Lý do đại văn hào Lev Tolstoy ăn chay
Tác giả "Chiến tranh và hòa bình" lựa chọn ăn chay từ cuối thế kỷ 19, coi việc không sát sinh là bước đầu tiên để con người hướng tới cuộc sống nhân ái.

Lev Tolstoy (1828-1910), một trong những nhà văn vĩ đại nhất nước Nga, nổi tiếng với Chiến tranh và hòa bình, Anna Karenina. Bên cạnh văn nghiệp, ông còn có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến các phong trào ăn chay.
Trong một bài viết mới đăngtải trên Open Culture ngày 16/11, Tolstoy trở thành người ủng hộ mạnh mẽ chế độ ăn chay sau những thay đổi lớn về tư tưởng và niềm tin tôn giáo trong nửa sau cuộc đời. Với ông, việc từ bỏ thịt không đơn thuần là thay đổi thói quen ăn uống mà còn thể hiện quan điểm đạo đức về sự sống, lòng nhân ái và cách con người đối xử với nhau.
Từ bỏ thịt vì phản đối bạo lực
Sinh ra trong một gia đình quý tộc Nga, Tolstoy từng có cuộc sống sung túc, tham gia quân đội và trải qua nhiều năm theo đuổi những thú vui của tầng lớp thượng lưu. Sau khi đạt được thành công văn chương, ông rơi vào cuộc khủng hoảng tinh thần sâu sắc.
Nhà văn bắt đầu đặt câu hỏi về ý nghĩa cuộc sống, niềm tin tôn giáo và những giá trị mà xã hội đương thời coi trọng. Quá trình suy ngẫm khiến Tolstoy dần từ bỏ nhiều thói quen cũ, hướng đến cuộc sống giản dị, tiết chế và phản đối bạo lực.
Theo nhà nghiên cứu Sam Pavlenko, được Open Culture dẫn lại, một bước ngoặt trong nhận thức của Tolstoy diễn ra sau cuộc gặp với William Frey, người theo chủ nghĩa thực chứng và ăn chay, vào mùa thu năm 1885. Thông tin về cuộc gặp được ghi lại qua lời kể của Sergei Lvovich, con trai nhà văn.
Sau đó, Tolstoy ngày càng công khai ủng hộ việc không ăn thịt. Đối với ông, ăn chay không xuất phát chủ yếu từ những cân nhắc về sức khỏe. Nhà văn cho rằng con người không thể nói đến lòng nhân ái nếu vẫn chấp nhận việc giết hại động vật để thỏa mãn nhu cầu ăn uống.
Năm 1891, Tolstoy viết tiểu luận The First Step (Bước đầu tiên), trình bày quan điểm về mối quan hệ giữa chế độ ăn uống và trách nhiệm đạo đức. Ông lập luận rằng việc tự kiềm chế những ham muốn của bản thân là điều kiện quan trọng để con người hoàn thiện nhân cách. Trong đó, từ bỏ việc ăn thịt được xem là một bước khởi đầu.
Tolstoy đặc biệt quan tâm đến hoạt động giết mổ động vật. Ông cho rằng quá trình này không chỉ gây đau đớn cho những sinh vật bị giết mà còn ảnh hưởng đến đời sống tinh thần của những người trực tiếp tham gia.
Theo Open Culture, quan điểm của Tolstoy có nhiều điểm tương đồng với phong trào ăn chay phát triển tại châu Âu và Mỹ cuối thế kỷ 19. Những người ủng hộ phong trào phản đối sự tàn nhẫn đối với động vật, đồng thời lo ngại việc giết mổ thường xuyên có thể khiến con người trở nên chai sạn trước bạo lực. Tuy nhiên, Tolstoy đi xa hơn việc phản đối sát sinh. Ông cho rằng ăn chay phải gắn với một hệ thống đạo đức rộng lớn, bao gồm tiết chế ham muốn, từ bỏ sự xa hoa và phản đối mọi hình thức cưỡng bức.
Ăn chay và tư tưởng bất bạo động
Theo nhà nghiên cứu Charlotte Alston, tác giả công trình Tolstoy and His Disciples (Tolstoy và những môn đệ), điểm khác biệt trong tư tưởng của Tolstoy là việc gắn chế độ ăn chay với chủ nghĩa nhân đạo. Ông không chỉ phản đối việc giết động vật để lấy thịt mà còn lên án chiến tranh, án tử hình và những hành vi sử dụng bạo lực đối với con người.
Tolstoy đặt vấn đề về sự nhất quán trong đạo đức: Nếu việc giết hại động vật là sai trái, con người cũng cần phản đối những hình thức tước đoạt mạng sống khác. Quan điểm này không được tất cả người ăn chay đương thời đồng tình. Một số người coi ăn chay là lựa chọn về sức khỏe hoặc phúc lợi động vật, không nhất thiết liên quan đến chiến tranh hay chính trị.
Trong khi đó, Tolstoy xem bất bạo động là nguyên tắc chi phối toàn bộ đời sống. Ông phản đối việc sử dụng quyền lực và cưỡng chế để giải quyết các vấn đề xã hội. Đáng chú ý, nhà văn không ủng hộ những đạo luật trừng phạt hành vi ngược đãi động vật.
Theo phân tích của Alston, ông lo ngại việc sử dụng hình phạt để ngăn chặn bạo lực có thể tiếp tục duy trì chính vòng xoáy bạo lực mà mình phản đối.
Tư tưởng này khiến Tolstoy có vị trí riêng trong phong trào ăn chay quốc tế. Ông và những người ủng hộ vừa hợp tác với các tổ chức ăn chay, vừa có những khác biệt về quan điểm và phương pháp hành động. Ảnh hưởng của nhà văn còn lan rộng trong gia đình. Hai con gái và sau đó là vợ ông, Sophia Tolstaya, cũng thực hành chế độ ăn chay.
Những quan điểm đạo đức của Tolstoy thu hút đông đảo người đương thời. Một số cộng đồng được thành lập nhằm thực hành lối sống giản dị, không bạo lực theo những nguyên tắc mà ông đề xuất.
Dù vậy, nhà văn không muốn được xem là người sáng lập một học thuyết hay phong trào mang tên mình. Ông phản đối việc người khác coi tư tưởng của ông là những lời chỉ dẫn phải tuân theo.
Tuy nhiên, Tolstoy không phải người khởi xướng chế độ ăn chay. Tập quán này đã tồn tại từ nhiều thế kỷ trước trong các truyền thống Hindu giáo và Phật giáo, đồng thời phát triển tại phương Tây trước khi ông tham gia. Đóng góp đáng chú ý của nhà văn Nga là đưa việc ăn chay vào một hệ thống tư tưởng đạo đức rộng lớn.
Hơn một thế kỷ sau khi Tolstoy qua đời, những quan điểm của ông vẫn gợi ra câu hỏi về mối quan hệ giữa lựa chọn cá nhân, lòng nhân ái và trách nhiệm của con người trước bạo lực.
Nguồn Znews: https://znews.vn/ly-do-dai-van-hao-lev-tolstoy-an-chay-post1696934.html
