Lưới điện thông minh - Nền tảng cho đô thị thông minh và kinh tế số

Công nhân EVNHANOI rà soát hành lang lưới điện

Trong tiến trình hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngành điện Thủ đô đang từng bước chuyển đổi mô hình quản lý, vận hành theo hướng hiện đại, số hóa và tự động hóa.

Việc xây dựng lưới điện thông minh không chỉ nâng cao độ tin cậy cung cấp điện, tối ưu hiệu quả vận hành mà còn tạo nền tảng hạ tầng quan trọng phục vụ phát triển kinh tế số, đô thị thông minh và nâng cao năng lực cạnh tranh của Hà Nội.

*Chuyển đổi số tạo nền tảng cho lưới điện thông minh Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đối với ngành điện - lĩnh vực hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế - tinh thần đó đang được Tổng công ty Điện lực thành phố Hà Nội (EVNHANOI) cụ thể hóa thông qua việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, vận hành và kinh doanh dịch vụ khách hàng. Điểm nhấn của chương trình này là xây dựng lưới điện thông minh - là hệ thống mạng lưới điện được hiện đại hóa bằng công nghệ kỹ thuật số, công nghệ thông tin và truyền thông. Hiện EVNHANOI quản lý hệ thống điện có quy mô lớn với 68 trạm biến áp 220kV và 110kV, 159 máy biến áp 220kV và 110kV, hơn 1.129 km đường dây 110kV cùng gần 3 triệu khách hàng sử dụng điện trên địa bàn Thủ đô. Một trong những nền tảng quan trọng của quá trình chuyển đổi số là việc EVNHANOI đã hoàn thành thay thế 100% công tơ cơ khí bằng công tơ điện tử, đồng thời kết nối toàn bộ với hệ thống thu thập dữ liệu từ xa. Hệ thống này cho phép thu thập dữ liệu tiêu thụ điện theo thời gian thực, phục vụ công tác quản lý vận hành, phân tích phụ tải, nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng và từng bước hình thành hệ sinh thái số trong lĩnh vực điện lực. Nếu như hơn một thập niên trước, việc đóng cắt thiết bị, theo dõi thông số vận hành hay xử lý sự cố chủ yếu được thực hiện trực tiếp tại hiện trường thì hiện nay, phần lớn các thao tác đã được thực hiện tập trung tại Trung tâm Điều khiển hệ thống điện Hà Nội. Thông qua hệ thống điều khiển hiện đại, hàng nghìn tín hiệu vận hành từ các trạm biến áp và thiết bị trên lưới điện được truyền về liên tục theo thời gian thực. Điều độ viên có thể giám sát toàn bộ trạng thái vận hành của hệ thống, đánh giá nguy cơ xảy ra sự cố và đưa ra phương án điều hành tối ưu chỉ trong thời gian ngắn. Theo bà Trần Cẩm Linh, Phó Trưởng ban Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số EVNHANOI, xây dựng lưới điện thông minh không chỉ là đầu tư thiết bị hiện đại mà còn là quá trình chuyển đổi toàn diện từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu. "Bám sát tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, EVNHANOI xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số là động lực then chốt để nâng cao năng suất lao động, chất lượng dịch vụ và độ tin cậy cung cấp điện. Mục tiêu của tổng công ty không chỉ dừng ở việc tự động hóa các thao tác vận hành mà còn hướng tới xây dựng hệ thống điện có khả năng tự nhận diện trạng thái vận hành, phân tích dữ liệu và tự động thực hiện các phương án xử lý theo những kịch bản đã được thiết lập", bà Linh cho biết.

*Tự động hóa vận hành và xây dựng nguồn nhân lực số
Một trong những dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện đại hóa lưới điện của EVNHANOI là việc hoàn thành chuyển đổi toàn bộ các trạm biến áp 220kV và 110kV sang mô hình không người trực.
Theo đó, thay vì bố trí lực lượng vận hành thường xuyên tại từng trạm như trước đây, toàn bộ hoạt động giám sát, điều khiển đều được thực hiện tập trung từ Trung tâm Điều khiển hệ thống điện Hà Nội. Mô hình này không chỉ nâng cao độ an toàn trong vận hành mà còn góp phần tối ưu nguồn nhân lực, giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp.
Trên nền tảng đó, EVNHANOI đang từng bước xây dựng lưới điện có khả năng tự động xử lý sự cố.
Thông qua hệ thống SCADA/DMS Network Manager 10.4, các kỹ sư của Tổng công ty đã nghiên cứu và xây dựng thành công các kịch bản tự động phát hiện sự cố, cô lập khu vực hư hỏng và khôi phục cấp điện đối với lưới điện trung áp.
Khi xảy ra sự cố, hệ thống có thể tự động xác định vị trí xảy ra lỗi, khoanh vùng khu vực bị ảnh hưởng, thực hiện chuyển tải và tái lập cấp điện cho các khu vực còn lại trong thời gian rất ngắn mà không cần sự can thiệp trực tiếp của nhân viên vận hành.

Cán bộ công nhân EVNHANOI kiểm tra tình trạng vận hành của trạm biến áp bơm tiêu Mạnh Tân. Ảnh: Quốc Lũy - TTXVN

Theo đánh giá của các chuyên gia trong ngành điện, đây là một trong những đặc trưng quan trọng của lưới điện thông minh thế hệ mới, khi hệ thống không chỉ giám sát trạng thái vận hành mà còn có khả năng tự động phân tích dữ liệu và thực hiện các phương án xử lý đã được lập trình sẵn.
Kết quả thử nghiệm trên lưới điện trung áp khu vực Từ Liêm cho thấy hệ thống đã xử lý thành công các tình huống mô phỏng, xác định chính xác vị trí sự cố và thực hiện các thao tác tái lập cấp điện theo đúng kịch bản vận hành.
Hiện EVNHANOI đang thực hiện giám sát và điều khiển từ xa 575 thiết bị Recloser, 1.467 RMU và 1.109 LBS trên toàn địa bàn thành phố. Đây là những thiết bị giữ vai trò quan trọng trong hệ thống điều khiển tự động của lưới điện thông minh, góp phần rút ngắn thời gian xử lý sự cố, thu hẹp phạm vi mất điện và nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.
Quá trình chuyển đổi số cũng làm thay đổi đáng kể phương thức làm việc của đội ngũ cán bộ kỹ thuật và điều độ viên.
Ông Nông Ngọc Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Điều độ Hệ thống điện thành phố Hà Nội, cho biết trước đây, mỗi khi xảy ra sự cố, đơn vị phải liên lạc với nhiều đầu mối, cử lực lượng đến hiện trường kiểm tra rồi mới xây dựng phương án xử lý. Hiện nay, hầu hết dữ liệu vận hành đều được cập nhật tức thời trên hệ thống giám sát; các công cụ phân tích và cảnh báo giúp điều độ viên đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian xử lý sự cố.
Theo ông Ngọc Anh, chuyển đổi số không làm giảm vai trò của con người mà đặt ra yêu cầu cao hơn về trình độ công nghệ, khả năng phân tích dữ liệu, làm chủ các hệ thống điều khiển hiện đại cũng như kiến thức về an ninh mạng. Vì vậy, công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực số được xác định là yếu tố quan trọng bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra hiệu quả và bền vững.
Kỹ thuật viên Lương Quý Kiên, Đội Quản lý vận hành 4, Công ty Lưới điện cao thế thành phố Hà Nội, cho biết việc ứng dụng các thiết bị thông minh, hệ thống giám sát trực tuyến và cảnh báo tự động giúp các thông số vận hành được cập nhật liên tục về trung tâm quản lý. Nhờ đó, đơn vị giảm đáng kể tần suất kiểm tra trực tiếp tại hiện trường, đồng thời có thể nhanh chóng khai thác dữ liệu sự cố từ xa để đánh giá nguyên nhân và khôi phục cấp điện trong thời gian ngắn.
*Nâng cao độ tin cậy cung cấp điện
Việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa trong quản lý vận hành đã mang lại những kết quả rõ nét đối với hoạt động của EVNHANOI cũng như chất lượng cung cấp điện trên địa bàn Thủ đô.
Nếu như năm 2021, chỉ số thời gian mất điện trung bình của khách hàng (SAIDI) trên địa bàn Hà Nội ở mức 163,1 phút thì đến năm 2025 đã giảm xuống còn 29,81 phút, tương đương giảm hơn 80%. Chỉ số tần suất mất điện trung bình của khách hàng (SAIFI) giảm từ 0,98 lần xuống còn 0,48 lần; chỉ số mất điện thoáng qua (MAIFI) giảm từ 1,81 lần xuống còn 0,51 lần. Tổn thất điện năng trên lưới điện cũng giảm từ 3,5% xuống còn 3,07%.
Theo đánh giá của các chuyên gia trong ngành điện, những chỉ số trên phản ánh hiệu quả của quá trình hiện đại hóa hệ thống điện thông qua ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và các giải pháp quản lý vận hành tiên tiến. Việc rút ngắn thời gian xử lý sự cố, giảm số lần mất điện và nâng cao độ ổn định của hệ thống không chỉ cải thiện chất lượng dịch vụ điện mà còn góp phần giảm thiểu thiệt hại cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và người dân.
Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và xây dựng đô thị thông minh, yêu cầu về một hệ thống điện có độ tin cậy cao, vận hành linh hoạt và khả năng đáp ứng nhanh trước các biến động ngày càng trở nên cấp thiết. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng góp phần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô và đáp ứng yêu cầu phát triển của các ngành công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, khu công nghiệp và các lĩnh vực dịch vụ hiện đại.
Theo bà Trần Cẩm Linh, tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 57-NQ/TW là lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực phát triển.
"Lưới điện thông minh là minh chứng cụ thể cho quá trình hiện thực hóa chủ trương đó trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của EVNHANOI. Chúng tôi hướng tới xây dựng hệ thống điện ngày càng hiện đại, an toàn, tin cậy và thông minh, đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới", bà Linh khẳng định.
Từ một hệ thống vận hành chủ yếu dựa trên thao tác thủ công, ngành điện Thủ đô đang từng bước chuyển sang mô hình quản trị số với khả năng giám sát, điều khiển và xử lý sự cố theo thời gian thực. Quá trình này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu chi phí vận hành và chất lượng cung cấp điện mà còn góp phần hình thành hạ tầng số thiết yếu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Trong tiến trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, việc xây dựng lưới điện thông minh không chỉ là bước tiến về công nghệ của ngành điện mà còn là nền tảng quan trọng để Hà Nội phát triển đô thị thông minh, kinh tế số và thu hút đầu tư chất lượng cao. Đây cũng là minh chứng cho thấy việc đưa khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào thực tiễn đang tạo ra những giá trị thiết thực, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của Thủ đô./.
Quốc Lũy