M551 Sheridan: Vì sao Mỹ chế tạo xe tăng hạng nhẹ bằng hợp kim nhôm?

Đằng sau lựa chọn này là yêu cầu đặc biệt: một phương tiện đủ nhẹ để đổ bộ đường không nhưng vẫn phải mang hỏa lực đủ mạnh để đối phó xe tăng.

Nguồn gốc của M551 Sheridan xuất hiện vào cuối thập niên 1950, khi Quân đội Mỹ muốn tìm một phương tiện chiến đấu hạng nhẹ có thể phục vụ các đơn vị đổ bộ đường không và lực lượng kỵ binh thiết giáp.

Năm 1957, một nhóm nghiên cứu của Lục quân Mỹ đề xuất đẩy mạnh việc trang bị tên lửa dẫn đường cho xe tăng. Chương trình phát triển phương tiện sau đó được khởi động vào tháng 9/1959 và cuối cùng tạo ra M551.

Vấn đề lớn nhất nằm ở trọng lượng. Một xe tăng thông thường có thể sử dụng thép dày để bảo vệ kíp lái, nhưng cách làm này nhanh chóng khiến phương tiện quá nặng đối với yêu cầu vận chuyển đường không.

Sheridan vì thế được thiết kế với thân bằng hợp kim nhôm, trong khi tháp pháo vẫn sử dụng thép. Xe chỉ nặng khoảng 16-17 tấn, nhẹ hơn rất nhiều so với các xe tăng chủ lực cùng thời.

Khối lượng thấp mang lại nhiều lợi thế. Sheridan có thể đạt tốc độ đường bộ gần 72 km/h và có tầm hoạt động khoảng 600 km.

Xe còn có khả năng bơi qua chướng ngại nước và được thiết kế để có thể thả từ máy bay nhằm nhanh chóng đưa hỏa lực tới các khu vực mà xe tăng chủ lực khó tiếp cận.

Nhưng giảm trọng lượng cũng đồng nghĩa với phải chấp nhận giáp mỏng. Sheridan không được thiết kế để đấu trực diện với xe tăng chủ lực.

Các tài liệu của Lục quân Mỹ mô tả mục tiêu của phương tiện là cung cấp khả năng cơ động và hỏa lực cho lực lượng đổ bộ đường không, chứ không thay thế hoàn toàn xe tăng hạng trung hoặc xe tăng chủ lực.

Chính vì vậy, giáp nhôm chủ yếu bảo vệ kíp lái trước hỏa lực nhẹ và mảnh đạn, thay vì chống lại các loại vũ khí chống tăng mạnh.

Để bù lại điểm yếu về giáp, Mỹ trang bị cho Sheridan một hệ thống vũ khí đặc biệt. Pháo-phóng tên lửa XM81 cỡ 152 mm có thể bắn đạn chống tăng HEAT và tên lửa dẫn đường MGM-51 Shillelagh.

Nhờ đó, một phương tiện chỉ nặng khoảng 16 tấn vẫn sở hữu hỏa lực mà trước đó thường gắn với những phương tiện nặng hơn nhiều. Sheridan cũng có súng máy đồng trục 7,62 mm và súng máy 12,7 mm trên tháp pháo.

Tuy nhiên, chính sự kết hợp giữa trọng lượng rất thấp và hỏa lực lớn lại tạo ra những vấn đề mới.

Lực giật của pháo 152 mm quá mạnh đối với một phương tiện nhẹ như Sheridan, từng gây ảnh hưởng đến các thiết bị điện tử và khiến phần đầu xe có thể nhấc khỏi mặt đất khi khai hỏa.

Giáp nhôm cũng khiến Sheridan dễ tổn thương trước mìn và rocket chống tăng trong chiến đấu tại Việt Nam.

Sheridan vì vậy là một sự đánh đổi rất rõ ràng. Mỹ chấp nhận giảm khả năng bảo vệ để đổi lấy cơ động, khả năng vận chuyển đường không và hỏa lực mạnh.

Đây cũng chính là điều khiến M551 trở thành một phương tiện “không giống xe tăng” - nó mang hình dáng và hỏa lực của xe tăng, nhưng được thiết kế để thực hiện những nhiệm vụ mà xe tăng chủ lực nặng nề khó đảm nhiệm.