Lý do Trung Quốc ít lo ngại hơn Mỹ về viễn cảnh AI trở thành thảm họa

Robot trình diễn khả năng lấy và di chuyển vật thể tại Hội nghị Robot Thế giới 2026 ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 19/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Mỹ ngày 17/9, tại Trung Quốc, người dân tiếp cận dịch vụ công thông qua các nhân viên kỹ thuật số tích hợp AI; học sinh nhận phản hồi tức thì về bài tập bằng cách chụp ảnh tải lên; khách lưu trú tại khách sạn nhận các kiện hàng được robot giao tận cửa.

Việc AI được sử dụng rộng rãi tại Trung Quốc hiện nay cho thấy mức độ đón nhận công nghệ mới của nước này. Theo cuộc khảo sát của Morgan Stanley công bố ngày 14/9, 80% số người Trung Quốc được hỏi sử dụng AI ít nhất mỗi tuần, cao hơn nhiều so với mức 54% tại Mỹ.

Trong khi các lãnh đạo công nghệ và nhà nghiên cứu Mỹ kêu gọi giảm tốc quá trình phát triển AI, viện dẫn nguy cơ công nghệ này đe dọa sự tồn vong của nhân loại, thì người dân Trung Quốc dường như ít bị ảnh hưởng bởi những lo ngại đó hơn.

Xu Jingyuan, 22 tuổi, một sinh viên ngành kinh doanh ở Bắc Kinh, cho biết: “Công nghệ này được tạo ra để phục vụ nhân loại. Chúng ta không nên coi AI là thứ đáng sợ mà nên xem đây là công nghệ mang lại nhiều tiện ích hơn cho cuộc sống”. Sinh viên này cho rằng chính phủ hoàn toàn có khả năng kiểm soát những rủi ro của AI.

Những bình luận của Xu cũng giống ý kiến của một số người khác ở Trung Quốc khi được phỏng vấn, phản ánh sự khác biệt trong thái độ đối với AI giữa xã hội Trung Quốc và Mỹ, cũng như mức độ tin tưởng khác nhau vào khả năng của chính phủ mỗi nước trong việc xử lý những mối đe dọa tiềm tàng do công nghệ này gây ra.

Ông Lian Jye Su, chuyên gia phân tích tại công ty nghiên cứu công nghệ Omdia, bình luận: “Ở Mỹ, công chúng nhìn chung cho rằng nếu không có người tố giác, các tập đoàn lớn có thể né tránh trách nhiệm hoặc sự giám sát do hoạt động quản lý của chính phủ còn yếu. Trong khi đó, tại Trung Quốc, tôi cho rằng công chúng có niềm tin rất mạnh rằng nếu xảy ra chuyện tồi tệ, chính phủ sẽ can thiệp”.

Các nhà phân tích cũng chỉ ra những khác biệt về mức độ tiếp xúc với AI, cách công chúng thảo luận về công nghệ này cũng như bối cảnh văn hóa và lịch sử lớn hơn là những yếu tố có thể lý giải khác biệt trên.

Trong một cuộc khảo sát do công ty nghiên cứu thị trường Ipsos thực hiện hồi đầu năm nay, 83% người Trung Quốc được hỏi cho rằng họ rất hào hứng với các sản phẩm hoặc dịch vụ ứng dụng AI, trong khi tỷ lệ này tại Mỹ chỉ là 33%. Trong khi đó, một khảo sát khác của công ty tư vấn tiếp thị Edelman cho thấy 86% số người được hỏi tại Trung Quốc cho biết họ tin tưởng chính phủ nước mình làm điều đúng đắn, so với chỉ 39% tại Mỹ.

Đằng sau tâm lý đón nhận AI

Tại Trung Quốc, mức độ phổ biến của AI, các ứng dụng thương mại và robot đã góp phần khiến công chúng chấp nhận công nghệ này nhiều hơn.

Trong thị trường cạnh tranh khốc liệt của Trung Quốc, các công ty công nghệ đã tích cực triển khai các chatbot AI miễn phí và những tính năng AI được tích hợp vào các ứng dụng mà người dân đã sử dụng. Các ngành từ làm phim và thương mại điện tử đến sản xuất cũng đang tích hợp công nghệ này. Những lợi ích về năng suất và sự tiện lợi đã tự nói lên tất cả.

Điều này trái ngược rõ rệt với Mỹ, nơi các lãnh đạo ngành công nghệ và các nhà nghiên cứu đã đưa ra những lo ngại đáng kể về tốc độ phát triển nhanh chóng của AI và những rủi ro có thể đe dọa sự tồn vong của nhân loại. Trung Quốc lại gần như không lên tiếng về vấn đề này.

Ngày 13/9, Giám đốc cơ quan tình báo Trung Quốc Chen Yixin đã đăng một bài viết nói rằng cần phải đưa AI trở thành một ngành chiến lược trong quá trình phát triển kinh tế, đồng thời đề cập những rủi ro mà Trung Quốc cho rằng công nghệ này có thể gây ra.

Ngoài những rủi ro quen thuộc như các đối tượng thù địch lợi dụng AI để tiến hành tấn công mạng, phát tán thông tin sai lệch và đánh cắp bí mật nhà nước, bí mật doanh nghiệp, ông Chen còn cảnh báo công nghệ này có thể gây bất ổn xã hội và đe dọa an ninh chính trị của Trung Quốc. Ông cũng đề cập những rủi ro từ các hoạt động độc quyền của một số nước.

Theo các chuyên gia, thay vì các cuộc thảo luận công khai và thư ngỏ về những mối đe dọa đối với an toàn AI, phần lớn hoạt động quản lý AI ở Trung Quốc được thực hiện phía sau hậu trường thông qua việc các công ty tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, đánh giá an ninh và thủ tục hành chính của cơ quan chức năng.

Định hướng phát triển của các công ty AI Trung Quốc cũng khác với các đối tác Mỹ, phản ánh những ưu tiên và hạn chế khác nhau. Trong khi các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với những công ty dẫn đầu tại Mỹ như Anthropic và OpenAI, các mô hình của Trung Quốc vẫn chưa theo kịp những hệ thống tiên tiến nhất của Mỹ, một phần do những hạn chế về năng lực tính toán và nguồn vốn.

Nhà sáng lập DeepSeek Liang Wenfeng nói rằng khoảng cách lớn nhất giữa các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc và Mỹ nằm ở khả năng tiếp cận những bộ xử lý AI tiên tiến nhất. Đây là yếu tố thiết yếu để huấn luyện các mô hình AI nhưng Trung Quốc lại bị Mỹ hạn chế tiếp cận.

Các công ty AI Trung Quốc cũng chịu tác động lớn hơn từ động lực thương mại nhằm kiếm tiền và tạo lợi nhuận, có thể khiến họ ít tập trung hơn vào những phát triển có khả năng dẫn đến các rủi ro cực đoan hoặc đe dọa sự tồn vong.

Sự trỗi dậy của công nghệ Trung Quốc

Những tiến bộ công nghệ của Trung Quốc diễn ra song song với quá trình phát triển kinh tế nhanh chóng và vai trò ngày càng tăng của nước này trên trường quốc tế trong những thập kỷ qua. Khi ngành AI của Trung Quốc ngày càng phát triển, nhiều người Trung Quốc coi những tiến bộ đó là bằng chứng tiếp theo cho thấy sự vươn lên về công nghệ của đất nước.

Theo các chuyên gia, người Trung Quốc rất ủng hộ AI và công nghệ luôn được xem là niềm tự hào quốc gia. Quan điểm này trái ngược với Mỹ, khi người dân Mỹ ngày càng hoài nghi các tập đoàn lớn và chính phủ, đồng thời ngày càng phản đối các trung tâm dữ liệu AI.

Trong thập kỷ qua, các công nghệ của Trung Quốc, từ điện thoại thông minh và xe điện đến pin và siêu máy tính, cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm tương ứng của Mỹ và đã vượt lên trong một số lĩnh vực.

Đối với nhiều người Trung Quốc, lịch sử đó đã tạo ra kỳ vọng rằng một công nghệ mới có thể vừa mang lại lợi ích kinh tế vừa đem đến những lợi ích thiết thực khác.