Mặt trận không tiếng súng của kỷ nguyên số

Mới đây, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã tổ chức cuộc diễn tập an ninh mạng quy mô lớn mang tên "Locked Shields" năm 2026. (Ảnh: VNA Media)

Trước đây, các cuộc tập trận thường gắn liền với hình ảnh lực lượng quân đội hùng hậu được triển khai cùng hàng loạt vũ khí tối tân, song hiện nay, ngày càng nhiều cuộc tập trận được thực hiện trước màn hình máy tính. Locked Shields, cuộc diễn tập an ninh mạng lớn nhất thế giới, vừa được Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tổ chức, là một cuộc diễn tập như thế. Mục tiêu vẫn là bảo vệ an ninh quốc gia, nhưng trên một mặt trận khác, không tiếng súng song không kém phần khốc liệt.

Quy tụ khoảng 4.000 chuyên gia đến từ các nước thành viên và đối tác của NATO, Locked Shields năm 2026 có kịch bản giả định cuộc tấn công mạng nhằm vào hệ thống phòng không, nhà máy điện và cơ sở dữ liệu dân cư.

Cuộc diễn tập năm nay thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng quốc tế khi vấn đề phòng thủ trước các cuộc tấn công sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành tâm điểm.

Đây là chỉ dấu cho thấy sự thay đổi căn bản của bức tranh an ninh toàn cầu trong thời đại số, khi AI đặt ra những thách thức chưa từng có đối với nhiệm vụ bảo vệ an toàn trên không gian mạng. Trong bối cảnh công nghệ thông tin, nhất là AI, phát triển vượt bậc như ngày nay, đây là thách thức chung của cộng đồng quốc tế.

Với sự phát triển thần tốc trong thời gian qua, AI đã trở thành một yếu tố thay đổi “luật chơi” trên mặt trận an ninh mạng toàn cầu, định hình lại bản chất của các mối đe dọa trên không gian mạng.

Trước đây, tội phạm mạng chủ yếu dựa vào các công cụ thủ công, thì hiện nay, lợi dụng sự phát triển của AI, các cuộc tấn công của tin tặc được tự động hóa với quy mô và mức độ tinh vi ngày càng tăng.

Công nghệ deepfake tạo ra hình ảnh, giọng nói, âm thanh giả mạo khó phân biệt. Nhiều mã độc có thể tự học, thích nghi để vượt qua hệ thống phòng thủ truyền thống. Theo Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol), đây là yếu tố khiến tội phạm mạng bùng phát trong những năm qua và trở thành “đại dịch” đe dọa mọi quốc gia.

Đáng lo ngại, các cuộc tấn công đang tiếp tục mở rộng phạm vi, từ đánh cắp dữ liệu, lừa đảo, tống tiền đến tấn công kết cấu hạ tầng trọng yếu, dây chuyền sản xuất, các ngành công nghiệp chủ chốt của nhiều nước, từ đó làm suy giảm niềm tin vào quá trình chuyển đổi số, đồng thời gây thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế.

An ninh mạng không đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề sống còn của nền kinh tế toàn cầu. Trong bảng xếp hạng rủi ro kinh doanh toàn cầu của Allianz, hãng bảo hiểm hàng đầu thế giới, an ninh mạng là nỗi lo hàng đầu tại nhiều nền kinh tế lớn như Mỹ, Đức, Pháp, Nhật Bản, Anh, Ấn Độ, cũng là rủi ro hàng đầu ở cả châu Mỹ, châu Á-Thái Bình Dương, châu Âu, châu Phi và Trung Đông. Ước tính, tổn thất do tội phạm mạng toàn cầu gây ra có thể lên đến hàng nghìn tỷ USD mỗi năm.

Trước những thách thức về an toàn trên không gian mạng, nhiều nước đã nhanh chóng củng cố phòng tuyến số nhằm bảo vệ chủ quyền, kinh tế và an ninh quốc gia.

Mới đây, Ấn Độ lần đầu công bố chính sách quốc gia về an ninh mạng và chống khủng bố, nhằm chủ động ứng phó các mối đe dọa an ninh trong kỷ nguyên số. Malaysia thông báo kế hoạch ban hành Dự luật Tội phạm mạng mới và thành lập Trung tâm Phát triển an ninh mạng và mật mã học.

Trong khi đó, Chính phủ Nhật Bản mới phê duyệt chiến lược an ninh mạng 5 năm, tập trung vào các biện pháp phòng thủ chủ động trước nguy cơ tấn công ngày càng gia tăng… Đáng chú ý, với năng lực xử lý vượt trội, AI được nhiều nước coi là công cụ đắc lực giúp kịp thời phát hiện và ứng phó các nguy cơ.

Cuộc chiến trên không gian mạng đã trở thành thực tế không thể tránh khỏi trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, do đặc tính không biên giới của không gian mạng, chống tin tặc là vấn đề mà không một quốc gia hay tổ chức nào có thể “đơn thương độc mã” giải quyết.

Lợi dụng những khoảng trống về thẩm quyền xử lý giữa các quốc gia, các nhóm tin tặc đang tiếp tục nhắm đến nạn nhân ở nhiều nước. Trong bối cảnh đó, tăng cường hợp tác quốc tế trở thành yêu cầu cấp thiết để thế giới giành lợi thế trên mặt trận không tiếng súng nhưng đầy gian nan này.