Mở đường cho sản xuất lớn

Gia tăng giá trị từ tích tụ, tập trung ruộng đất

Từ nhiều năm nay, tình trạng ruộng đất manh mún, mỗi hộ canh tác trên nhiều thửa nhỏ là một trong những trở ngại đối với việc đưa cơ giới hóa vào sản xuất. Trong khi đó, một bộ phận người dân không còn nhu cầu hoặc không có điều kiện trực tiếp sản xuất nhưng vẫn giữ đất. Từ thực tế này, tại một số địa phương đã xuất hiện những hộ đứng ra thuê, mượn đất của nhiều hộ dân để hình thành vùng sản xuất tập trung.

Tại xã Lệ Thủy, trước đây nhiều hộ dân có 5-7 thửa ruộng, thậm chí có hộ 8-9 thửa. Qua dồn điền đổi thửa (DĐĐT), người dân tự nguyện hoán đổi ruộng đất, giảm số thửa và tăng diện tích từng thửa. Hiện nay, đa số các hộ còn từ 2-4 thửa ruộng.

Từ những thửa ruộng của hơn 130 hộ dân trên địa bàn xã Lệ Thủy, anh Trần Văn Khánh đã thuê lại và tập trung thành vùng sản xuất 22ha. Có được diện tích đủ lớn, anh đầu tư cải tạo bờ vùng, hệ thống thoát nước, áp dụng cơ giới hóa đồng bộ, sử dụng thiết bị bay không người lái trong gieo sạ, bón phân và từng bước chuyển sang quy trình sản xuất hữu cơ.

Anh Trần Văn Khánh bên vùng sản xuất lúa 22ha tại xã Lệ Thủy - Ảnh: Đ.H

Theo anh Khánh, khi diện tích sản xuất đủ lớn, chi phí giảm đáng kể nhờ cơ giới hóa, việc quản lý đồng ruộng cũng thuận lợi hơn. Qua nhiều vụ sản xuất, mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả về năng suất và lợi nhuận.

“Tôi cho rằng muốn nông nghiệp phát triển thì trước hết phải tích tụ, tập trung được ruộng đất. Nếu cứ giữ thói quen canh tác trên diện tích vài sào, vài thửa manh mún thì rất khó đưa máy móc vào, càng không thể tính chuyện sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Chỉ khi có cánh đồng đủ lớn thì mới có thể đưa khoa học, công nghệ và cơ giới hóa vào sản xuất. Đó là cách để giảm chi phí và nâng cao giá trị hạt lúa”, anh Khánh chia sẻ.

Không chỉ có những hộ dân đứng ra thuê đất, tại Quảng Trị, các HTX cũng đang tổ chức lại đồng ruộng để nâng cao hiệu quả sản xuất. Tại xã Gio Linh, HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh đã vận động các hộ thành viên dồn điền đổi thửa, hình thành vùng sản xuất tập trung khoảng 50ha tại khu vực Đồng Mơng.

Ông Nguyễn Giang, Giám đốc HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh cho biết, trước đây mỗi hộ có từ 2-5 thửa ruộng nằm ở nhiều xứ đồng nên việc tổ chức sản xuất gặp nhiều khó khăn. Sau khi DĐĐT, các hộ cơ bản chỉ còn 1 thửa, có những thửa rộng từ 1-2ha. Trên diện tích được tổ chức lại, HTX đầu tư cải tạo đồng ruộng, hoàn thiện hệ thống giao thông, thủy lợi, thống nhất quy trình sản xuất và đưa các giống lúa chất lượng cao như ST24, ST25 vào sản xuất hữu cơ.

Cùng với sản xuất, HTX đứng ra liên kết, bao tiêu sản phẩm cho thành viên. Việc tập trung đất còn tạo điều kiện để HTX phát triển các mô hình sản xuất kết hợp, như mô hình sản xuất lúa ST25 hữu cơ kết hợp nuôi tôm càng xanh với quy mô 5ha nhằm khai thác giá trị trên cùng một diện tích đất.

Tại một số địa phương, sau khi thực hiện tập trung ruộng đất bằng DĐĐT, những diện tích này đã được tổ chức thành những cánh đồng lớn. Sau DĐĐT, HTX Sản xuất và Dịch vụ nông nghiệp Thống Nhất (HTX Thống Nhất) ở xã Trường Ninh đã thực hiện mô hình cánh đồng lớn trên diện tích 250ha.

Theo Chủ tịch HĐQT HTX Thống Nhất Nguyễn Duy Viên, khi quy hoạch thành vùng tập trung, các hộ dân cùng gieo một loại giống, tuân thủ lịch chăm sóc, sử dụng phân bón, phòng trừ sâu bệnh và điều tiết nước theo hướng dẫn của HTX. Việc tổ chức sản xuất đồng loạt tạo thuận lợi cho quản lý đồng ruộng và đưa cơ giới hóa vào các khâu sản xuất.

Những mô hình trên cho thấy, tích tụ, tập trung ruộng đất tại Quảng Trị đang được thực hiện bằng nhiều hình thức, từ dồn điền đổi thửa, thuê, mướn đến góp đất sản xuất. Tùy điều kiện từng địa phương, diện tích đất sau khi tập trung được tổ chức thành các vùng sản xuất quy mô lớn, tạo điều kiện để các hộ dân, HTX thống nhất quy trình sản xuất, đưa cơ giới hóa, tiến bộ kỹ thuật vào đồng ruộng và tổ chức liên kết tiêu thụ, qua đó gia tăng giá trị sản phẩm.

Hoạt động tích tụ, tập trung ruộng đất đã hình thành những cánh đồng lớn - Ảnh: Đ.H

Gỡ “nút thắt” để sản xuất lớn

Hoạt động tích tụ, tập trung đất đai đang được triển khai theo nhiều cách, nhưng quá trình thực hiện vẫn còn không ít khó khăn. Đối với người đứng ra thuê đất như anh Trần Văn Khánh, việc vận động hàng trăm hộ dân đồng thuận mới chỉ là bước đầu. Sau khi có đất còn phải đầu tư cải tạo đồng ruộng, giao thông, thủy lợi, máy móc và tổ chức sản xuất.“Muốn làm nông nghiệp hàng hóa thì trước hết phải có diện tích đủ lớn. Nhưng để gom được đất của hàng trăm hộ dân là cả một chặng đường đầy gian nan”, anh Khánh cho biết.

Thực tế tại Lệ Thủy cho thấy, dù qua nhiều đợt thực hiện DĐĐT để tập trung ruộng đất, số thửa ruộng của mỗi hộ đã giảm đáng kể, nhưng đa số vẫn còn 2-4 thửa, diện tích bình quân mỗi hộ thấp. Ruộng đất còn phân tán trên nhiều vị trí cũng gây khó khăn cho việc áp dụng cơ giới hóa, công nghệ cao và tổ chức sản xuất theo vùng.

Với các HTX, khó khăn không chỉ nằm ở việc dồn đổi đất mà còn ở việc thay đổi tập quán sản xuất của người dân, xây dựng vùng nguyên liệu đồng nhất và tìm kiếm thị trường ổn định. Giám đốc HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh Nguyễn Giang cho rằng, sau khi đất đai được tập trung thì rất cần tiếp tục có nguồn lực để đầu tư hạ tầng, máy móc, kỹ thuật và liên kết tiêu thụ để vùng sản xuất thực sự phát huy hiệu quả.

Theo bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, tích tụ, tập trung đất nông nghiệp cần gắn với cơ giới hóa, hiện đại hóa và tổ chức lại sản xuất theo hướng hàng hóa. Khi đất đai được tập trung, người sản xuất có điều kiện đầu tư máy móc, hạ tầng đồng ruộng, áp dụng quy trình kỹ thuật thống nhất và liên kết với doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, cần có cơ chế để người dân, HTX và doanh nghiệp tiếp cận đất đai thuận lợi hơn, đồng thời có chính sách hỗ trợ trong giai đoạn đầu. Tỉnh cũng định hướng lựa chọn một số địa phương để triển khai mô hình điểm, từ đó rút kinh nghiệm và nhân rộng.

Định hướng này đã được cụ thể hóa bằng các cơ chế, chính sách của tỉnh. Nghị quyết số 04-NQ/TU, ngày 30/3/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định tích tụ, tập trung đất nông nghiệp gắn với đẩy mạnh cơ giới hóa, hiện đại hóa sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản bền vững.

Tiếp đó, Nghị quyết số 12/2026/NQ-HĐND, ngày 17/7/2026 của HĐND tỉnh cũng đã xây dựng một số chính sách hỗ trợ, trong đó có chi phí dồn điền đổi thửa, san phẳng mặt ruộng, đo đạc, chỉnh lý hồ sơ địa chính. Đối với các trường hợp thuê đất để tổ chức sản xuất tập trung sẽ được hỗ trợ tiền thuê trong những năm đầu. Những chính sách này được kỳ vọng sẽ trở thành điểm tựa vững chắc để giải quyết bài toán tích tụ, tập trung ruộng đất, tạo động lực thúc đẩy kinh tế nông nghiệp địa phương phát triển toàn diện.