Máy bay Mỹ bị bắn hạ ở Iran, huyền thoại bất bại rạn nứt

Sau khi máy bay chiến đấu F-15E của Mỹ bị bắn rơi trên lãnh thổ Iran, một phi công Mỹ đã được giải cứu, nhưng số phận của phi công còn lại vẫn chưa thể xác định.

Sau đó, xuất hiện thêm thông tin Iran đã bắn trúng máy bay chiến đấu thứ hai của Mỹ, một chiếc A-10, trong ngày 3/4 theo giờ địa phương. Phi công điều khiển chiếc A-10 rời lãnh thổ Iran trước khi nhảy dù, rồi được giải cứu thành công.

Mỹ không còn bất khả xâm phạm

Hai sự cố này không có nghĩa Iran đang ở thế cân bằng về mặt quân sự với Mỹ. Tuy nhiên, trong cuộc chiến mà ưu thế quân sự là lợi thế lớn nhất của Mỹ, sự việc hai tiêm kích Mỹ gặp sự cố nghiêm trọng trên không phận Iran cho thấy rủi ro trong chiến sự.

Lực lượng Mỹ không chiếm ưu thế tuyệt đối, cũng không bất khả xâm phạm như vẫn tưởng. Thương vong, thiệt hại có thể xảy ra. Hai diễn biến này làm lung lay tuyên bố của chính quyền ông Trump về việc hoàn toàn kiểm soát bầu trời Iran.

Trước đó, Tổng thống Trump và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth từng cho rằng Mỹ và Israel có thể tự do bay trên bầu trời Iran, bởi Tehran không có khả năng đáp trả.

Ông Hegseth ngồi cạnh ông Trump trong một cuộc họp tại Nhà Trắng. Ảnh: Reuters.

Trong họp báo ngày 4/3, ông Hegseth lạc quan nhận định sớm: “Chỉ trong vài ngày bước vào chiến sự, tổng thời gian chưa đến một tuần, hai lực lượng không quân mạnh nhất thế giới sắp kiểm soát hoàn toàn bầu trời Iran”. Ông Hegseth gọi đó là “vùng không phận không bị tranh chấp” và “Iran sẽ không thể làm gì để ngăn cản điều đó”.

Ông Trump cũng nhiều lần nhấn mạnh ưu thế trên không của lực lượng Mỹ. “Máy bay Mỹ bay trên bầu trời Tehran và nhiều khu vực khác, Iran không thể làm gì”, ông Trump nói ngày 24/3, đồng thời nhấn mạnh Mỹ có thể tấn công các nhà máy điện của Iran và “họ cũng không thể làm gì”.

Trong nhiều tuần, Tổng thống Mỹ luôn tuyên bố Iran “không còn Hải quân, không còn Không quân, không còn hệ thống phòng không, không còn quân đội”.

Trong bài phát biểu ngày 1/4, ông Trump tiếp tục nói Mỹ có thể tấn công các cơ sở dầu mỏ của Iran, và “họ cũng không thể làm gì”. “Chúng tôi là lực lượng quân sự không thể bị ngăn cản”, Tổng thống Mỹ tuyên bố.

Những tuyên bố như vậy dường như đã phóng đại thành công quân sự của lực lượng Mỹ.

Sau các cuộc tấn công vào 3 cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025, ông Trump cũng nhiều lần nói chương trình hạt nhân của Iran đã bị “xóa sổ”. Nhưng chỉ 8 tháng sau, chính quyền Mỹ đã quay lại Iran vì coi Iran là mối đe dọa hạt nhân nghiêm trọng.

Ông Hegseth cho rằng truyền thông đã không đưa tin đầy đủ về thành công của chiến dịch. Trong họp báo ngày 4/3, ông nói: “Chúng tôi đã kiểm soát không phận và tuyến đường thủy của Iran mà không cần đưa quân bộ vào”. Nhưng có một thực tế: Tuyến đường thủy quan trọng nhất tại eo biển Hormuz vẫn thách thức quân đội Mỹ.

Việc phá hủy chương trình tên lửa của Iran dường như cũng không giống những gì đã được tuyên bố. Chính quyền ông Trump cũng nhiều lần khẳng định năng lực phóng tên lửa và UAV của Iran đã suy giảm mạnh, thậm chí suy giảm tới 90%. Nhưng một số nguồn nắm rõ thông tin tình báo Mỹ đã tiết lộ với CNN rằng Iran vẫn còn ít nhất 50% năng lực triển khai hỏa lực.

Thành công quân sự của Mỹ trên chiến trường Iran là yếu tố quan trọng nhất mà chính quyền Mỹ có thể dựa vào để tạo nên niềm tin về chiến dịch, nhưng thành công những tưởng tuyệt đối và bất khả xâm phạm ấy lại bắt đầu bộc lộ những vấn đề.

Iran có thêm đòn bẩy

Theo New York Times, việc một chiến đấu cơ Mỹ bị bắn hạ, một phi công Mỹ đang mất tích trên lãnh thổ Iran, làm dấy lên lo ngại rằng phi công này có thể bị Iran bắt giữ, qua đó mang lại cho Iran lợi thế gây sức ép với Mỹ.

Ngày 5/4, chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ tại Iran đã bước sang ngày thứ 3. Trong khi quân đội và các bộ tộc ở vùng núi của Iran ráo riết truy tìm, quân đội Mỹ cũng tiến hành tìm kiếm quy mô lớn. Truyền hình Iran đã phát đi thông điệp: Ai giao nộp được phi công còn sống cho lực lượng an ninh sẽ được tiền thưởng.

Khả năng Iran bắt được phi công làm gợi lại cuộc khủng hoảng con tin Mỹ tại Iran hồi năm 1979, sự việc khởi đầu cho nửa thế kỷ quan hệ thù địch giữa Mỹ và Iran.

Iran phóng tên lửa trong cuộc tập trận ở khu vực gần eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Trong cuộc khủng hoảng đó, các sinh viên có vũ trang đã chiếm đại sứ quán Mỹ tại Tehran và giam giữ 52 người Mỹ trong 444 ngày. Cuộc khủng hoảng con tin năm 1979 đã định hình năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Jimmy Carter, đối với nhiều người, đó là sự thất bại nặng nề của ông Carter.

Ông Trump nhiều lần chỉ trích cách ông Carter xử lý cuộc khủng hoảng này. Năm 1980, ông Trump bình luận trong một cuộc phỏng vấn: “Việc đất nước này ngồi yên và để một quốc gia như Iran giữ các con tin của chúng ta là điều kinh khủng”.

Bà Suzanne Maloney, Giám đốc chương trình chính sách đối ngoại tại Viện Brookings, cho rằng có những điểm tương đồng giữa hoàn cảnh hiện tại và sự việc năm 1979. Hiện tại, Mỹ và Iran đang trong thế đối đầu gây nên cuộc khủng hoảng năng lượng. Mỹ còn đang có nhiều điều bất định về vai trò dẫn dắt và lãnh đạo toàn cầu.

“Một con tin Mỹ tại Iran có thể sẽ làm gia tăng sự hoài nghi sẵn có của người Mỹ về cuộc chiến này, khiến các lựa chọn vốn đã không lý tưởng của Trump tại Iran càng trở nên phức tạp”, bà Maloney nói.

Ngay cả khi phi công mất tích được giải cứu, sự việc này vẫn cho thấy rủi ro trong chiến sự. Các chiến dịch cứu hộ vốn cũng rất nguy hiểm, có thể có thêm binh sĩ Mỹ gặp rủi ro.

Một trực thăng Black Hawk của Mỹ tham gia tìm kiếm đã bị bắn từ mặt đất nhưng thoát hiểm. Một chiếc tiêm kích A-10 Warthog đã bị bắn trúng và rơi ngoài lãnh thổ Iran.

Ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran, chế giễu Mỹ trên mạng xã hội X: “Sau khi tuyên bố đánh bại Iran tới 37 lần, cuộc chiến không chiến lược tuyệt vời mà Mỹ phát động giờ đã bị hạ cấp từ “thay đổi chế độ” xuống thành: Này! Có ai tìm thấy phi công của chúng tôi không? Làm ơn? Tiến bộ thật đáng kinh ngạc. Tuyệt đối thiên tài”.

Rõ ràng, dù đã bị Mỹ và Israel tấn công Iran dữ dội hơn một tháng, chính quyền Iran vẫn có thể đáp trả hiệu quả nhằm vào Israel và các nước Ả Rập vùng Vịnh bằng tên lửa và UAV. Tehran còn đang kiểm soát tuyến đường thủy qua eo biển Hormuz. Kịch bản này là chiến thắng chiến lược đối với Iran, có thể mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho Iran.

Trong bài phát biểu ngày 1/4, ông Trump cho biết việc ném bom Iran sẽ tiếp tục trong thời gian tới và có thể đưa Iran “về thời kỳ đồ đá”. Tuy nhiên, khó có thể hình dung việc không kích thêm vài tuần nữa có thể hoàn toàn phá hủy kho tên lửa và UAV của Iran.

Việc kéo dài cuộc chiến còn gây ra nguy cơ leo thang xung đột, châm ngòi cho các động thái trả đũa dữ dội hơn từ Iran. Việc phi công Mỹ mất tích trên lãnh thổ Iran chính là một diễn biến phát sinh làm gia tăng nguy cơ leo thang xung đột.

Khi Mỹ không còn “bất khả xâm phạm” trên bầu trời Iran, những tuyên bố đanh thép của Mỹ bị lung lay, Iran có thêm đòn bẩy, cuộc chiến rất có thể bị đẩy đi xa hơn. Một bên cần phải gỡ gạc để giữ thể diện, một bên tin rằng mình đang gia tăng cơ hội lật ngược cục diện. Sau cùng, thế “hai dê qua cầu” giữa Mỹ và Iran đang khiến thế giới trở thành “con tin” chưa biết bao giờ mới thoát.

Israel không kích khu hóa dầu Mahshahr của Iran, khói bốc lên khi ngút Giới chức Iran cho biết các cuộc tấn công khiến ít nhất 5 người thiệt mạng và 170 người bị thương.