'Mở đường' thể chế cho y tế - Kỳ vọng bứt phá từ nền tảng chính sách

Chính sách y tế hướng đến củng cố vai trò y tế dự phòng, y tế cơ sở, phòng bệnh từ sớm, từ xa. Ảnh: ST

Bước đổi mới căn bản trong tư duy chính sách về y tế

Dấu ấn đột phá trong chính sách y tế được khởi đầu bằng Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”. Nghị quyết khẳng định, sức khỏe là vốn quý nhất của con người, là nền tảng cho hạnh phúc của mỗi cá nhân, cho sự tồn vong của dân tộc và sự phát triển thịnh vượng, bền vững của đất nước. Trong đó, người dân được xác định là chủ thể trung tâm, được ưu tiên cao nhất trong quá trình xây dựng và thực hiện các chính sách y tế.

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, Nghị quyết số 72-NQ/TW có ý nghĩa chiến lược, toàn diện và lâu dài, được ví như “Nghị quyết để thực hiện Nghị quyết”, với nhiều chính sách bổ sung, tăng cường và cụ thể hóa các chủ trương, đường lối trước đây. Nghị quyết đã xác định rõ những nhiệm vụ, giải pháp mang tính đột phá nhằm tháo gỡ, khơi thông các điểm nghẽn, khó khăn trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Thể chế hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; đồng thời thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Cùng với đó, Quốc hội cũng đã thông qua Luật Phòng bệnh và Luật Dân số. Những quyết sách quan trọng này đã tạo lập nền tảng pháp lý đồng bộ, vững chắc cho giai đoạn phát triển mới của ngành y tế.

PGS,TS. Trần Đắc Phu - chuyên gia y tế dự phòng (Bộ Y tế) - phân tích, Nghị quyết số 72-NQ/TW đánh dấu sự dịch chuyển rõ nét từ tư duy “lấy chữa bệnh làm trọng tâm” sang “lấy phòng bệnh làm nền tảng”, với quan điểm phòng bệnh từ sớm, từ xa và một cách toàn diện. Sự thay đổi căn bản này tiếp tục được cụ thể hóa trong Luật Phòng bệnh.

Theo đó, Luật Phòng bệnh mở rộng phạm vi và nâng cao quyền lợi của người dân trong công tác phòng bệnh. Người dân được khám sức khỏe định kỳ, được sàng lọc sớm theo lộ trình ưu tiên, được bảo đảm tiếp cận công bằng với vắc-xin, sinh phẩm y tế…

Đáng chú ý, Luật Phòng bệnh nhấn mạnh việc đầu tư cho phòng bệnh như một trụ cột của hệ thống y tế. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm cơ chế tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh, gắn với trách nhiệm của ngân sách nhà nước và định hướng hình thành Quỹ Phòng bệnh. Đây được xem là điều kiện quan trọng để y tế dự phòng và y tế cơ sở được đầu tư ổn định, lâu dài.

Luật Dân số cũng đánh dấu sự thay đổi căn bản trong tư duy chính sách khi chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Luật tạo cơ sở pháp lý quan trọng để gắn kết công tác dân số với phát triển kinh tế - xã hội, an sinh xã hội và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

Hai nghị quyết được Quốc hội thông qua tiếp tục hoàn thiện “bức tranh” chính sách tổng thể của ngành y tế. Trong đó, Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc biệt đã kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện cho đổi mới và phát triển hệ thống y tế. Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 thể hiện rõ cam kết của Nhà nước trong việc đầu tư cho y tế và dân số, bảo đảm nguồn lực bền vững để các chính sách sớm đi vào cuộc sống.

Kỳ vọng xây dựng hệ thống y tế công bằng, chất lượng và bền vững

Theo các chuyên gia y tế, xây dựng một hệ thống y tế công bằng, chất lượng và bền vững là chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước trong tiến trình phát triển xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Riêng trong lĩnh vực y tế, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết, bởi mục tiêu cao nhất là bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách bình đẳng, không phân biệt vùng miền, điều kiện kinh tế hay hoàn cảnh xã hội.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, các chuyên gia cũng như người dân kỳ vọng các nghị quyết của Bộ Chính trị và các đạo luật mới sẽ được triển khai hiệu quả trong thực tiễn. Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Nguyễn Anh Trí (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội) nhấn mạnh, các luật và nghị quyết vừa được ban hành đã tháo gỡ cơ bản những “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm, đồng thời tạo ra nguồn lực rất lớn để ngành y tế phát triển đột phá. Vì vậy, Chính phủ và Bộ Y tế cần sớm ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn để các chính sách nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Đại biểu Nguyễn Anh Trí cũng lưu ý, để chủ trương miễn viện phí cho toàn dân được triển khai sớm và hiệu quả, Nhà nước cần hỗ trợ chi phí khám, chữa bệnh cho người dân thông qua bảo hiểm y tế (BHYT). “Nếu mỗi người dân đều có thẻ BHYT thì có thể tiếp cận dịch vụ y tế mà không phải lo lắng về chi phí. Vấn đề đặt ra là cần nghiên cứu nâng mệnh giá mua thẻ BHYT cho các nhóm yếu thế, đồng thời bảo đảm thủ tục khám, chữa bệnh BHYT thông thoáng, đủ thuốc, đủ vật tư y tế, nhất là tại tuyến cơ sở” - đại biểu Trí đề xuất.

Một giải pháp khác được đại biểu Nguyễn Anh Trí kiến nghị là phân nhóm đối tượng để hỗ trợ theo lộ trình hợp lý. Nhóm ưu tiên trước hết là những bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh khó chữa, bệnh phải điều trị dài ngày. Tiếp đó là các hộ nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, người yếu thế, gia đình có công với cách mạng… Với các nhóm này, có thể nghiên cứu triển khai ngay từ năm 2026 hoặc năm 2027, không nhất thiết phải chờ đến năm 2030. Sau đó, chính sách có thể mở rộng dần đến các nhóm còn lại như học sinh, cán bộ, công chức, người lao động và những người đang có sức khỏe bình thường. “Nếu hỗ trợ theo lộ trình rõ ràng, chắc chắn và bài bản thì chính sách này sẽ thành công” - đại biểu Nguyễn Anh Trí khẳng định.

Đặc biệt, nhiều chuyên gia nhấn mạnh vai trò then chốt của y tế cơ sở và y tế dự phòng như là “chìa khóa” để hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết số 72-NQ/TW. Phòng bệnh hiệu quả sẽ giúp người dân không mắc bệnh, không phải nhập viện, hoặc nếu mắc bệnh thì ở mức độ nhẹ, hạn chế biến chứng và tử vong. “Chỉ có y tế cơ sở và y tế dự phòng mới có thể đảm đương vai trò đó, bởi đây là tuyến đầu, là nơi tiếp cận sớm nhất với người dân” - PGS,TS. Trần Đắc Phu nhấn mạnh.

Cùng với việc tăng cường đầu tư cho y tế dự phòng và y tế cơ sở, việc phân bổ nguồn lực cân đối hơn giữa phòng bệnh và chữa bệnh; tạo môi trường làm việc, vị thế xã hội và thu nhập xứng đáng để thu hút, giữ chân nhân lực y tế chất lượng cao, nhất là ở tuyến cơ sở, sẽ là những nền móng quan trọng để ngành y tế làm tròn sứ mệnh. Qua đó, không chỉ giúp người dân “sống lâu” mà quan trọng hơn là “sống khỏe”./.

Đ. KHOA