Lý do đảo nhỏ ngoài khơi Yemen thành 'quân cờ chiến lược' mới trong xung đột Iran

Nhìn bề ngoài, đảo Perim hay còn gọi là đảo Mayyun giống như một vùng đất bị thời gian lãng quên với những bãi cát, đá và tàn tích của quá khứ. Tuy nhiên, vị trí toạ lạc đặc biệt ở điểm hẹp nhất của eo biển Bab al-Mandab, nơi bán đảo Ảrập chỉ cách vùng Sừng châu Phi hơn 19km, từng khiến Perim trở thành một điểm quan trọng đối với các đế chế và cường quốc khu vực trong lịch sử. Anh từng sử dụng đảo làm trạm tiếp than cho tàu thuyền trên tuyến đường tới Ấn Độ.

Vị trí của đảo Perim ở eo biển Bab al-Mandab, ngoài khơi Yemen. Đồ họa: CNN 

Ngày nay, tầm quan trọng của đảo Perim đang gia tăng khi cuộc xung đột Mỹ - Iran lan rộng. Việc giao thông qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng đã khiến eo biển Bab al-Mandab trở thành một tuyến đường thay thế quan trọng đối với hoạt động vận chuyển năng lượng quốc tế.

Ảrập Xêút đã chuyển một phần hoạt động xuất khẩu dầu mỏ qua eo biển Hormuz sang tuyến vận chuyển qua Biển Đỏ nhằm duy trì dòng chảy năng lượng và hạn chế tác động tới giá nhiên liệu. Trong bối cảnh đó, khả năng lực lượng nổi dậy Houthi được Iran hậu thuẫn ở Yemen giành quyền kiểm soát Perim có thể tạo ra một mối đe dọa lớn đối với tàu thuyền đi qua Bab al-Mandab.

Các nguồn tin khu vực nói với đài CNN rằng Houthi, đồng minh và cũng là lực lượng ủy nhiệm quan trọng của Iran tại Trung Đông, đang đẩy mạnh chiến dịch quân sự nhằm kiểm soát thành phố cảng Mocha, cách Perim khoảng 80,5km về phía bắc.

Giới quan sát tin nếu chiếm được Mocha và tạo được chỗ đứng vững chắc trên đảo, Houthi có thể tăng đáng kể khả năng kiểm soát hoặc đe dọa tuyến hàng hải nối Biển Đỏ với Vịnh Aden. Đây sẽ là một bước phát triển có thể đưa Yemen từ nội chiến kéo dài trở thành một mặt trận trực tiếp trong cuộc đối đầu rộng lớn hơn giữa Washington và Tehran.

Từ nội chiến đến “nút thắt” địa chính trị

Cuộc nội chiến Yemen bắt đầu từ năm 2014, khi Houthi chiếm thủ đô Sanaa và buộc chính phủ được quốc tế công nhận phải lưu vong. Một năm sau, Ảrập Xêút dẫn đầu liên quân phát động chiến dịch quân sự nhằm đẩy lùi Houthi.

Iran đã cung cấp vũ khí và huấn luyện cho Houthi, đồng thời duy trì ảnh hưởng tới các quyết định của nhóm. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý không nên coi Houthi chỉ là lực lượng thực hiện mệnh lệnh của Tehran. Nhóm cũng theo đuổi những lợi ích riêng, trong đó có nhu cầu sử dụng xung đột để củng cố vị thế trong nước, gây sức ép với Ảrập Xêút và thúc đẩy các mục tiêu chính trị của mình.

Trong hơn một thập kỷ qua, cuộc nội chiến ở Yemen phần lớn được xem là xung đột khu vực. Song, tình hình hiện nay đã thay đổi.

Houthi đang kiểm soát thủ đô Sanaa, nhiều khu vực ở tây bắc Yemen và phần lớn các bãi biển bên bờ Biển Đỏ ở phía bắc Perim. Trong khi đó, chính phủ Yemen và các lực lượng đồng minh kiểm soát nhiều khu vực ở miền nam và miền đông nước này. Sự phân chia đó khiến Yemen trở thành một chiến trường phức tạp, nơi lợi ích của các lực lượng địa phương đan xen với sự cạnh tranh giữa các cường quốc.

Sau vụ đột kích xuyên biên giới của Phong trào Hồi giáo Hamas vào Israel vào ngày 7/10/2025 và xung đột ở Dải Gaza leo thang, Houthi đã tham gia sâu hơn vào các cuộc đối đầu trong khu vực. Nhóm nhắm mục tiêu vào Israel và tàu thuyền ở Biển Đỏ, với lý do thể hiện sự ủng hộ đối với người Palestine. Mỹ và Israel đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Houthi, phá hủy một số cơ sở và năng lực quân sự quan trọng của lực lượng này. Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng liệt Houthi vào danh sách “các tổ chức khủng bố” năm 2025.

Một bước ngoặt mới xuất hiện khi Ảrập Xêút cho phép một phi cơ chở khách Iran bay trực tiếp từ Tehran tới Sanaa lần đầu tiên sau khoảng một thập niên, để đưa một phái đoàn Houthi tới dự tang lễ của cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, người đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào ngày 28/2. Khi máy bay quay trở lại Yemen 10 ngày sau đó, Ảrập Xêút từ chối cho hạ cánh tại Sanaa vì lo ngại phương tiện này có thể chở theo các thành viên Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và thiết bị quân sự. Ảrập Xêút sau đó tấn công đường băng sân bay, buộc phi cơ phải chuyển hướng tới cảng Hodeidah thuộc quản lý của Houthi.

Vụ việc góp phần làm tan vỡ trạng thái đình chiến không chính thức kéo dài nhiều năm giữa Houthi và Ảrập Xêút. Houthi sau đó tuyên bố phong tỏa hải quân đối với Ảrập Xêút, đe dọa tàu chở hàng xuất khẩu của nước này qua eo biển Bab al-Mandab, đồng thời phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) tập kích các cơ sở dầu mỏ, sân bay và những mục tiêu khác thuộc Ảrập Xêút, cho thấy xung đột đang lan rộng ở Trung Đông.

“Chìa khóa” khống chế Biển Đỏ

Tác động đối với thương mại và năng lượng toàn cầu đã bắt đầu thể hiện rõ nét. Khoảng 3 năm trước, eo biển Bab al-Mandab từng là tuyến lưu thông của khoảng 10% lượng dầu vận tải bằng đường biển trên thế giới. Tuy nhiên, theo dữ liệu của công ty theo dõi tàu biển Kpler, lưu lượng này hiện đã giảm khoảng một nửa.

Nếu Houthi tiếp tục duy trì chiến dịch tấn công, hoạt động vận tải qua tuyến đường này có thể tiếp tục suy giảm, gây áp lực lên chuỗi cung ứng năng lượng và giá dầu mỏ quốc tế.

Người dân Yemen cũng đang phải trả giá. Ngư dân trong khu vực cho biết chiến sự và các cuộc tập kích bằng UAV khiến hoạt động đánh bắt và buôn bán ngày càng khó khăn.

Tại Mocha, tình hình còn nghiêm trọng hơn. Hơn 25 quả tên lửa của Houthi đã đánh trúng cảng trong lúc các tàu thương mại đang bốc dỡ hàng. Giám đốc cảng thống kê 16 người đã thiệt mạng, 22 người bị thương, 6 tàu thương mại bị đánh chìm và khoảng 14.000 xe máy bị phá hủy. Ông cáo buộc Houthi muốn làm tê liệt nền kinh tế địa phương.

Đáng chú ý, Houthi đang sở hữu một kho vũ khí ngày càng hiện đại, bao gồm tên lửa chống hạm tầm xa, tên lửa có khả năng bay sát mặt biển để tránh radar, tên lửa phòng không và nhiều UAV. Các lực lượng thuộc chính phủ Yemen cho biết thường xuyên thu giữ những lô vũ khí tình nghi do Iran sản xuất và vận chuyển bí mật cho Houthi, trong đó có cả tên lửa dài 5,5m, hệ thống radar tầm xa, động cơ UAV và thiết bị quang học. Theo giới chức Yemen, những lô hàng tương tự có thể đã được đưa vào nước này với số lượng lớn hơn nhiều.

Trên chiến trường, quân chính phủ Yemen cũng đang tăng cường sử dụng UAV để tấn công các căn cứ và hầm ngầm của Houthi. Tuy nhiên, giới chức Yemen cho rằng Iran vẫn đang hỗ trợ Houthi duy trì lợi thế về vũ khí và công nghệ.

Trong bối cảnh đó, đảo Perim trở thành một điểm then chốt. Nếu Houthi kiểm soát được hòn đảo và thiết lập chỗ đứng tại eo biển Bab al-Mandab, nhóm không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào tên lửa tầm xa để đe dọa tàu thuyền. Họ có thể sử dụng các biện pháp trực tiếp hơn, chẳng hạn như rải thủy lôi hoặc triển khai vũ khí chống hạm từ vị trí chiến lược gần tuyến hàng hải.

Điều khiến tình hình trở nên đáng lo ngại là giao tranh ở Yemen đang kết nối với các vấn đề vượt xa biên giới nước này. Eo biển Bab al-Mandab có thể trở thành “nút thắt” mới của thương mại quốc tế nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn. Khi đó, một hòn đảo nhỏ và tưởng như không đáng kể như Perim có thể trở thành một quân cờ quan trọng trong cuộc đối đầu giữa Iran với Mỹ và các đồng minh trong khu vực.

Phó Tổng thống Yemen Tarik Saleh cảnh báo việc Houthi chiếm Perim và thâu tóm kiểm soát eo biển Bab al-Mandab sẽ tạo ra một thách thức nghiêm trọng đối với an ninh hàng hải quốc tế và thương mại toàn cầu. Theo ông Saleh, nếu cộng đồng quốc tế không hành động sớm, cái giá để đẩy Houthi ra khỏi Perim và Bab al-Mandab trong tương lai sẽ cao hơn nhiều. Quan chức này cho rằng cuộc nội chiến Yemen hiện không còn đơn thuần là vấn đề nội bộ, mà đã trở thành thách thức địa chính trị quốc tế.