóng vai trò hạt nhân, lan tỏa động lực tăng trưởng cho vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Thứ hai, Luật giúp giải phóng nguồn lực, tăng tính tự chủ cho thành phố. Với các thẩm quyền mới, Hà Nội có thể chủ động quyết định về tổ chức bộ máy, biên chế, đầu tư công, hợp tác công - tư, quy hoạch tổng thể, quy hoạch đô thị - nông thôn, cũng như quản lý hiệu quả các không gian phát triển mới như không gian tầm thấp, tầm cao và không gian ngầm. Đây chính là "chìa khóa" để thành phố tự quyết định định hướng phát triển mà không phải phụ thuộc vào quy trình xin ý kiến kéo dài như trước.

Những cơ chế đặc thù, vượt trội trong Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng tháo gỡ "điểm nghẽn", nâng cao chất lượng sống cho người dân Thủ đô.

Thứ ba, Luật tạo điều kiện để Hà Nội triển khai các mô hình phát triển tiên tiến. Trong đó có phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), các cơ chế đặc thù trong cải tạo, chỉnh trang đô thị, tháo gỡ vướng mắc về đền bù, tái định cư tại các khu tập thể cũ. Đồng thời, thành phố có thể chủ động thiết lập các "vùng phát thải thấp", áp dụng các biện pháp hạn chế phương tiện gây ô nhiễm nhằm cải thiện chất lượng không khí.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Lê Thu Hà, đại diện một doanh nghiệp bất động sản cho rằng, với nhiều điểm mới, kỳ vọng Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ tạo ra một "luồng sinh khí mới" cho thị trường đầu tư. Khi các thủ tục được rút gọn, cơ chế trở nên rõ ràng, minh bạch và nhất quán hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm niềm tin để mở rộng hoạt động.

Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Hà Nội sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị và triển khai dự án, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư. "Khi thủ tục được đơn giản hóa, cơ chế vận hành thông suốt, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn tham gia vào các dự án quy mô lớn, đặc biệt là hạ tầng, đô thị mới, những lĩnh vực cần quyết định nhanh và sự ổn định chính sách dài hạn", bà Hà chia sẻ.

Trách nhiệm lớn đi cùng quyền lực lớn

Việc trao thêm thẩm quyền cho Hà Nội trong Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ mở rộng quyền tự chủ, mà còn đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng, phân cấp, phân quyền mạnh thể hiện sự tin tưởng của Trung ương, song đồng thời cũng là "bài toán lớn" trong tổ chức thực thi, đòi hỏi phải thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, đồng bộ nhằm bảo đảm các chính sách được triển khai đúng mục tiêu, minh bạch và hiệu quả.

Trên cơ sở đó, thành phố xác định rõ cần xây dựng một hệ thống quản trị theo nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ sản phẩm". Cùng với việc tăng cường kiểm tra, giám sát, Hà Nội sẽ chủ động tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai, đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính, xử lý nghiêm các vi phạm phát sinh.

Đáng chú ý, yêu cầu công khai, minh bạch và nâng cao trách nhiệm giải trình được đặt ở vị trí trung tâm. Các lĩnh vực nhạy cảm như quản lý đất đai, đầu tư dự án, thủ tục hành chính… sẽ được công khai để người dân tham gia giám sát. Đây được xem là "chìa khóa" quan trọng nhằm kiểm soát quyền lực trong bối cảnh phân quyền mạnh cho địa phương.

Song song đó, Hà Nội cũng chủ động chuẩn bị các điều kiện để Luật sớm phát huy hiệu quả, từ việc xây dựng kế hoạch triển khai, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn, đến chuẩn bị nguồn lực tài chính và nhân sự. Việc huy động đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học tham gia xây dựng và thực thi chính sách được chú trọng, nhằm bảo đảm tính khả thi và chất lượng của các cơ chế mới.

Ở góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Hồng Tiến cho rằng, để các cơ chế trong Luật phát huy hiệu quả, Hà Nội cần cụ thể hóa bằng các quy định chi tiết, phân công rõ trách nhiệm và tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá trong quá trình thực hiện.

"Với quyết tâm chính trị cao và cách làm sáng tạo, kỳ vọng Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trở thành nền tảng quan trọng để Hà Nội bứt phá, xứng đáng với vai trò Hà Nội vì cả nước, cả nước vì Hà Nội", ông Tiến bày tỏ.