Minh bạch chuỗi cung ứng nông sản bằng dữ liệu số

Từ nhật ký sản xuất điện tử, mã QR đến cơ sở dữ liệu quản lý…, công nghệ số đang từng bước giúp kiểm soát sản phẩm từ vùng trồng đến bàn ăn, đồng thời góp phần xây dựng thương hiệu, nâng sức cạnh tranh cho nông sản Thủ đô.

Tại Hợp tác xã Sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức (xã Bát Tràng, việc số hóa được triển khai ngay từ vùng sản xuất. Ảnh: Đỗ Tâm

Đưa số hóa vào từng khâu sản xuất

Số hóa quản lý nguồn gốc đang trở thành khâu quan trọng trong kiểm soát an toàn thực phẩm. Thay vì chủ yếu quản lý bằng hồ sơ giấy, dữ liệu về vùng sản xuất, quy trình chăm sóc, thu hoạch, sơ chế và phân phối được cập nhật trên hệ thống.

Tại Hợp tác xã Sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức (xã Bát Tràng), việc số hóa được triển khai ngay từ vùng sản xuất. Giám đốc Hợp tác xã Nguyễn Văn Minh cho biết, toàn bộ hộ nông dân tại vùng sản xuất chuyên canh rộng hơn 200ha đều thực hiện ghi chép nhật ký sản xuất điện tử. Mỗi thửa ruộng được cắm biển nhận diện, ghi rõ tên chủ hộ, thời gian gieo trồng để thuận tiện quản lý. Mã QR trên từng sản phẩm được tích hợp dữ liệu về quy trình chăm sóc, ngày thu hoạch, sơ chế, đóng gói. Người tiêu dùng, đối tác chỉ cần dùng điện thoại thông minh quét mã trên tem nhãn là có thể kiểm chứng thông tin nguồn gốc sản phẩm thông qua hệ thống truy xuất của thành phố.

Tương tự, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Di Trạch (xã Hoài Đức) cũng đang ứng dụng công nghệ số để tăng tính minh bạch cho sản phẩm. Giám đốc Hợp tác xã Nguyễn Hữu Quang cho biết, trong vùng chuyên canh, đơn vị phát triển 15ha trồng ổi lê Đài Loan. Mỗi quả ổi đều được dán tem truy xuất nguồn gốc. Qua mã QR, người tiêu dùng có thể nhận biết thông tin về vùng trồng, quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, việc ứng dụng công nghệ cao, kỹ thuật tiên tiến và các thông tin liên quan đến an toàn thực phẩm. Nhờ minh bạch hóa thông tin trong quá trình sản xuất, sản phẩm ổi của Hợp tác xã đã có mặt tại nhiều hệ thống siêu thị, chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch ở Hà Nội và các tỉnh lân cận, với giá bán ổn định từ 25.000 đến 30.000 đồng/kg.

Theo Trưởng phòng Chất lượng và Phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Thị Thu Hằng, đến nay, Phòng đã hỗ trợ, hướng dẫn và cấp tài khoản tham gia hệ thống cho hơn 3.300 cơ sở sản xuất, kinh doanh; đồng thời thiết lập dữ liệu cho khoảng 12.400 sản phẩm được cấp mã QR truy xuất nguồn gốc trên hệ thống. Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản, thực phẩm Hà Nội tại địa chỉ check.hanoi.gov.vn tiếp tục được duy trì, mở rộng, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước và nhu cầu kiểm chứng thông tin của người tiêu dùng.

Không chỉ phục vụ truy xuất nguồn gốc, Hà Nội đang từng bước xây dựng hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản lý an toàn thực phẩm. Phòng Chất lượng và Phát triển thị trường đã cập nhật thông tin của 2.666 bộ hồ sơ tự công bố sản phẩm trên website để phục vụ các phòng, ban, đơn vị thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Y tế, Sở Công Thương, Công an thành phố và UBND các xã, phường.

Cùng với mở rộng số lượng cơ sở, sản phẩm tham gia truy xuất, Hà Nội hướng tới kết nối, liên thông các hệ thống dữ liệu. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đăng ký danh mục sản phẩm ưu tiên triển khai để chuẩn bị kết nối với Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo Văn bản số 7795/SNNMT-CLPTT ngày 9-6-2026.

Các nhóm sản phẩm được lựa chọn gồm thịt lợn, thịt gà, rau và trà hoa vàng vùng Sóc Sơn… Những dữ liệu này góp phần hình thành nền tảng quản lý tập trung, giúp cơ quan chức năng có thêm công cụ giám sát, đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Liên thông dữ liệu, tháo gỡ điểm nghẽn

Tuy nhiên, quá trình số hóa truy xuất nguồn gốc vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ khiến việc tập hợp, chuẩn hóa và đồng bộ dữ liệu gặp hạn chế; chi phí đầu tư, duy trì phần mềm, thiết bị và cập nhật dữ liệu cũng là trở ngại đối với nhiều hợp tác xã, hộ sản xuất nhỏ. Bên cạnh đó, một bộ phận nông dân đã quen với phương thức ghi chép thủ công trong nhiều năm nên việc chuyển sang nhật ký điện tử cần thời gian, hướng dẫn và hỗ trợ phù hợp.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, từng bước số hóa toàn bộ quy trình sản xuất an toàn, hình thành mạng lưới quan sát, quan trắc và truy xuất nguồn gốc theo chuỗi cung ứng.

Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp viễn thông tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo kỹ năng số cho nông dân; hướng dẫn người dân sử dụng các dịch vụ số của cơ quan quản lý nhà nước thông qua hoạt động xã hội hóa; mở rộng các chuỗi liên kết sản xuất an toàn, gia tăng diện tích đạt tiêu chuẩn chất lượng, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số và đẩy mạnh xúc tiến thương mại.

Mục tiêu của số hóa không chỉ là tạo mã QR trên sản phẩm, mà quan trọng hơn là hình thành dòng dữ liệu đáng tin cậy xuyên suốt quá trình sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu thụ. Khi thông tin về mỗi sản phẩm có thể được kiểm chứng và các khâu trong chuỗi cùng có trách nhiệm với dữ liệu cung cấp, công nghệ số sẽ hỗ trợ hiệu quả hơn cho công tác quản lý, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và nâng cao giá trị nông sản Thủ đô.