Lý do khó có được bức tranh toàn cảnh về thương vong tại Iran do xung đột với Mỹ-Israel

Người dân đi qua đống đổ nát sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Tehran, Iran. Ảnh: THX/TTXVN

Số liệu thương vong thiếu cập nhật

Theo AFP, lần gần nhất Bộ Y tế Iran công bố số liệu đầy đủ về thương vong là ngày 8/3, tức ngày thứ 9 của cuộc chiến, khi khoảng 1.200 dân thường được xác nhận đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel trên khắp cả nước.

Tuy nhiên, kể từ đó đến nay, con số chính thức không còn được cập nhật, trong khi các tổ chức nhân quyền ở nước ngoài, vốn được xem là nguồn thông tin đáng tin cậy về tình hình nội bộ Iran, cũng gặp nhiều trở ngại trong việc tiếp cận dữ liệu.

Theo các tổ chức này, việc Iran gần như cắt đứt kết nối Internet toàn cầu cùng với hệ thống liên lạc bị gián đoạn đã khiến mạng lưới cộng tác viên trong nước - những “tai mắt” trên thực địa - không thể truyền tải thông tin ra bên ngoài.

Cơ quan Thông tấn Nhân quyền Iran (HRANA) có trụ sở tại Mỹ ước tính số dân thường thiệt mạng đã lên tới 1.407 người, trong đó có 214 trẻ em. Tuy nhiên, đại diện tổ chức này cho rằng đây chỉ là con số tối thiểu do hạn chế trong khả năng thu thập dữ liệu.

“Đó chắc chắn là con số tối thiểu, bởi chúng tôi không thể có mặt ở mọi nơi cùng lúc để nắm bắt toàn bộ diễn biến”, bà Skylar Thompson, Phó giám đốc HRANA, cho biết. Bà nhấn mạnh rằng với tốc độ và quy mô các cuộc tấn công diễn ra trên toàn quốc, việc ghi nhận thương vong theo thời gian thực là điều gần như không thể.

Trong khi đó, Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran (IRCS) không công bố số liệu về thương vong, nhưng cho biết mức độ thiệt hại cơ sở hạ tầng là rất lớn, với hơn 61.500 ngôi nhà, 19.000 cơ sở kinh doanh, 275 trung tâm y tế và gần 500 trường học bị ảnh hưởng.

Các phóng viên quốc tế chỉ có thể xác nhận một số thiệt hại tại thủ đô Tehran, nơi nhiều khu chung cư bị ảnh hưởng bởi sóng xung kích từ các vụ nổ, trong khi việc di chuyển ra ngoài thành phố bị hạn chế nghiêm ngặt nếu không có sự cho phép của chính quyền.

Nghi ngờ về độ tin cậy của số liệu chính thức

Sự hoài nghi đối với số liệu do Iran công bố ngày càng gia tăng, đặc biệt sau các cuộc biểu tình chống chính phủ hồi tháng 1. Khi đó, Tehran thừa nhận khoảng 3.000 người thiệt mạng, chủ yếu là lực lượng an ninh, nhưng các tổ chức độc lập ước tính con số thực tế có thể dao động từ 7.000 đến 35.000 người.

Theo ông Awyar Shekhi, đại diện tổ chức nhân quyền Hengaw có trụ sở tại Na Uy, thách thức lớn nhất hiện nay là việc Iran gần như đóng hoàn toàn kết nối Internet quốc tế kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, khiến việc xác minh thông tin trở nên đặc biệt khó khăn.

“Chất lượng kết nối hiện nay tệ hơn bao giờ hết, nên việc thu thập dữ liệu chính xác về số người thiệt mạng là vô cùng khó khăn, và lượng thông tin nhận được là rất hạn chế”, ông Shekhi nói.

Dân thường chịu tổn thất nặng nề

Một trong những vụ việc gây thương vong lớn nhất cho dân thường là cuộc không kích vào một trường tiểu học tại Minab ngay trong ngày đầu tiên của chiến sự, khiến ít nhất 165 người thiệt mạng theo số liệu chính thức.

Theo kết quả điều tra sơ bộ của quân đội Mỹ được tờ The New York Times đăng tải, một tên lửa hành trình Tomahawk đã đánh trúng mục tiêu do sai sót trong quá trình xác định mục tiêu.

Ngoài ra, tổ chức Hengaw cũng ghi nhận một cuộc không kích vào nhà máy bột mì tại thành phố Naqadeh, miền Tây Iran ngày 7/3, khiến 11 công nhân thiệt mạng và 21 người khác bị thương.

Các tổ chức nhân quyền nhận định rằng Mỹ và Israel đang áp dụng cách hiểu tương đối “mở rộng” về khái niệm mục tiêu quân sự, khiến ranh giới giữa mục tiêu quân sự và dân sự trở nên mờ nhạt, từ đó làm gia tăng nguy cơ gây thiệt hại lớn đối với dân thường.

Bà Thompson nhận định, khác với các cuộc biểu tình hồi tháng 1, truyền thông phương Tây hiện dành ít sự chú ý hơn đến tổn thất của người dân Iran trong cuộc chiến.

“Quá nhiều sự tập trung vào yếu tố địa chính trị, trong khi điều quan trọng là phải chú ý đến những thiệt hại mà dân thường đang phải gánh chịu”, bà nói.

Việc thiếu minh bạch thông tin cùng với tình trạng gián đoạn liên lạc đang khiến bức tranh toàn cảnh về thương vong tại Iran trở nên mờ nhạt, làm dấy lên lo ngại rằng số người thiệt mạng thực tế có thể cao hơn nhiều so với các ước tính hiện tại.

Ở các khu vực khác trong khu vực, Bộ Y tế Liban cho biết các cuộc không kích của Israel đã khiến 1.029 người thiệt mạng. Trong khi đó, các cuộc tấn công của Iran đã khiến 16 dân thường thiệt mạng tại Israel và 17 người khác thiệt mạng tại các quốc gia Vùng Vịnh, theo số liệu từ cơ quan chức năng và lực lượng cứu hộ địa phương.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc