Lý luận, phê bình đồng hành với văn học nghệ thuật Đồng Nai

Ban Lý luận phê bình, Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai thông qua quy chế, định hướng hoạt động năm 2026-2027.

Tại Đồng Nai, lực lượng làm công tác LLPB VHNT thời gian qua hoạt động chưa tương xứng với sự phát triển của các loại hình nghệ thuật. Trước yêu cầu phát triển mới, việc kiện toàn Ban LLPB thuộc Hội VHNT Đồng Nai được kỳ vọng tạo thêm động lực, từng bước đưa lĩnh vực này đi vào chiều sâu.

Khoảng trống về lực lượng

LLPB vốn là lĩnh vực khó, đòi hỏi người cầm bút không chỉ có trình độ chuyên môn vững chắc, bản lĩnh chính trị mà còn phải có vốn tri thức dồi dào cùng khả năng tiếp nhận những ý kiến phản biện trái chiều. Trên thực tế, số lượng nhà nghiên cứu, tác giả chuyên viết LLPB có công trình LLPB được xuất bản ở Đồng Nai không nhiều. Đặc biệt, một số lĩnh vực như: sân khấu, điện ảnh, nhiếp ảnh, múa gần như “trắng” lực lượng nghiên cứu chuyên sâu.

Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà, Chủ tịch Hội VHNT Đồng Nai cho hay: Trước đây, hội từng thành lập Ban LLPB nhưng sau đó phải giải thể do không có đủ hội viên hoạt động chuyên sâu. Những năm qua, hội tổ chức một số hội thảo, tọa đàm về VHNT như: hội thảo về âm nhạc Đồng Nai trong thời kỳ hội nhập, về các nhà văn: Lý Văn Sâm, Hoàng Văn Bổn… Tuy nhiên, các hoạt động còn mang tính riêng lẻ, chưa hình thành được lực lượng chuyên sâu và một hệ thống hoạt động thường xuyên.

“Hiện Đồng Nai đã có một số cây bút có đóng góp trong lĩnh vực LLPB, tiêu biểu như: PGS.TS Huỳnh Văn Tới, nhà nghiên cứu Bùi Quang Huy, Bùi Công Thuấn, họa sĩ Đoàn Minh Ngọc. Một số công trình LLPB của các tác giả đã được trao giải cao tại các giải thưởng VHNT, góp phần đồng hành cùng sáng tác của văn nghệ sĩ, giúp nhận diện những giá trị mới và định hướng thẩm mỹ cho công chúng” - ông Hà nói.

Để bổ khuyết cho sự thiếu hụt về lực lượng và hoạt động LLPB, từ nhiều năm nay, Đồng Nai đã phối hợp với Hội đồng LLPB văn học nghệ thuật Trung ương, tham gia nhiều lớp tập huấn kiến thức về LLPB cho cán bộ quản lý, văn nghệ sĩ… Mặc dù các lớp tập huấn diễn ra ngắn ngày song đã trang bị nhiều kiến thức nền tảng, cung cấp cho văn nghệ sĩ, các nhà quản lý phương pháp phân tích, biện giải các hiện tượng, xu hướng phát triển VHNT, các tác giả, tác phẩm, tạo tiền đề để xây dựng lực lượng kế cận.

Mới đây nhất (tháng 8-2026), Hội VHNT Đồng Nai đã kiện toàn và ra mắt Ban LLPB với sự tham gia của các hội viên thuộc nhiều chuyên ngành: văn học, âm nhạc, mỹ thuật. Đây là cách tiếp cận phù hợp với thực tiễn đời sống nghệ thuật hiện nay, khi các loại hình ngày càng có sự giao thoa và tác phẩm cần được nhìn nhận từ nhiều góc độ. Ban LLPB đã kết nối 16 thành viên; đồng thời xây dựng quy chế, phân công nhiệm vụ và định hướng hoạt động cụ thể trong thời gian tới.

Ðồng hành với hoạt động sáng tác

Nhà văn Bùi Thị Biên Linh, Phó Trưởng ban LLPB, Hội VHNT Đồng Nai cho biết: Sự ra đời của Ban LLPB là một dấu mốc có ý nghĩa đối với đời sống VHNT của thành phố. Bởi sáng tạo nghệ thuật luôn cần đến sự đồng hành của lý luận và phê bình. Nếu tác phẩm là tiếng nói của tâm hồn thì lý luận và phê bình là một cách lắng nghe, nhận diện và cắt nghĩa những giá trị ẩn sâu trong tác phẩm và trong chính đời sống mà nghệ thuật phản ánh.

“Trong bối cảnh Đồng Nai đang chuyển mình mạnh mẽ, VHNT cũng đứng trước những yêu cầu mới. Một nền VHNT phát triển bền vững không thể thiếu những góc nhìn khoa học, khách quan để ghi lại diện mạo thời đại, góp phần kiến tạo giá trị tinh thần, bồi đắp nhân cách và nuôi dưỡng khát vọng hướng tới cái đẹp, cái thiện. Ban LLPB hướng tới việc dựng xây một không gian học thuật liên ngành, nơi những tiếng nói khác nhau có thể gặp nhau trong một mục tiêu chung: nhận diện giá trị, khẳng định cái đẹp và góp phần xây dựng nền văn hóa, nghệ thuật Đồng Nai giàu bản sắc, hiện đại và nhân văn” - nhà văn Biên Linh nhấn mạnh.

Đồng quan điểm trên, nhạc sĩ Khánh Hòa, thành viên Ban LLPB cho hay: Trước đây, tôi chủ yếu tập trung vào sáng tác âm nhạc, chưa từng nghĩ mình sẽ tham gia viết LLPB. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của hội và sự cần thiết phải bổ sung tiếng nói chuyên môn cho lĩnh vực này, tôi xác định sẽ dành thời gian nghiên cứu, góp phần cùng các thành viên trong ban tạo thêm những bài viết có chiều sâu, đồng hành với hoạt động sáng tác.

Cũng theo Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà, trong thời gian tới, Hội VHNT Đồng Nai sẽ tạo điều kiện thuận lợi để Ban LLPB từng bước nâng cao chất lượng hoạt động, phát huy thế mạnh của đội ngũ hội viên ở nhiều chuyên ngành. Hội mong muốn ngày càng có nhiều bài viết được đăng tải trên Tạp chí Văn nghệ Đồng Nai, đi sâu phân tích, đánh giá tác giả, tác phẩm và những vấn đề đang đặt ra trong đời sống VHNT, thay vì chủ yếu dừng ở cảm nhận hay giới thiệu. Qua đó từng bước khẳng định vai trò LLPB đồng hành với sáng tác, góp phần phát hiện, bồi đắp những giá trị mới và nâng cao đời sống VHNT Đồng Nai.