Lưu ý khi săn hàng cận date

Người dân săn hàng cận date tại một cửa hàng trên đường Tân Kỳ Tân Quý, phường Sơn Kỳ, TPHCM. Ảnh: Hoa Lài

Rẻ hơn hàng mới sản xuất đến 80%

Siêu thị hàng cận date trên đường Gò Xoài (phường Bình Trị Đông, TPHCM) lúc nào cũng tấp nập khách. Chủ siêu thị này còn trang bị sẵn xe kéo nhỏ, khách vào đây ai cũng mua sản phẩm chất đầy một xe để dùng dần cho cả tuần. Nhìn vào bảng giá mới thấy toàn bộ sản phẩm ở đây rẻ hơn từ 70%-80% so với hàng mới sản xuất. Hộp 6 hũ Đông trùng hạ thảo tổ yến HIMA (Cordyceps JSC) niêm yết 280.000 đồng nay còn 69.000 đồng. Tã gói nhỏ Huggies Skin Perfect sản xuất năm 2024 chỉ còn 29.000 đồng/bịch. Hay như thùng bia tươi Camel giá 500.000 đồng, do cận date từ 2-3 tháng nên được xả kho chỉ còn 249.000 đồng.

Theo ghi nhận, khách tại đây đa phần là công nhân và lao động tự do. Vào cuối tuần, siêu thị này còn hút khách hơn nhờ các chương trình tặng thêm cà phê sữa, khẩu trang miễn phí; đó là những sản phẩm chỉ còn hạn sử dụng từ 10-20 ngày. Chị Kim Hân, công nhân may, chia sẻ, với thực phẩm tươi sống thì chị canh mua cuối ngày ở siêu thị để được giảm 50%-75%; còn đồ khô, nhu yếu phẩm thì cứ tìm hàng cận date. Nhờ vậy, mỗi tháng chị tiết kiệm từ 1-2 triệu đồng.

Tiệm tạp hóa trên đường Tân Kỳ Tân Quý (phường Sơn Kỳ, TPHCM) cũng bán đủ loại hàng cận date, từ mì tôm, bánh kẹo, gia vị đến dầu gội, sữa tắm, nước xả... Mức giá được điều chỉnh tùy theo hạn sử dụng của sản phẩm. Chị Trâm, chủ tiệm tạp hóa, cho biết cửa hàng chọn bán song song cả hàng mới lẫn hàng cận date để đa dạng lựa chọn. “Nhu cầu săn hàng cận date rất lớn, nhất là hóa mỹ phẩm. Đồ vừa nhập về, vừa kịp đăng hình lên các hội nhóm là đã có khách quen canh mua sạch”, chị chia sẻ.

Hoạt động mua bán tấp nập nhất vẫn là trên mạng xã hội. Hàng loạt hội nhóm Facebook như “Hàng cận date”, “Giải cứu hàng tồn kho”, “Thanh lý sữa giá rẻ” thu hút hàng trăm ngàn thành viên mua bán mỗi ngày. Danh mục mặt hàng đa dạng, từ đồ nội địa đến ngoại nhập, phủ rộng từ thực phẩm, mỹ phẩm cho đến các loại thực phẩm chức năng, thuốc bổ. Một người bán chia sẻ, nhiều bệnh nhân có kinh tế eo hẹp rất thích dòng sản phẩm cận date vì công dụng không đổi so với hàng mới xuất xưởng mà giá lại mềm hơn rất nhiều.

Cần lưu ý chọn sản phẩm gì?

PGS-TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội), cho biết, việc các siêu thị, cửa hàng giảm giá sâu đối với hàng hóa sắp hết hạn là xu hướng chung nhằm kích cầu tiêu dùng, tránh lãng phí. Đối với các mặt hàng thực phẩm công nghiệp có bao bì, nhãn mác rõ ràng, người tiêu dùng hoàn toàn có thể yên tâm sử dụng hàng cận date nếu đáp ứng hai điều kiện: mua về sử dụng ngay và không tích trữ dài ngày.

“Về mặt kỹ thuật, nhà sản xuất thường tính toán hạn sử dụng trên bao bì chỉ bằng khoảng 80% thời gian tự nhiên mà sản phẩm có thể giữ được chất lượng tối ưu. 20% thời gian còn lại là khoảng dư an toàn phòng ngừa rủi ro. Thực phẩm cận date về cơ bản vẫn an toàn, miễn là chưa bị biến chất hay hư hỏng. Đây là giải pháp tiêu dùng thông minh, phù hợp với túi tiền của người lao động có thu nhập trung bình và thấp”, PGS-TS Nguyễn Duy Thịnh phân tích.

Tuy nhiên, với các dòng thực phẩm bảo vệ sức khỏe, các loại thuốc đặc trị, thuốc bổ thì cơ chế tác động lên cơ thể người hoàn toàn khác với thực phẩm. PGS-TS Nguyễn Duy Thịnh thông tin, thuốc là sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp và nhanh chóng đến tính mạng. Khi tiệm cận hoặc quá hạn sử dụng, các thành phần hóa học trong dược phẩm rất dễ bị biến tính, giảm hiệu lực điều trị hoặc thậm chí gây ngộ độc cấp tính.

Hơn nữa, người bệnh không thể “uống dồn, uống nhanh” thuốc cận date như cách tiêu thụ thực phẩm, mà phải sử dụng theo đúng liều lượng, liệu trình của bác sĩ. “Thực phẩm có thể tùy thuộc vào điều kiện kinh tế để lựa chọn linh hoạt, nhưng với dược phẩm thì tuyệt đối không nên ham rẻ”, PGS-TS Nguyễn Duy Thịnh lưu ý.

Tiến sĩ Huỳnh Khánh Duy, Chuyên gia kỹ thuật hóa học và công nghệ thông tin (Huge LLC), cho biết, nhóm người tiêu dùng cần cảnh giác khi mua hàng cận date là các sản phẩm giàu đạm, đồ hộp và thực phẩm lên men. Cụ thể, các sản phẩm như sữa hay thịt, cá rất dễ nhiễm các chủng khuẩn nguy hiểm như Listeria monocytogenes, Salmonella enterica hay Escherichia coli - nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy, nhiễm trùng huyết, đặc biệt đe dọa tính mạng người già và trẻ nhỏ.

Trong khi đó, đồ hộp cận date lại là môi trường yếm khí lý tưởng cho vi khuẩn Clostridium botulinum phát triển và tiết ra độc tố thần kinh cực mạnh, có thể dẫn đến liệt cơ, suy hô hấp và tử vong. Ngay cả các loại thực phẩm chế biến sẵn hay đồ lên men nếu bảo quản không chuẩn cũng dễ sinh khí, biến chất và gây ngộ độc cấp tính.

Do đó, bên cạnh việc soi kỹ hạn sử dụng, người mua phải dùng cảm quan để đánh giá toàn diện chất lượng sản phẩm. Thực phẩm an toàn tuyệt đối không có các dấu hiệu bất thường như màu sắc sẫm lại, xuất hiện váng mốc; mùi chua, hôi lạ; kết cấu bị nhớt, vón cục hay mềm nhũn.

Về phần bao bì, người tiêu dùng cần kiên quyết từ chối những sản phẩm bị phồng rộp, biến dạng (vì đây là dấu hiệu cho thấy vi sinh vật đang phân hủy sinh khí), hoặc bao bì bị bạc màu, rỉ sét làm mất lớp bảo vệ dẫn đến nhiễm khuẩn. Khâu bảo quản cũng cần tuân thủ nghiêm ngặt: Đồ hộp đã mở phải chuyển ngay sang hộp thủy tinh hoặc nhựa an toàn và giữ lạnh dưới 40C; thịt, cá tươi phải dùng trong vòng 24 giờ hoặc cấp đông ngay ở -180C; còn rau củ nên được rửa sạch, để ráo và bọc giấy hút ẩm trước khi đưa vào ngăn mát.

Cũng theo Tiến sĩ Huỳnh Khánh Duy, người đi “săn” hàng cận date cần phân biệt rõ hai khái niệm quan trọng trên nhãn mác. Trong đó, “Use-by” là hạn cuối cùng đảm bảo tính an toàn và tuyệt đối không sử dụng sau mốc thời gian này; còn “Best-before” chỉ ngày mà sản phẩm đạt chất lượng ngon nhất, nghĩa là người dùng vẫn có thể ăn được nếu hàng hóa được bảo quản tốt.

Người tiêu dùng chỉ nên chọn mua khi chắc chắn sẽ chế biến ngay hoặc cấp đông trong vòng từ 24-48 giờ, đồng thời luôn ưu tiên bao bì nguyên vẹn. Các đối tượng có sức đề kháng yếu như trẻ nhỏ, người cao tuổi hay phụ nữ mang thai được khuyến cáo nên tránh xa thực phẩm cận date để triệt tiêu nguy cơ ngộ độc. Người mua cần tỉnh táo phân loại các nhóm hàng để đưa ra quyết định thông minh.

Những mặt hàng khô, ít nước như ngũ cốc, mì gói, bánh quy hay đồ hộp chưa mở còn nguyên vẹn là nhóm có thể cân nhắc sử dụng nếu bảo quản đúng cách. “Ngược lại, dù giá có rẻ đến đâu, người tiêu dùng cũng tuyệt đối không nên mạo hiểm mua các mặt hàng tươi sống hay dễ biến chất như thịt, hải sản, sữa tươi, các sản phẩm từ sữa, pate cũng như thịt hay cá hộp làm thủ công (homemade)”, Tiến sĩ Huỳnh Khánh Duy khuyến cáo.