Máy bay Tu-142 Nga thả phao sonar áp sát nhóm tàu sân bay Anh

Bộ Quốc phòng Anh cho biết đây là hành động "không an toàn và thiếu chuyên nghiệp", buộc các tiêm kích F-35B phải xuất kích để ngăn chặn. Vụ việc xảy ra ngày 2/7 nhưng chỉ mới được London công bố.

Máy bay Tu-142 thả phao sonar gần nhóm tác chiến tàu sân bay của Anh. (Nguồn: NL)

Theo Bộ Quốc phòng Anh, chiếc Tu-142 đã nhiều lần bay ở độ cao thấp và áp sát nhóm tác chiến tàu sân bay HMS Prince of Wales khi con tàu hoạt động ngoài khơi bờ biển tây bắc Na Uy. Máy bay Nga được cho là đã thả tổng cộng 10 phao định vị thủy âm (sonar) ở khoảng cách rất gần tàu sân bay. Ít nhất 1 phao đã được camera của phía Anh ghi lại.

Quân đội Anh cho biết, họ đã nhiều lần tìm cách liên lạc với phi hành đoàn Nga qua các tần số vô tuyến quốc tế, nhưng không nhận được phản hồi. Ngay sau đó, hai tiêm kích F-35B thuộc Phi đội Không quân Hải quân số 809 đã cất cánh từ tàu sân bay HMS Prince of Wales để tiếp cận và hộ tống chiếc Tu-142 rời khỏi khu vực.

Đây cũng là lần đầu tiên các tiêm kích F-35B triển khai trên một tàu sân bay châu Âu thực hiện nhiệm vụ tuần tra không phận NATO trong khuôn khổ Chiến dịch Firecrest.

Hiện nhóm tác chiến tàu sân bay của Anh hoạt động ngoài khơi Iceland dưới sự chỉ huy của NATO. Ngoài tàu sân bay HMS Prince of Wales, biên đội còn có tàu khu trục phòng không Type 45 HMS Duncan, tàu tiếp vận RFA Tidespring cùng các trực thăng Merlin và Wildcat.

Song song với đó, nhiều lực lượng NATO khác cũng đang triển khai tại khu vực trong khuôn khổ Chiến dịch Arctic Sentry nhằm tăng cường an ninh tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương.

Vì sao Tu-142 lại thả phao sonar?

Giới quan sát cho rằng việc Tu-142 thả hàng loạt phao sonar có thể nhằm tìm kiếm hoặc theo dõi tàu ngầm hộ tống nhóm tác chiến tàu sân bay.

Thông thường, một nhóm tàu sân bay Anh sẽ được bảo vệ bởi tàu ngầm tấn công hạt nhân lớp Astute. Hiện toàn bộ các tàu ngầm Astute của Hải quân Hoàng gia đều đang trong quá trình bảo dưỡng, vì vậy nếu có tàu ngầm hộ tống thì nhiều khả năng phải do một quốc gia NATO khác đảm nhiệm.

Dẫu vậy, các chuyên gia cũng nhận định khả năng tàu ngầm hoạt động quá gần tàu sân bay là không cao. Trong thực tế, tàu ngầm hộ tống thường hoạt động ở vòng ngoài để phát hiện và loại bỏ các mối đe dọa từ khoảng cách xa trước khi chúng tiếp cận đội hình tàu sân bay.

Một giả thuyết khác là, việc thả phao sonar chỉ nhằm gây sức ép tâm lý và quấy rối hoạt động của nhóm tác chiến Anh, chiến thuật từng được các máy bay tuần tra biển sử dụng trong nhiều nhiệm vụ giám sát.

Phao sonar hoạt động như thế nào?

Phao định vị thủy âm là thiết bị dùng một lần được máy bay tuần tra biển thả xuống mặt nước để phát hiện tàu ngầm.

Có hai loại chính: Phao sonar chủ động phát sóng âm xuống nước rồi thu tín hiệu phản xạ từ mục tiêu. Phao sonar thụ động chỉ ghi nhận tiếng ồn phát ra từ tàu ngầm mà không phát tín hiệu. Loại chủ động có khả năng tìm kiếm hiệu quả hơn nhưng phức tạp và đắt tiền hơn đáng kể so với loại thụ động.

Tu-142 là phiên bản tuần tra chống ngầm phát triển từ máy bay ném bom chiến lược Tu-95. Máy bay có thể hoạt động liên tục hơn 16 giờ và mang theo số lượng lớn phao sonar cùng ngư lôi chống ngầm.

Một cấu hình tác chiến tiêu chuẩn của Tu-142 gồm: 66 phao RGB-75, 44 phao RGB-15, 10 phao RGB-25, 15 phao RGB-55, 3 ngư lôi chống ngầm bố trí trong 2 khoang vũ khí. Nhờ tầm bay rất xa và thời gian hoạt động dài, Tu-142 từ lâu đã trở thành phương tiện giám sát chiến lược của Hải quân Nga tại Bắc Đại Tây Dương và Thái Bình Dương.

Hiện Nga vẫn duy trì khoảng 30 chiếc Tu-142 thuộc các biến thể Tu-142MK và Tu-142MZ, phục vụ tại Hạm đội phương Bắc và Hạm đội Thái Bình Dương.

Máy bay tuần tra biển của Liên Xô trước đây và Nga ngày nay đã theo dõi các cuộc tập trận của NATO suốt nhiều thập kỷ, thường xuyên áp sát tàu chiến và tàu sân bay phương Tây. Tuy nhiên, việc thả phao sonar ngay sát một nhóm tàu sân bay như trong sự kiện lần này được đánh giá là khá hiếm.

Tháng 9/2025, sau khi một máy bay trinh sát Nga bay sát một tàu khu trục Đức tại biển Baltic, Chuẩn đô đốc Hà Lan Arjen Warnaar, chỉ huy Nhóm Hải quân Thường trực số 1 của NATO, cho biết những vụ áp sát như vậy "xảy ra thường xuyên" và không còn là điều bất thường.

NATO cũng liên tục triển khai các máy bay tuần tra biển như P-8 Poseidon và P-3 Orion để giám sát hoạt động của Nga tại các khu vực chiến lược.