Lý giải những đánh giá khác nhau về cường độ El Nino

El Nino lập kỷ lục nhiệt độ tại Thái Bình Dương. (Ảnh minh họa: THX/TTXVN phát)

Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) nhận định El Nino năm nay “chưa từng có tiền lệ,” trong khi Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) cũng đánh giá đây là đợt mạnh nhất từng ghi nhận. Tuy nhiên, theo cách tính của các nhà dự báo Mỹ, hiện tượng này vẫn chưa vượt qua những đợt El Nino mạnh nhất trong lịch sử quan trắc. Sự khác biệt nằm ở phương pháp đo lường mà mỗi cơ quan sử dụng.

Nhà khoa học khí hậu Emily Becker thuộc Đại học Miami (Mỹ) cho biết dù xét theo thước đo nào, El Nino hiện nay cũng rất mạnh. Tuy nhiên, giới khoa học cần chờ hiện tượng kết thúc mới có thể đánh giá đầy đủ cường độ và xác định vị trí của đợt này trong lịch sử.

El Nino là hiện tượng nước biển ở vùng trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương xích đạo ấm lên bất thường, gây biến động thời tiết trên toàn cầu. Hiện tượng này thường xuất hiện với chu kỳ 2-7 năm và kéo dài khoảng 9-12 tháng. Thông thường, gió đẩy nước biển ấm ở vùng xích đạo Thái Bình Dương về phía châu Á, khiến vùng biển phía Nam Mỹ mát hơn.

Khi El Nino xuất hiện, gió suy yếu, nước ấm dịch chuyển trở lại phía châu Mỹ. Sự thay đổi này tác động đến lượng nhiệt đại dương truyền vào khí quyển, làm xáo trộn chế độ gió và mưa, khiến một số nơi mưa nhiều hơn, trong khi những nơi khác nóng và khô hơn.

Để đánh giá sức mạnh của hiện tượng này, các cơ quan khí tượng sử dụng những thước đo khác nhau. Met Office căn cứ vào nhiệt độ mặt nước biển thực tế tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương xích đạo.

Cơ quan này cho biết nhiệt độ tại đây đã vượt các mức ghi nhận trong những đợt El Nino trước. Trong khi đó, JMA xem xét mức chênh lệch giữa nhiệt độ mặt nước biển và mức trung bình tại vùng Nino3 ở phía Đông Thái Bình Dương. Theo cách tính này, tuần trước JMA xác định El Nino năm nay đã vượt đợt năm 1997, trở thành đợt mạnh nhất trong chuỗi số liệu quan trắc bắt đầu từ năm 1949.

Các nhà dự báo Mỹ lại theo dõi vùng Nino3.4, nằm ở khu vực trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương. Mỹ xác định El Nino khi nhiệt độ tại đây cao hơn mức trung bình ít nhất 0,5 độ C, đồng thời khí quyển có phản ứng tương ứng, thể hiện qua gió tín phong suy yếu và vùng mưa nhiệt đới dịch chuyển về phía Đông. Quá trình tương tác này được gọi là sự kết hợp giữa đại dương và khí quyển.

Ngoài khác biệt về khu vực theo dõi, cách xác định mức nhiệt độ “bình thường” cũng ảnh hưởng đến kết quả đánh giá. Trong thời gian dài, Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và một số cơ quan khác sử dụng Chỉ số Nino đại dương (ONI).

Chỉ số này so sánh nhiệt độ mặt nước biển với mức trung bình của giai đoạn 30 năm, được cập nhật 5 năm một lần để phản ánh xu hướng khí hậu ấm lên.
Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn ra nhanh hơn và các đại dương trên toàn cầu cùng ấm lên, NOAA đã chuyển sang sử dụng Chỉ số Nino đại dương tương đối (RONI), còn WMO đang trong quá trình chuyển đổi.

RONI vẫn sử dụng mức trung bình 30 năm, nhưng tính thêm mức độ nóng hoặc lạnh của vùng trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương so với phần còn lại của đại dương nhiệt đới. Chính sự chênh lệch này góp phần quyết định tác động của hiện tượng đối với thời tiết.

Theo bà Becker, chỉ số cũ từng cho thấy sự không tương xứng giữa nhiệt độ Thái Bình Dương nhiệt đới và tác động thực tế. Những năm La Nina, khi vùng trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương nhiệt đới lạnh hơn bình thường, thường gây ảnh hưởng mạnh hơn mức đánh giá theo chỉ số, trong khi tác động của El Nino lại yếu hơn.

NOAA dự báo El Nino năm nay sẽ trở thành đợt mạnh nhất trong chuỗi số liệu bắt đầu từ năm 1950 nếu mức chênh lệch nhiệt độ trung bình 3 tháng theo RONI đạt từ 2,5 độ C trở lên. Khi đó, đợt này sẽ vượt các đợt El Nino năm 1982-1983, 2015-2016 và 1997-1998. Cơ quan này đánh giá khả năng trên ở mức cao, song chưa chắc chắn.

Nhà khoa học Becker cho rằng bất kể thứ hạng hay phương pháp đo lường, El Nino hiện nay vẫn là một cơ hội quan trọng để nghiên cứu và hiểu rõ hơn hiện tượng khí hậu có sức ảnh hưởng lớn này trong một thế giới đang ấm lên./.