Mạng 5G riêng bước vào giai đoạn thanh lọc quyết liệt

Mạng 5G riêng (5G Private) đang bước vào giai đoạn thanh lọc quyết liệt khi hàng loạt nhà cung cấp buộc phải thay đổi chiến lược, thị trường thu hẹp dần về những phân khúc ngách thay vì mở rộng đại trà. Báo cáo mới nhất "Omdia Market Radar: E2E Private 5G Network Vendors 2026" của công ty nghiên cứu thị trường Omdia đã cho thấy sự thật khác xa những kỳ vọng trước đây.

Ông Pablo Tomasi, chuyên gia phân tích trưởng về mạng chuyên dụng của Omdia, đã chỉ ra thị trường 5G Private đang trải qua giai đoạn điều chỉnh nhiều khó khăn. Một số nhà mạng viễn thông và nhà cung cấp thiết bị từng ôm ấp những kỳ vọng thiếu thực tế về quy mô cũng như tốc độ tăng trưởng của phân khúc này. Hệ quả tất yếu là họ không thể thực hiện những lời hứa đã đưa ra và cuối cùng phải chấp nhận thực tế trái ngược với kỳ vọng ban đầu.

Bản đồ nhiệt các nhà cung cấp mạng 5G riêng của Omdia chia thành nhóm dẫn đầu và nhóm thách thức. Nguồn: Omdia

Dẫu vậy, hoạt động đổi mới vẫn chưa dừng lại khi các sản phẩm mới cùng nhiều giải pháp mới liên tục ra mắt và hoạt động mua bán sáp nhập vẫn diễn ra sôi động, mà việc Globalstar tung ra giải pháp đầu cuối XCOM RAN chính là hình mẫu điển hình cho một doanh nghiệp biết chọn cách nhắm vào một mảng thị trường cụ thể thay vì ôm đồm tất cả.

Theo góc nhìn của chuyên gia, vài năm tới sẽ đầy thử thách và mạng 5G Private vẫn chỉ là cơ hội thị trường ngách. Công nghệ này khó lòng vươn tới các doanh nghiệp nhỏ, song sẽ tiếp tục mở rộng bền bỉ vào những lĩnh vực như cảng biển, sân bay, hầm mỏ, ngành tiện ích công cộng và các nhà máy sản xuất quy mô lớn.

Thị trường 5G Private vẫn cần được khai mở và giáo dục, nhưng công việc đầy khó khăn trước đây chủ yếu do Nokia đảm nhận. Đến nay khi Nokia dồn trọng tâm sang những mảng khác gồm mạng cố định quang học và trí tuệ nhân tạo, nhiệm vụ khai phá thị trường, vận động hành lang xin cấp tần số cùng việc bắt tay với các nhà mạng và nhà tích hợp hệ thống buộc phải được chia sẻ cho toàn bộ hệ sinh thái rộng lớn hơn.

Muốn mở ra triển vọng phát triển lâu dài, mấu chốt nằm ở việc lồng ghép được hai chủ đề trí tuệ nhân tạo và chủ quyền số vào câu chuyện phát triển của mạng 5G Private. Trong hai chủ đề đó, trí tuệ nhân tạo là bài toán dễ giải hơn, còn chủ quyền số lại gắn bó mật thiết với sự hội tụ của những công nghệ khác như mạng phi mặt đất và trở nên khó chinh phục hơn khi bản thân khái niệm chủ quyền chưa được rõ ràng về định nghĩa lại mang đậm màu sắc chính trị.

Thị trường dồn về những phân khúc ngách

Mạng 5G Private về bản chất phục vụ chủ yếu cho lĩnh vực công nghiệp, khi các ngành dọc như chế tạo, giao thông vận tải và năng lượng chính là địa hạt ứng dụng cốt lõi, còn những cơ hội khác tuy vẫn tồn tại ở từng quốc gia và khu vực nhưng khá hạn chế và thuộc dạng ngoại lệ hơn là phổ biến. Riêng những lĩnh vực mới như quốc phòng sẽ đòi hỏi sản phẩm riêng, chiến lược riêng cùng đối tác đưa sản phẩm ra thị trường riêng biệt.

Hệ sinh thái đang chuyển động mạnh khi ngày càng nhiều nhà cung cấp dự kiến tìm kiếm cơ hội ngách hoặc mảng chọn lọc thay vì nhắm vào toàn bộ thị trường. Ít nhất trong ngắn hạn và trung hạn, đây là thị trường gom về những mảng ngách riêng biệt thay vì vươn ra đại chúng, mà cốt lõi của chiến lược ấy là chỉ chớp lấy những cơ hội đã chín muồi, đồng thời giảm bớt nhu cầu đầu tư vào sản phẩm và hệ sinh thái phân phối rộng lớn.

Biểu đồ những vấn đề kỹ thuật mà doanh nghiệp mong mạng 5G riêng giải quyết theo khảo sát của Omdia. Nguồn: Omdia

Điều đáng suy ngẫm là mỗi nhà cung cấp đều sở hữu một danh sách dài đối tác bán mạng 5G Private, thế nhưng số lượng khách hàng lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác. Từng nhà cung cấp đều có hệ thống đối tác phân phối hùng hậu, song tổng số khách hàng doanh nghiệp cho thấy nhiều đối tác thực chất không thúc đẩy được doanh số.Trong tình cảnh ấy, nhà cung cấp buộc phải lựa chọn giữa việc tin rằng mạng lưới phân phối rộng lớn cuối cùng sẽ mang lại doanh số cao, hay rút gọn mạng lưới đối tác về đúng những gương mặt thực sự tạo động lực tăng trưởng.

Trí tuệ nhân tạo vật lý và chủ quyền số làm đòn bẩy

Sự mở rộng của trí tuệ nhân tạo sẽ định đoạt tương lai thị trường mạng 5G riêng, bởi không một thị trường công nghệ nào đứng ngoài làn sóng AI và mạng 5G riêng cũng vậy, trong đó trí tuệ nhân tạo vật lý, đặc biệt là sự lan rộng của robot di động từ những xe tự hành AGV hiện nay tiến dần tới robot hình người, sẽ cần đến kết nối không dây tin cậy và có độ chính xác cao.

Trí tuệ nhân tạo đang ngày càng thấm sâu vào mạng chuyên dụng, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm. Huawei, ZTE và AsiaInfo đang nhanh chóng đưa AI vào các giải pháp 5G Private của mình, trải rộng từ mô hình ngôn ngữ lớn, tác tử thông minh cho đến vận hành bảo trì. Hướng đi đã rõ ràng, rằng AI chưa phải động lực thực sự cho giải pháp mà mới chỉ là một hạng mục bổ sung, còn phải chứng minh giá trị với mức giá cao hơn.

Minh họa mạng 5G riêng kết nối thành phố thông minh trong bối cảnh thị trường 5G Private phát triển. Ảnh có sử dụng AI

Trong một thế giới vận hành theo luật lệ chủ quyền, các nhà cung cấp vẫn chưa thực sự gắn kết mạng 5G Private với những toan tính chủ quyền số. Một vài nhà cung cấp có nhấn mạnh chủ quyền như một ưu điểm của giải pháp, song chưa bao giờ định vị nó thành tính năng then chốt của mạng chuyên dụng. Ericsson và Nokia nằm trong nhóm nhà cung cấp đã bắt đầu quảng bá thuộc tính chủ quyền trong chiến lược của mình.

Mạng chuyên dụng cho đến nay vẫn là một nhánh phụ thuộc vào nỗ lực xây dựng mạng công cộng và thường hưởng lợi từ thành quả nghiên cứu phát triển của mảng này. Việc học hỏi kinh nghiệm từ những thị trường lân cận và tận dụng một phần thành quả nghiên cứu chồng lấn không có gì sai, nhưng việc liên tục nhấn mạnh nguồn lực và nghiên cứu của mạng công cộng lại khiến nhiều người bỏ qua một thực tế rằng mạng riêng phần lớn vẫn chỉ là dự án phụ với nguồn lực hạn chế.

Những "nút thắt" khiến thị trường khó bứt phá quy mô

Thời đại của những mô hình đóng gói sẵn đơn giản đang dần lùi xa khi mô hình đóng gói sẵn và mô hình chọn theo nhu cầu ngày càng tiến gần nhau hơn, lúc các nhà cung cấp khác nhau đều nghiêng về hướng bán những gói đóng sẵn với danh mục sản phẩm phong phú hơn thay vì tạo ra một dòng sản phẩm thương hiệu khác biệt hoàn toàn như Nokia Digital Automation Cloud hay Ericsson Private 5G. Dù vậy, ưu thế của mô hình đóng gói sẵn vẫn nằm ở khả năng đơn giản hóa quá trình triển khai cho doanh nghiệp.

Giải pháp đóng gói sẵn dạng nhỏ gọn lại không mang lại hiệu quả như trông đợi, khi xu hướng cung cấp phiên bản thu nhỏ của những sản phẩm này không đem lại lợi ích cho thị trường như dự kiến, mà cả NDAC Compact lẫn Ericsson Private 5G Compact đều không thể giúp thị trường tăng trưởng.

Bài toán hợp nhất mạng 5G Private với Wi-Fi cũng gặp nhiều khó khăn, bởi ý tưởng kết hợp cả hai thành một mạng tích hợp thống nhất và quản lý qua một giao diện duy nhất mà Ericsson, Celona cùng HPE theo đuổi tuy có lý lẽ riêng nhưng thực tế lại diễn ra theo hướng khác..

Địa chính trị vẫn là trở ngại then chốt kìm hãm sự phát triển của mạng 5G Private, khi những xu hướng này tiếp tục quyết định nhà cung cấp được phép và không được phép hoạt động ở đâu, một thực tế khiến nhiều người không khỏi lo ngại. Chính các giới hạn kiểu ấy đã cản trở thị trường, khiến số lượng doanh nghiệp lớn cạnh tranh xuyên nhiều quốc gia bị bó hẹp, đồng thời làm chậm tốc độ và thu nhỏ quy mô của toàn bộ hệ sinh thái.

Xét trên bình diện toàn cầu, mạng 5G Private đang bước vào giai đoạn sàng lọc quyết liệt và vài năm tới vẫn còn nhiều thử thách phía trước. Thời gian tới đòi hỏi cả hệ sinh thái cùng vào cuộc thay vì trông cậy vào một vài doanh nghiệp dẫn dắt như trước đây.