Miễn lệ phí trước bạ ô tô điện đến hết năm 2030: Người dân tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí lăn bánh

Bộ Tài chính vừa có đề xuất áp dụng mức lệ phí trước bạ (LPTB) với ô tô sử dụng động cơ thuần điện đến hết 31-12-2030.

Phát triển ô tô điện để cải thiện chất lượng không khí

Trong đánh giá tác động của chính sách ưu đãi LPTB đối với xe ô tô điện chạy pin, Bộ Tài chính cho biết trong những năm gần đây, ô nhiễm không khí đã trở thành vấn đề nóng và nhận được sự quan tâm lớn của cộng đồng.

Phát triển ô tô điện để cải thiện chất lượng không khí đặc biệt các TP lớn. Ảnh: TTGTCC

Ở Việt Nam, đặc biệt là 2 khu vực kinh tế trọng điểm phía Bắc (xung quanh TP Hà Nội) và phía Nam (xung quanh TP.HCM), ô nhiễm không khí tiếp tục gia tăng với tốc độ đáng báo động và ngày càng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của con người.

Chất lượng môi trường không khí quốc gia nói chung và tại các đô thị lớn nói riêng chịu tác động do phát sinh bụi, khí thải từ các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, phương tiện giao thông vận tải,... Trong đó, khí thải từ các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lượng phát thải gây ô nhiễm môi trường không khí tại các đô thị. Việc gia tăng nhanh chóng số lượng xe ô tô sử dụng nhiên liệu gốc hóa thạch trong những năm gần đây là tác nhân lớn gây ra ô nhiễm không khí ngày càng trầm trọng.

Trong những năm gần đây, đặc biệt đến năm 2025, thị trường xe ô tô điện toàn cầu đã phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn tốc độ, trở thành một phần trọng yếu của ngành công nghiệp ô tô thế giới. Doanh số năm 2024 đã vượt mốc 17 triệu xe (chiếm hơn 20%) và dự kiến vượt 20 triệu xe (chiếm hơn 25%) vào năm 2025. Bên cạnh sự gia tăng về số lượng xe lưu hành, hệ thống cơ sở hạ tầng hỗ trợ như các trạm sạc công cộng cũng đang được mở rộng nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu thực tế.

Tại Việt Nam, nhu cầu sử dụng phương tiện giao thông cá nhân của người dân rất cao. Số lượng phương tiện giao thông tăng nhanh dẫn tới hệ lụy lượng khí thải gây ô nhiễm môi trường lớn. Vì vậy, việc phát triển xe ô tô điện chạy pin sẽ rất phù hợp, nhất là tại các thành phố lớn, dân cư đông đúc.

Hiện nay hệ thống trạm đổi pin của VinFast cũng đã phát triển khắp các con đường ở TP.HCM. Ảnh: TN

Để cải thiện chất lượng không khí do phương tiện giao thông gây ra, Chính phủ đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó giải pháp chuyển đổi từ xe ô tô chạy xăng, dầu sang xe ô tô điện chạy pin để giảm phát thải từ các phương tiện giao thông, góp phần bảo vệ môi trường là một xu hướng đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu, trong đó có các giải pháp về thuế, phí và lệ phí.

Gia hạn LPTB nhằm mục tiêu Net Zero và hạn chế nhập khẩu xăng dầu

Trao đổi với PLO, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội ô tô và thiết bị động lực TP.HCM cho rằng đề xuất của Bộ Tài chính kéo dài mức LPTB 0% cho ô tô điện chạy pin (thuần điện) đến hết 31-12-2030 là một chính sách tài khóa hợp lý và kịp thời.

“Hiện nay, ưu đãi này đang áp dụng đến hết tháng 2-2027, việc gia hạn thêm giúp duy trì động lực chuyển đổi phương tiện xanh trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với ô nhiễm không khí đô thị nghiêm trọng và cam kết giảm phát thải theo các thỏa thuận quốc tế”- vị PGS.TS nhận định.

Kéo dài LPTB 0% đối với xe điện nhằm khuyến khích tiêu dùng và phát triển thị trường. Ảnh: ĐH

PGS.TS Dũng phân tích các lợi ích của việc này như khuyến khích tiêu dùng và phát triển thị trường: LPTB thường chiếm 10-12% giá xe xăng/dầu, nên miễn 0% giúp giảm đáng kể chi phí lăn bánh ban đầu cho người dân (tiết kiệm hàng chục đến hàng trăm triệu đồng/xe). Điều này thúc đẩy doanh số xe điện, hỗ trợ các nhà sản xuất trong nước như VinFast, thu hút đầu tư nước ngoài và tạo việc làm trong chuỗi cung ứng pin, sạc điện.

Về môi trường và giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch, xe điện không phát thải trực tiếp CO₂, NOx, SO₂ và bụi mịn PM2.5 tại đuôi xe, những chất gây ô nhiễm chính từ phương tiện giao thông. Việc tăng tỷ lệ xe điện giúp cải thiện chất lượng không khí đô thị (Hà Nội, TP.HCM), giảm khí nhà kính, góp phần thực hiện mục tiêu Net Zero và hạn chế nhập khẩu xăng dầu. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy mỗi lượng xe điện thay thế xe xăng mang lại lợi ích khí hậu và sức khỏe rõ rệt. Tuy nhiên, chỉ miễn lệ phí trước bạ là chưa đủ; cần xem xét thêm các hình thức hỗ trợ trực tiếp (trợ cấp, ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt kéo dài, hỗ trợ hạ tầng sạc, hoặc tín dụng xanh) vì xe điện tạo ra lợi ích ngoại ứng lớn cho xã hội.

“Ô nhiễm không khí từ xe xăng gây ra các bệnh hô hấp, tim mạch, hen suyễn, ung thư phổi. Tăng xe điện giúp giảm phát thải cục bộ, từ đó giảm số ca nhập viện và chi phí điều trị do ô nhiễm. Các nghiên cứu (Mỹ, California) cho thấy mỗi lượng xe điện nhất định có thể tránh được hàng trăm ca tử vong sớm/năm và tiết kiệm hàng tỷ USD chi phí sức khỏe”- ông Dũng cho hay ở Việt Nam, với mật độ giao thông cao và đô thị hóa nhanh, lợi ích này càng quan trọng, ngân sách nhà nước sẽ tiết kiệm được khoản lớn từ quỹ bảo hiểm y tế và chi tiêu công cho bệnh viện.

Ông Dũng cũng phân tích thêm, mặc dù miễn lệ phí trước bạ làm giảm thu ngân sách tạm thời (ước tính hàng chục nghìn tỷ nếu duy trì), nhưng lợi ích xã hội (môi trường sạch hơn, sức khỏe dân cư tốt hơn, năng lượng bền vững) sẽ bù đắp và mang lại tăng trưởng xanh. Không hỗ trợ thêm, xe điện vẫn đắt đỏ hơn xe xăng về giá pin và hạ tầng, dẫn đến chuyển đổi chậm.

“Để chính sách hiệu quả, nhà nước cần kết hợp với phát triển nguồn điện sạch (gió, mặt trời) để tránh “chuyển ô nhiễm” từ đuôi xe sang nhà máy điện than. Đầu tư mạnh hạ tầng trạm sạc, quy hoạch đô thị thân thiện với xe điện. Giám sát chặt chẽ để tránh lạm dụng ưu đãi (nhập khẩu linh kiện, chuyển nhượng…).

Tóm lại, đề xuất miễn LPTB 0% đến 2030 là cú hích cần thiết cho giao thông xanh. Việc bổ sung trợ cấp hoặc cơ chế hỗ trợ khác là hợp lý vì xe điện không chỉ mang lại lợi ích cá nhân mà còn tạo giá trị xã hội lớn về môi trường và y tế. Đây là đầu tư cho tương lai bền vững, giúp Việt Nam giảm phụ thuộc hóa thạch và nâng cao chất lượng cuộc sống. Chính sách nên được triển khai linh hoạt, đánh giá định kỳ để cân bằng giữa kích cầu và ngân sách nhà nước.

ThS Huỳnh Minh Châu, chuyên gia ô tô, xe máy cũng đồng quan điểm. “Theo cá nhân tôi, đây là một chính sách đúng hướng, nhưng để thực sự hiệu quả, nó cần được thiết kế như một phần của chiến lược chuyển đổi giao thông tổng thể, chứ không chỉ là một ưu đãi tài chính đơn lẻ. Trước hết, về mặt tích cực, chính sách này có ba tác động rõ rệt thúc đẩy chuyển dịch sang phương tiện xanh, giảm LPTB trực tiếp làm giảm chi phí sở hữu ban đầu, yếu tố quan trọng nhất khi người tiêu dùng cân nhắc xe điện”- ThS Châu cho hay.

Cũng theo vị ThS này, trong bối cảnh giá xe điện vẫn cao hơn xe xăng/diesel, đây là “đòn bẩy” hợp lý để tăng tốc thị trường. Các thành phố lớn như TP.HCM hay Hà Nội đang đối mặt với ô nhiễm không khí. Xe điện, nếu đi kèm nguồn điện ngày càng sạch, sẽ góp phần giảm đáng kể phát thải CO₂ và bụi mịn.

“Việt Nam vẫn nhập khẩu phần lớn xăng dầu. Việc điện hóa giao thông giúp tăng tính tự chủ năng lượng trong dài hạn, nhất là khi kết hợp phát triển năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ chính sách công, có một số điểm cần thận trọng”- ông Châu đưa ra quan điểm.

Theo ông Châu, LPTB là nguồn thu không nhỏ của địa phương, việc miễn/giảm kéo dài đến 2030 có thể tạo ra “khoảng hụt” nếu số lượng xe điện tăng nhanh. Cần có đánh giá định lượng cụ thể và cơ chế bù đắp.

Bên cạnh đó cần phát triển hạ tầng trạm sạc, lưới điện thông minh, xem xét mở rộng sang các công cụ khác như thuế carbon, hạn chế xe động cơ đốt trong tại khu vực đô thị.