[Megastory] Điểm ‘nghẽn’ giải phóng mặt bằng: Phải gỡ khó từ cách làm

2 giờ trước Gốc

Trong bối cảnh thành phố Đồng Nai đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng giao thông, khu đô thị, khu công nghiệp và logistics quy mô lớn, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và GPMB tiếp tục là một trong những khâu có ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời gian tới, thành phố phải đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức quản trị. Thay vì chờ phát sinh vướng mắc rồi xử lý từng trường hợp, từng dự án, công tác GPMB sẽ được chuẩn bị chủ động, đồng bộ và quản lý xuyên suốt từ đầu. Đây là cuộc cách mạng trong tư duy và phương thức quản trị.

Khâu đột phá đầu tiên là rà soát, phân loại toàn bộ các dự án đang gặp vướng mắc trên địa bàn. Thành phố cần xây dựng danh mục tổng thể các dự án có thu hồi đất, phân chia theo từng nhóm như: dự án đầu tư công; dự án trọng điểm, liên vùng; dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách; dự án khu đô thị, khu công nghiệp, logistics và các dự án tồn đọng kéo dài nhiều năm.

Với từng dự án, việc quản lý không thể chỉ dừng ở những con số phần trăm chung chung. Tiến độ cần được theo dõi cụ thể đến từng thửa đất, từng hộ dân, từng bộ hồ sơ pháp lý.

Các thông tin như: tổng diện tích phải thu hồi, số hộ bị ảnh hưởng, diện tích đã bàn giao, diện tích còn lại, số trường hợp chưa phê duyệt phương án, số trường hợp đã phê duyệt nhưng chưa nhận tiền, nhu cầu tái định cư, nguyên nhân vướng mắc và thời hạn xử lý phải được cập nhật chính xác, liên tục.

Khu tái định cư Lộc An - Bình Sơn tại phường Long Thành, một trong những khu tái định cư lớn và hiện đại ở thành phố Đồng Nai. Ảnh: Lê An

Thực tế cho thấy, một trong những nguyên nhân căn cơ dẫn đến chậm GPMB là quyết định thu hồi đất được ban hành khi các điều kiện chuẩn bị chưa đầy đủ. Hồ sơ địa chính chưa rõ ràng, nguồn gốc đất phức tạp, giá đất bồi thường chưa thống nhất, quỹ đất tái định cư chưa hoàn thiện hoặc nguồn vốn chi trả chưa được bố trí kịp thời đều có thể kéo theo những hệ lụy kéo dài.

Vì vậy, với các dự án mới, các khâu đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc và quá trình sử dụng đất, rà soát pháp lý, dự kiến chính sách bồi thường, hỗ trợ, xác định nhu cầu tái định cư và chuẩn bị nguồn vốn cần được thực hiện đồng bộ ngay từ đầu.

Dự án khu tái định cư theo quy mô đô thị tại xã Phước An, thành phố Đồng Nai đã hoàn thiện hạ tầng. Ảnh: Lê An

Mục tiêu là khi phương án bồi thường được phê duyệt, chính quyền đã có sẵn nguồn lực để chi trả, có nơi tái định cư để bố trí và đủ điều kiện để người dân an tâm bàn giao mặt bằng.

Trong đó, xác định giá đất và giá bồi thường là một khâu đặc biệt quan trọng. Các cơ quan chuyên môn cần chủ động xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất, nắm bắt giá chuyển nhượng thực tế và các yếu tố hình thành giá; đồng thời rút ngắn thời gian thuê tư vấn, thẩm định và trình phê duyệt.

Đối với những địa bàn có nhiều dự án cùng triển khai, chính sách bồi thường cũng cần bảo đảm tính thống nhất, tương quan và công bằng. Việc hai dự án nằm liền kề nhưng có mức bồi thường chênh lệch quá lớn dễ tạo tâm lý so bì, phát sinh bức xúc và khiếu nại kéo dài.

Cùng với đó, quan điểm “tái định cư phải đi trước một bước” cần được quán triệt sâu sắc. Thành phố cần tính toán tổng nhu cầu tái định cư cho cả giai đoạn, từ đó chủ động xây dựng quỹ đất thay vì để từng dự án tự tìm quỹ đất một cách riêng lẻ.

Các khu tái định cư tập trung cần được đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, bảo đảm điện, nước, giao thông kết nối, trường học, trạm y tế và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Quan trọng hơn, nơi ở mới của người dân phải bảo đảm nguyên tắc bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Giá trị của tái định cư không chỉ nằm ở căn nhà hay lô đất, mà còn ở môi trường sống, điều kiện sinh hoạt và khả năng ổn định việc làm, sinh kế lâu dài.

Trong thực tế triển khai, một dự án thường có nhiều nhóm hồ sơ với mức độ phức tạp khác nhau. Nếu chờ giải quyết xong toàn bộ vướng mắc mới tiến hành bàn giao mặt bằng, dự án rất dễ rơi vào tình trạng đình trệ.

Vì vậy, cách làm mới cần ưu tiên giải quyết ngay những trường hợp đủ điều kiện. Những hồ sơ đầy đủ pháp lý, người dân đã thống nhất phương án bồi thường thì nhanh chóng hoàn tất thủ tục, chi trả và tiếp nhận mặt bằng để bàn giao cho đơn vị thi công.

Trên cơ sở đó, hồ sơ được phân thành 3 nhóm để có cách xử lý phù hợp.

Nhóm 1 là những trường hợp đủ điều kiện pháp lý, người dân đồng thuận cao, cần hoàn thành ngay thủ tục để thu hồi mặt bằng.

Nhóm 2 là những trường hợp còn vướng về hồ sơ địa chính, nguồn gốc đất, giá bồi thường hoặc chính sách hỗ trợ. Với nhóm này, cơ quan chức năng phải trực tiếp tháo gỡ theo thời hạn cụ thể.

Nhóm 3 là những trường hợp cố tình không chấp hành sau khi chính quyền đã thực hiện đầy đủ quy trình, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân theo quy định. Các trường hợp này cần được hoàn thiện hồ sơ pháp lý để xử lý theo quy định.

Cách phân loại này giúp tránh tình trạng chỉ vì một vài trường hợp vướng mắc mà toàn bộ dự án phải chờ đợi.

Tuy nhiên, để giải quyết GPMB hiệu quả, xử lý hồ sơ thôi chưa đủ. Dân vận và đối thoại với người dân phải đi trước một bước.

Nhiều tổ công tác được thành lập để tuyên truyền, vận động người dân bàn giao mặt bằng thực hiện dự án. Ảnh: Lê An - Thùy Anh - Khắc Thiết

Chính quyền cơ sở, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cần tham gia ngay từ khi công bố chủ trương thu hồi đất. Người dân cần được cung cấp đầy đủ, minh bạch thông tin về mục tiêu dự án, phạm vi thu hồi, căn cứ pháp lý, quyền lợi của người bị thu hồi đất, phương pháp xác định giá cũng như chính sách hỗ trợ, tái định cư.

Với những trường hợp chưa đồng thuận, lãnh đạo chính quyền và các đơn vị liên quan cần trực tiếp đối thoại, lắng nghe và giải thích từng nội dung thay vì chỉ gửi văn bản hành chính.

Điều quan trọng là phải phân biệt rõ trường hợp người dân còn vướng mắc về quyền lợi chính đáng để kịp thời xem xét, điều chỉnh với những trường hợp cố tình lợi dụng khiếu nại để kéo dài thời gian bàn giao mặt bằng.

Thực tế triển khai các dự án lớn thời gian qua cho thấy, đối thoại trực tiếp, lắng nghe, phân tích và giải thích cặn kẽ là một trong những yếu tố giúp tạo sự đồng thuận cao.

Mặt bằng mố cầu An Hòa 2 thuộc địa bàn phường Long Hưng đã được giải phóng để triển khai thi công. Ảnh: Khắc Thiết

Phó Bí thư Thành ủy Võ Tấn Đức, Ban Chỉ đạo thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư thành phố Đồng Nai. Ảnh: Lê An

Một hạn chế trong công tác GPMB là có nhiều nhiệm vụ liên quan đến nhiều cơ quan, đơn vị nhưng khi chậm trễ lại khó xác định trách nhiệm cuối cùng thuộc về ai.

Để khắc phục tình trạng này, lãnh đạo Thành ủy yêu cầu mỗi dự án cần có bảng phân công công việc cụ thể, trong đó xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất, xác định giá, lập phương án bồi thường, phê duyệt, chi trả, vận động người dân và thời hạn hoàn thành từng phần việc.

Kết quả GPMB cần được xem là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ định kỳ của người đứng đầu chính quyền địa phương và cán bộ được phân công phụ trách.

Thi công mở rộng dự án Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây đoạn qua Đồng Nai. Ảnh: Lê An

GPMB cũng không thể tách rời tiến độ đầu tư công và kế hoạch thi công của dự án. Với mỗi công trình, cần xây dựng đường găng tiến độ kết nối các khâu từ thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, bàn giao mặt bằng đến lựa chọn nhà thầu, thi công và giải ngân vốn.

Ở những khu vực đủ điều kiện, có thể linh hoạt tổ chức thi công theo phương châm “mặt bằng có đến đâu, tổ chức thi công đến đó”, thay vì chờ đủ 100% mặt bằng mới triển khai. Cách làm này giúp tận dụng mặt bằng đã có, đồng thời tạo chuyển động thực tế trên công trường.

Khu công nghiệp Biên Hòa 1 đang chuyển đổi công năng để trở thành khu đô thị - thương mại - dịch vụ và cải thiện môi trường của thành phố Đồng Nai. Ảnh: Lê An

Một bước đột phá khác về quản trị là ứng dụng công nghệ thông tin, chuẩn hóa và số hóa dữ liệu GPMB.

Theo định hướng của thành phố, hệ thống phần mềm theo dõi chung sẽ giúp mỗi dự án có một hồ sơ điện tử riêng, cập nhật tiến độ đến từng hộ dân, từng thửa đất và từng bước thực hiện từ kiểm đếm, xác minh nguồn gốc, phê duyệt phương án, chi trả bồi thường, bố trí tái định cư đến bàn giao mặt bằng.

Khi dữ liệu được cập nhật liên tục, lãnh đạo thành phố có thể theo dõi trực tiếp những dự án chậm tiến độ, phát hiện hồ sơ quá hạn và xác định cơ quan đang xử lý hồ sơ. Qua đó, giảm thời gian làm báo cáo thủ công, hạn chế tình trạng đùn đẩy và né tránh trách nhiệm giữa các đơn vị.

Với các dự án tồn đọng nhiều năm, cần có một đợt rà soát toàn diện để xác định đúng nguyên nhân gốc rễ: thiếu vốn chi trả, vướng pháp lý đất đai, chưa hoàn thành khu tái định cư, chưa xác định được giá bồi thường, điều chỉnh quy hoạch hay năng lực của chủ đầu tư.

Những dự án còn tính khả thi và cần thiết cho phát triển chung cần được ấn định thời hạn xử lý cụ thể. Ngược lại, với những dự án không còn khả năng triển khai hoặc không còn phù hợp, cần kiên quyết xử lý, thu hồi theo quy định, không để người dân tiếp tục chịu ảnh hưởng bởi những dự án “treo”, quy hoạch kéo dài.

Dự án hạ tầng kết nối sân bay Long Thành. Ảnh: Công Nghĩa

Điểm cốt lõi trong cách tiếp cận mới là GPMB phải được triển khai chủ động, đồng bộ, công khai, minh bạch, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân; tái định cư phải đi trước một bước; đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cá nhân.

Khi từng hồ sơ được theo dõi, từng vướng mắc được phân loại, từng nhiệm vụ có người chịu trách nhiệm và từng dự án có đường găng tiến độ, GPMB sẽ không còn là công việc xử lý sự vụ mà trở thành một cấu phần quan trọng trong quản trị đầu tư và phát triển đô thị.

Theo lãnh đạo thành phố, trước mắt cần tập trung vào 4 đột phá: quỹ tái định cư đi trước; xác định giá đất nhanh; quản lý tiến độ đến từng hộ dân; và gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả bàn giao mặt bằng.

Khi đổi mới tư duy và quản trị theo 4 đột phá này, công tác GPMB sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ, góp phần thúc đẩy thành phố Đồng Nai phát triển nhanh và bền vững.