Luật Thủ đô và kỳ vọng cải thiện chất lượng sống của người dân Hà Nội

Hà Nội đang “vươn mình”, là thành phố “văn hiến - văn minh - hiện đại” - Ảnh: TP

Sau hơn một thập niên thi hành, Luật Thủ đô hiện hành đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho Hà Nội phát triển với vai trò trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đầu tàu kinh tế - văn hóa của cả nước. Tuy nhiên, trước yêu cầu tăng trưởng nhanh, quy mô lớn và những vấn đề đô thị ngày càng phức tạp như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng, chất lượng sống chưa theo kịp tốc độ phát triển, Luật Thủ đô hiện hành đã bộc lộ không ít giới hạn.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô không đơn thuần là chỉnh sửa một số điều khoản, mà là đổi cách tiếp cận làm luật từ thiết kế các "cơ chế đặc thù" rời rạc sang trao quyền mạnh mẽ hơn cho Thủ đô để tự chủ phát triển và tự chịu trách nhiệm. Định hướng này được nhấn mạnh tại cuộc họp về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) do ông Nguyễn Hải Ninh, Bộ trưởng Bộ Tư pháp, chủ trì chiều 14/1.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, nhiều chính sách từng được coi là đặc thù của Luật Thủ đô nay đã trở thành quy định chung, thậm chí bị các luật chuyên ngành ban hành sau "vượt qua", khiến Luật dần mất vai trò dẫn dắt. Vì vậy, sửa Luật lần này phải hướng tới việc trao quyền để Hà Nội chủ động phát triển, thay vì tiếp tục "vá" các cơ chế riêng lẻ. Với bạn đọc, điều quan trọng không nằm ở cấu trúc điều luật, mà ở câu hỏi rất đời sống, khi Hà Nội được trao thêm quyền, người dân sẽ được gì trong đời sống hằng ngày?

Mang theo nhiều kỳ vọng

Lợi ích đầu tiên và dễ nhận thấy nhất của việc trao quyền tự chủ cho Hà Nội là khả năng quyết định nhanh hơn và hành động kịp thời hơn đối với các vấn đề dân sinh. Trên thực tế, không ít bức xúc của người dân hiện nay không xuất phát từ thiếu chủ trương, mà từ quy trình ra quyết định kéo dài, phải xin ý kiến qua nhiều cấp, nhiều ngành, khiến những việc "rất đời thường" lại trở nên phức tạp. Khi thẩm quyền được phân định rõ và trao nhiều hơn cho chính quyền Thủ đô, các vấn đề tồn tại có cơ hội được xử lý nhanh hơn, sát thực tiễn hơn.

Điều này trước hết thể hiện ở thủ tục hành chính, lĩnh vực gắn trực tiếp với người dân. Các thủ tục về đất đai, xây dựng, cấp phép, đăng ký kinh doanh, tiếp cận dịch vụ công… vốn là mối quan tâm thường trực của nhiều gia đình. Khi Hà Nội có quyền chủ động cao hơn trong tổ chức thực hiện, việc giải quyết hồ sơ được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian, giảm khâu trung gian, qua đó giảm chi phí đi lại, chờ đợi và áp lực cho người dân.

Chị N.T.H. (phường Hoàng Mai, Hà Nội) chia sẻ: "Người dân chúng tôi không cần những cơ chế quá cao siêu. Chỉ mong làm thủ tục đất đai, xây dựng hay giấy tờ hành chính đỡ phải đi lại nhiều lần. Nếu Luật sửa đổi giúp chính quyền quyết nhanh hơn, người dân đỡ khổ hơn thì đó là lợi ích thiết thực nhất". Bên cạnh thủ tục, người dân còn được hưởng lợi trực tiếp từ việc đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng và chỉnh trang đô thị.

Nhiều năm qua, không ít công trình giao thông, trường học, bệnh viện, công viên, không gian công cộng tại Hà Nội bị chậm tiến độ do vướng thẩm quyền hoặc phải chờ quyết định từ cấp trên. Hệ quả là đời sống người dân bị ảnh hưởng, không gian sống chật chội, giao thông ùn tắc kéo dài. Khi Luật Thủ đô (sửa đổi) đẩy mạnh phân quyền, chính quyền thành phố có điều kiện chủ động quyết định và chịu trách nhiệm, giúp các dự án phục vụ dân sinh được triển khai sớm hơn, hạn chế tình trạng "treo" kéo dài.

Anh P.V.M. (phường Cầu Giấy) bày tỏ: "Nhiều tuyến đường, dự án quanh khu tôi ở triển khai mãi không xong. Nếu thành phố được trao quyền quyết định rõ ràng hơn, tôi hy vọng các công trình phục vụ dân sinh sẽ không còn kéo dài như trước". Trao quyền cũng được kỳ vọng giúp Hà Nội chủ động hơn trong quản lý môi trường và chất lượng sống đô thị.

Những vấn đề như ô nhiễm không khí, ùn tắc giao thông, quá tải hạ tầng, thiếu không gian xanh đều đòi hỏi các quyết sách nhanh và phù hợp với đặc thù đô thị lớn. Khi có quyền tự chủ cao hơn, Hà Nội có thể linh hoạt hơn trong lựa chọn giải pháp, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện, từ đó cải thiện môi trường sống cho người dân. Ở góc độ kinh tế - xã hội, lợi ích từ việc trao quyền cho Thủ đô còn thể hiện ở môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng hơn.

Khi chính quyền thành phố chủ động hơn trong thu hút và sử dụng nguồn lực, nền kinh tế đô thị có điều kiện phát triển ổn định, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người lao động. Đây là lợi ích gián tiếp nhưng bền vững, góp phần nâng cao đời sống của nhiều gia đình. Báo cáo tại cuộc họp, ông Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, cho biết Hà Nội đã đề xuất 4 nhóm chính sách lớn, tập trung vào mở rộng thẩm quyền, nâng cao hiệu quả quản trị và tháo gỡ các "điểm nghẽn" phát triển. Theo ông, mục tiêu cuối cùng của các đề xuất này không phải là tạo đặc quyền, mà là nâng cao chất lượng sống của người dân Thủ đô.

Hà Nội sẽ phát triển bứt phá

Cùng với kỳ vọng được hưởng lợi, người dân cũng đặt ra câu hỏi không kém phần quan trọng, trao quyền mạnh hơn cho chính quyền liệu có ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của mình hay không? Về vấn đề này, Luật Thủ đô (sửa đổi) được yêu cầu phải thiết kế cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch, bảo đảm việc phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý.

Phát biểu tại cuộc họp, ông Nguyễn Thanh Tú, Thứ trưởng Bộ Tư pháp, nhấn mạnh các quy định liên quan đến đất đai, tài chính, đầu tư công và thủ tục hành chính phải gắn với trách nhiệm rõ ràng của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền.

Theo Thứ trưởng, việc trao quyền phải đi đôi với cơ chế giám sát, kiểm tra và xử lý trách nhiệm, nhằm ngăn ngừa lạm quyền và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều quyết định phát triển đô thị tác động trực tiếp đến đời sống xã hội. Từ góc nhìn người dân, yếu tố minh bạch và giám sát được đặt lên hàng đầu. Bà T.T.L. (phường Ba Đình) cho rằng: "Trao quyền là cần thiết, nhưng mọi quyết định phải công khai, rõ ràng để người dân biết và giám sát. Luật mới cần bảo vệ người dân tốt hơn, chứ không tạo thêm rủi ro".

Một điểm đáng chú ý là dù dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn để đáp ứng yêu cầu tiến độ, Bộ Tư pháp vẫn nhấn mạnh việc lấy ý kiến rộng rãi của người dân, doanh nghiệp và chuyên gia. Đây không chỉ là yêu cầu về quy trình, mà còn là cách để người dân trực tiếp tham gia góp ý, phản biện và giám sát ngay từ khâu xây dựng luật.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh, nhiều quy định của Luật Thủ đô (sửa đổi) liên quan trực tiếp đến các quyền cơ bản của người dân. Vì vậy, dù áp dụng thủ tục rút gọn, việc xây dựng Luật vẫn phải bảo đảm tính chặt chẽ, khả thi và minh bạch, để khi ban hành không tạo thêm gánh nặng hay rủi ro cho người dân. Ở góc độ dài hạn, Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề trước mắt, mà còn tạo nền tảng pháp lý cho tầm nhìn phát triển lâu dài của Hà Nội.

Việc trao quyền cho Thủ đô chỉ thực sự có ý nghĩa khi các quyết định phát triển hướng tới mục tiêu bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, bảo đảm an sinh xã hội và quyền lợi của người dân. Dự kiến, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026. Khi đó, câu hỏi "người dân được gì" sẽ tiếp tục được trả lời không chỉ bằng lời hứa chính sách, mà bằng cách Luật được triển khai trong đời sống.

Câu trả lời thuyết phục nhất cho người dân không nằm trên giấy, mà ở thực tiễn thực thi. Khi quyền lực được trao đúng chỗ, được kiểm soát hiệu quả và hướng tới lợi ích chung, người dân chính là đối tượng thụ hưởng cuối cùng của một Thủ đô phát triển nhanh hơn, văn minh hơn và đáng sống hơn.

Quang Chiến