Mang nước ngọt đến Quới Thiện

Lắp đặt thiết bị xử lý nước mưa - Ảnh: V.K.K

Kinh tế ổn định nhưng vẫn thiếu nước sinh hoạt

Quới Thiện nằm giữa dòng Cổ Chiên, cách cửa biển khoảng 50–60 km. Địa phương này được biết đến với hệ sinh thái kinh tế dựa trên chuỗi giá trị cây ăn trái phát triển ổn định. Thu nhập bình quân đầu người ước đạt 85–95 triệu đồng/năm vào năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo dưới 2%, tạo nên bức tranh nông thôn trù phú và năng động.

Tuy nhiên, điều kiện địa lý đặc thù của xã cù lao lại khiến Quới Thiện chịu ảnh hưởng trực tiếp của xâm nhập mặn và hạn hán theo mùa. Thông thường, từ tháng 1 đến tháng 5 hằng năm, nhiều nguồn nước mặt và nước ngầm tại khu vực này bị nhiễm mặn, không đảm bảo cho sinh hoạt. Một số hộ dân vùng sâu, vùng xa, nơi hệ thống cấp nước tập trung chưa thể tiếp cận, phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nước ngọt kéo dài.

Thiếu nước sạch không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn kéo theo nguy cơ bệnh tật, giảm chất lượng cuộc sống và làm gia tăng mức độ dễ tổn thương trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Những cư dân đầu tiên của xã Quới thiện nhận được sự hỗ trợ nước sạch - Ảnh: V.K.K

Liên kết đa bên tạo giải pháp bền vững

Nhằm hỗ trợ người dân, đặc biệt là các hộ nghèo và dễ tổn thương, chương trình “Lắp đặt hệ thống trữ và xử lý nước mưa phục vụ sinh hoạt” đã được triển khai với sự tham gia của nhiều đơn vị. Ngày 6.2, tại xã Quới Thiện, chương trình đã tổ chức lễ trao tặng và bàn giao 06 hệ thống trữ và xử lý nước mưa cho các hộ dân.

Chương trình nằm trong khuôn khổ chiến dịch “Vì một Việt Nam tươi đẹp hơn”. Đồng thời, đây cũng là kết quả của chương trình hợp tác chiến lược giữa một số đơn vị.

TS. Trần Thị Ngọc Bích, Giám đốc Trung tâm Nước STARS, Đại học Trà Vinh cho biết, chương trình hướng đến mục tiêu hỗ trợ nước sạch cho các hộ dễ tổn thương, góp phần cải thiện đời sống và tăng khả năng thích ứng bền vững. Theo TS. Bích, sự phối hợp đa bên không chỉ thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp mà còn khẳng định vai trò then chốt của khoa học – kỹ thuật trong giải quyết các vấn đề môi trường và sinh kế ở cấp độ cộng đồng.

TS. Trần Thị Ngọc Bích, Giám đốc Trung tâm Nước STARS, Đại học Trà Vinh (người đứng bìa phía tay phải) tặng quà cho những cư dân đầu tiên nhận được sự hỗ trợ của chương trình nước - Ảnh: V.K.K

Giải pháp khoa học công nghệ: trữ và xử lý nước mưa

Điểm nổi bật của dự án là việc tận dụng nguồn nước mưa, vốn dồi dào theo mùa tại Quới Thiện nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Trong điều kiện nguồn nước mặt và nước ngầm bị nhiễm mặn vào mùa khô, việc thu gom và trữ nước mưa được xem là giải pháp phù hợp, giúp người dân chủ động nguồn nước ngọt phục vụ sinh hoạt.

Trước khi triển khai lắp đặt, nhóm chuyên gia và kỹ thuật viên của Trung tâm Nước STARS – Đại học Trà Vinh đã phối hợp với chính quyền địa phương tiến hành khảo sát thực tế tại các hộ dân. Quá trình khảo sát tập trung đánh giá điều kiện sinh hoạt, khả năng thu gom nước mưa, vị trí lắp đặt bồn chứa và các yếu tố ảnh hưởng đến vận hành hệ thống trong dài hạn.

Trên cơ sở đó, hệ thống trữ và xử lý nước mưa được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ vận hành, chi phí hợp lý nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả sử dụng. Hệ thống gồm bộ phận thu nước từ mái nhà, bồn chứa, thiết bị lọc và xử lý nhằm đảm bảo chất lượng nước an toàn cho sinh hoạt. Việc áp dụng giải pháp khoa học – công nghệ giúp nước mưa sau thu gom được xử lý sạch, hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn và nâng cao khả năng sử dụng lâu dài.

Lắp đặt chương trình cấp nước cho cư dân nghèo - Ảnh: Văn Kim Khanh

Hướng đến nhóm hộ nghèo và dễ tổn thương

Chương trình ưu tiên lắp đặt hệ thống cho các hộ dân thuộc nhóm dễ tổn thương, bao gồm hộ nghèo, cận nghèo, người già neo đơn hoặc gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Đây là nhóm đối tượng thường gặp trở ngại trong việc tiếp cận nguồn nước sạch do hạn chế về điều kiện kinh tế.

Việc có nguồn nước ngọt ổn định giúp các hộ dân giảm phụ thuộc vào nước mua từ bên ngoài, đồng thời giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt. Đặc biệt vào mùa khô, khi nguồn nước ngọt trở nên khan hiếm, hệ thống trữ nước mưa đóng vai trò như “phao cứu sinh”, giúp người dân có nước sạch sử dụng hằng ngày.

Không chỉ dừng lại ở hỗ trợ kỹ thuật, chương trình còn kết hợp trao tặng các phần quà Tết cho các hộ gia đình trong dịp bàn giao hệ thống. Hoạt động này mang ý nghĩa động viên tinh thần, góp phần tăng sự gắn kết giữa doanh nghiệp, nhà trường và cộng đồng địa phương.

Chuyển giao kỹ thuật và nâng cao nhận thức

Một yếu tố quan trọng giúp dự án đạt hiệu quả bền vững là việc chuyển giao kỹ thuật và hướng dẫn vận hành cho người dân. Các chuyên gia của Trung tâm Nước STARS đã trực tiếp hướng dẫn các hộ dân cách sử dụng hệ thống, bảo dưỡng cơ bản, vệ sinh thiết bị lọc và quản lý nguồn nước dự trữ hợp lý.

Song song đó, chương trình cũng chú trọng nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ nguồn nước và chủ động thích ứng với các rủi ro khí hậu. Qua quá trình tiếp cận và sử dụng hệ thống, người dân dần hình thành thói quen quản lý nước sinh hoạt một cách khoa học hơn, giảm tình trạng lãng phí và phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước bên ngoài.

Chụp ảnh lưu niệm những người tham gia chương trình - Ảnh: V.K.K

Mô hình hợp tác “ba nhà” có thể nhân rộng

TS. Trần Thị Ngọc Bích cho biết, hiện tại đã tiếp sức và phục vụ trực tiếp cho 30 người dân tại địa phương. Tương lai mở rộng quy mô, ưu tiên hỗ trợ toàn diện cho các hộ nghèo và cận nghèo tiếp cận nguồn nước đạt chuẩn. Sứ mệnh là không để ai bị bỏ lại phía sau trong việc tiếp cận nguồn tài nguyên thiết yếu nhất.

Các chuyên gia đánh giá, mô hình hợp tác giữa trường đại học, trung tâm nghiên cứu và doanh nghiệp tại Quới Thiện là một hướng đi giàu tiềm năng. Sự tham gia của Đại học Trà Vinh và Trung tâm Nước STARS giúp đảm bảo yếu tố khoa học, kỹ thuật và tính phù hợp thực tiễn của giải pháp. Trong khi đó, doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực tài chính, kết nối xã hội và lan tỏa giá trị cộng đồng.

Từ những kết quả ban đầu, mô hình trữ và xử lý nước mưa tại xã đảo Quới Thiện được xem là giải pháp có thể nhân rộng cho các khu vực có điều kiện tương đồng tại ĐBSCL, nơi tình trạng hạn mặn đang tác động ngày càng nghiêm trọng đến an ninh nước.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục đặt ra nhiều thách thức, việc phát triển các giải pháp dựa vào cộng đồng, kết hợp nguồn lực xã hội và nền tảng khoa học – công nghệ được xem là hướng đi tất yếu. Chương trình tại Quới Thiện là minh chứng rõ nét cho thấy, khi các bên cùng chung tay, những bài toán khó như nước sạch vẫn có thể tìm được lời giải bền vững, thiết thực và giàu tính nhân văn.

Văn Kim Khanh