Mất ngủ kéo dài liên quan đến nguy cơ đột quỵ và sức khỏe não bộ

Mất ngủ là tình trạng khó đi vào giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ hoặc thức dậy quá sớm, kèm ảnh hưởng đến sinh hoạt ban ngày dù có đủ điều kiện để ngủ. Đây là một trong những rối loạn giấc ngủ phổ biến ở người trưởng thành. 

Nghiên cứu cho thấy mất ngủ liên quan đến đột quỵ và nhập viện cao hơn

Để thực hiện đánh giá nghiên cứu mới này, các nhà khoa học đã tìm kiếm trong hai cơ sở dữ liệu y khoa lớn cho đến tháng 8 năm 2025, tổng hợp các nghiên cứu hiện có về mối liên hệ giữa chứng mất ngủ và bảy kết quả sức khỏe, bao gồm chứng mất trí nhớ, đột quỵ, trầm cảm, tự tử và nhập viện. Đối với các chủ đề không có nghiên cứu hiện có để tham khảo, như đột quỵ và nhập viện, họ đã tiến hành các phân tích mới của riêng mình.

Phân tích về đột quỵ gồm 9 nghiên cứu với hơn 1,3 triệu người, trong đó 6 nghiên cứu được đưa vào phân tích tổng hợp. Kết quả cho thấy người bị mất ngủ có nguy cơ đột quỵ cao hơn khoảng 26%. Mất ngủ cũng liên quan đến nguy cơ nhập viện vì mọi nguyên nhân cao hơn khoảng 28%. Ngoài ra, tổng quan ghi nhận mối liên quan giữa mất ngủ với trầm cảm, sa sút trí tuệ và hành vi tự sát. Trong một số phân tích, nguy cơ trầm cảm ở người mất ngủ cao hơn 3 lần.

Mất ngủ kéo dài có liên quan đến nguy cơ đột quỵ, trầm cảm và sức khỏe não bộ, làm tăng nguy cơ nhập viện. Ảnh minh họa AI.

Theo TS. Luca Vignatelli, nhà nghiên cứu tại IRCCS Istituto delle Scienze Neurologiche di Bologna (Italy), những kết quả này cho thấy mất ngủ cần được quan tâm trong đánh giá sức khỏe tổng thể, đặc biệt khi đi kèm các vấn đề thần kinh hoặc tâm thần.

Cần lưu ý, các kết quả trên cho thấy mối liên quan thống kê, không chứng minh mất ngủ trực tiếp gây ra đột quỵ, sa sút trí tuệ hay trầm cảm. Các cơ chế giải thích mối liên hệ giữa mất ngủ và đột quỵ vẫn đang được nghiên cứu. Một số giả thuyết tập trung vào phản ứng căng thẳng, điều hòa huyết áp và chuyển hóa.

Mất ngủ kéo dài có thể liên quan đến sự gia tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, ảnh hưởng đến huyết áp và nhịp tim. Giấc ngủ kém cũng có thể đi kèm những thay đổi trong điều hòa đường huyết, cảm giác thèm ăn và cân nặng. Nếu kéo dài, các yếu tố này có thể góp phần làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch. Tình trạng viêm và rối loạn chức năng nội mô mạch máu cũng là những cơ chế đang được nghiên cứu.

Tuy nhiên, không nên cho rằng mất ngủ vài đêm sẽ gây tổn thương mạch máu hoặc dẫn đến đột quỵ. Nguy cơ đột quỵ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi tác, huyết áp, đường huyết, cholesterol, hút thuốc, mức độ vận động và bệnh tim mạch.

Theo TS. Karin Johnson, giáo sư thần kinh học tại Trường Y UMass Chan ở Worcester, Massachusetts (Mỹ), đồng thời là chuyên gia y học giấc ngủ tại Baystate Health, giấc ngủ còn liên quan đến hệ thống glymphatic - cơ chế được cho là góp phần vận chuyển và loại bỏ các chất chuyển hóa khỏi não.

Một số nghiên cứu cho thấy giấc ngủ không đủ hoặc bị gián đoạn có thể ảnh hưởng đến quá trình này. Đây là một hướng nghiên cứu đang được quan tâm khi tìm hiểu mối liên hệ giữa rối loạn giấc ngủ và các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer. Tuy nhiên, cơ chế này vẫn cần được nghiên cứu thêm ở người.

Khi nào cần đi khám do mất ngủ kéo dài?

Mất ngủ thoáng qua có thể xuất hiện khi căng thẳng, thay đổi lịch sinh hoạt hoặc môi trường ngủ. Tuy nhiên, nếu tình trạng tái diễn thường xuyên, ảnh hưởng đến khả năng làm việc, học tập hoặc sinh hoạt ban ngày, người bệnh nên đi khám để được đánh giá.

Mất ngủ mạn tính thường được xác định khi khó ngủ xảy ra ít nhất 3 đêm mỗi tuần, kéo dài từ 3 tháng trở lên và gây ảnh hưởng đáng kể vào ban ngày. Không cần đợi đủ 3 tháng mới tìm kiếm sự hỗ trợ nếu mất ngủ kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng. Đặc biệt, người ngáy to, có những khoảng ngừng thở, thở hổn hển khi ngủ hoặc buồn ngủ nhiều vào ban ngày cần được đánh giá nguy cơ ngưng thở khi ngủ.

Tổng quan nghiên cứu nêu trên còn một số hạn chế. Các nghiên cứu sử dụng tiêu chí xác định mất ngủ khác nhau, đồng thời chưa cung cấp đầy đủ thông tin về việc sử dụng thuốc ngủ và các phương pháp điều trị. Những yếu tố như bệnh mạn tính, căng thẳng tâm lý và lối sống cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả. Do đó, cần thêm nghiên cứu để xác định liệu điều trị hiệu quả chứng mất ngủ có giúp giảm nguy cơ đột quỵ hoặc các vấn đề thần kinh, tâm thần hay không.

Duy trì lịch ngủ đều đặn, tạo môi trường ngủ phù hợp, hạn chế caffeine vào chiều tối và xử lý các yếu tố gây căng thẳng có thể hỗ trợ cải thiện giấc ngủ. Khi mất ngủ kéo dài, việc tìm nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp quan trọng hơn tự ý dùng thuốc.