Mô hình nhân văn giúp thanh, thiếu niên tránh xa nguy cơ vi phạm pháp luật

Với sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, lực lượng Công an cùng gia đình, nhà trường và các đoàn thể, nhiều thanh, thiếu niên từng có nguy cơ vi phạm pháp luật đã từng bước thay đổi nhận thức, ổn định cuộc sống và hướng đến tương lai tích cực hơn. Cách làm này không chỉ góp phần giữ vững an ninh, trật tự mà còn thể hiện rõ tính nhân văn trong công tác bảo đảm an toàn xã hội.

Kiên trì đồng hành để ngăn vi phạm từ gốc

Công an xã Đô Lương trao đổi với 1 học sinh đã tiến bộ trên địa bàn.

Thực tiễn ở nhiều địa phương cho thấy, thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật phần lớn đều trải qua những giai đoạn thiếu sự quản lý, định hướng của gia đình hoặc bị tác động bởi môi trường xã hội và các mối quan hệ trên không gian mạng. Nếu chỉ xử lý bằng chế tài, nguy cơ tái phạm vẫn hiện hữu. Vì vậy, nhiều Công an xã tại Nghệ An đã lựa chọn cách tiếp cận mềm dẻo hơn, đó là chủ động phát hiện sớm, gần gũi, cảm hóa và hỗ trợ các em thay đổi nhận thức.

Tại xã Đô Lương, công tác rà soát thanh, thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật được triển khai thường xuyên, gắn với việc phân công cán bộ trực tiếp theo dõi từng trường hợp. Không chỉ nắm tình hình học tập, việc làm và các mối quan hệ xã hội, lực lượng Công an còn duy trì việc gặp gỡ, trao đổi để kịp thời tháo gỡ những vướng mắc trong tâm lý, định hướng cho các em tránh xa các hành vi vi phạm.

Em T.Đ.A (sinh năm 2009), xã Đô Lương từng bỏ học, rời quê đi làm nhiều nơi, sau đó bị lôi cuốn vào các nhóm tụ tập, cổ vũ và tham gia đua xe trái phép. Trong quá trình rà soát, Công an xã Đô Lương đã nhiều lần liên hệ, động viên, phối hợp với gia đình để kết nối, thuyết phục em trở về địa phương.

Thượng úy Nguyễn Đức Đại, cán bộ Tổ Cảnh sát phòng, chống tội phạm, Công an xã Đô Lương cho biết, thời gian đầu, việc tiếp cận không hề dễ dàng bởi em thường né tránh, không nghe điện thoại. Cán bộ Công an phải nhiều lần gặp gia đình để tìm cách động viên, tạo niềm tin thay vì chỉ nhắc nhở hay xử lý hành chính. Sự kiên trì ấy đã mang lại kết quả tích cực. Sau thời gian suy nghĩ, nam thanh niên quyết định trở về quê, đăng ký học lại theo hệ trung cấp nghề chuyên ngành sửa chữa ô tô, đồng thời tham gia nhóm giao hàng tại địa phương để có thêm thu nhập. Đến nay, dù không còn thuộc diện quản lý đặc biệt, em vẫn thường xuyên giữ liên lạc với cán bộ Công an để được nhắc nhở, định hướng khi cần thiết.

Thực tế cho thấy, nhiều thanh, thiếu niên chỉ cần được lắng nghe, được tạo cơ hội sửa sai là có thể thay đổi. Điều quan trọng là giúp các em nhận thấy luôn có những người sẵn sàng đồng hành trên hành trình làm lại cuộc đời, thay vì những lời răn đe, mắng mỏ.

Ngoài ra, tại xã Đô Lương còn hình thành nhóm giao hàng của thanh niên địa phương, tạo môi trường lao động lành mạnh cho những người từng có quá khứ vi phạm hoặc có nguy cơ sa ngã. Có việc làm ổn định đồng nghĩa với việc giảm thời gian tụ tập, hạn chế bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực và từng bước xây dựng lối sống tích cực.

Công an xã Nam Đàn gặp gỡ, giáo dục thanh thiếu niên trên địa bàn. Ảnh: TTXVN phát

Ở xã Nam Đàn, cách làm cũng được triển khai theo hướng tương tự. Sau khi xử lý các trường hợp vi phạm theo đúng quy định, lực lượng Công an không dừng lại ở việc lập hồ sơ mà tiếp tục phối hợp với gia đình, nhà trường để theo dõi, động viên quá trình học tập và rèn luyện.

Tuần vừa qua, Thiếu tá Phạm Viết Đức - cán bộ Tổ Cảnh sát phòng, chống tội phạm, Công an xã Nam Đàn nhận được cuộc gọi của chị Nguyễn Thị Tâm ở xóm Hồng Thái báo tin con trai là T.V.C. (sinh năm 2008), học tại một trường ngoài công lập, vừa thi tốt nghiệp Trung học phổ thông đạt 26 điểm và có nhiều cơ hội xét tuyển của nhiều trường đại học tốp đầu. Trước đó, dịp Tết năm 2026, C. từng tham gia mua bán, tàng trữ pháo nổ trái phép và bị đưa vào diện quản lý. Sau khi xử lý theo quy định, lực lượng Công an nhiều lần đến tận nhà gặp gỡ, động viên, phối hợp với gia đình và nhà trường theo dõi, giúp em tập trung học tập. Kết quả hôm nay chính là phần thưởng lớn nhất đối với những người kiên trì đồng hành cùng các em. Đó cũng là minh chứng sinh động cho hiệu quả của việc giáo dục, cảm hóa thay vì chỉ áp dụng các biện pháp xử lý đơn thuần.

Xây dựng "lá chắn" từ cơ sở

Công an xã Nam Đàn xây dựng hồ sơ quản lý theo từng nhóm đối tượng, thường xuyên cập nhật diễn biến, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng liên quan.

Theo đánh giá của lực lượng Công an cơ sở, sự phát triển mạnh của mạng xã hội đang làm thay đổi phương thức tập hợp của các nhóm thanh, thiếu niên. Chỉ thông qua các nền tảng trực tuyến, nhiều nhóm có thể nhanh chóng hẹn địa điểm, thời gian để tụ tập, cổ vũ đua xe hoặc gây rối trật tự công cộng.

Đáng lưu ý, không ít trường hợp tham gia vi phạm không phải là người cầm đầu mà bị cuốn theo tâm lý đám đông hoặc những lời kích động trên mạng. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức quản lý, chủ động phát hiện sớm ngay từ cơ sở.

Thực hiện Kế hoạch số 782/KH-CAT-PV01 về tổng rà soát, tăng cường quản lý, phòng ngừa và đấu tranh với tình trạng thanh, thiếu niên, học sinh vi phạm pháp luật, Công an xã Nam Đàn đã xây dựng hồ sơ quản lý theo từng nhóm đối tượng, thường xuyên cập nhật diễn biến, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng liên quan.

Theo Thiếu tá Phạm Viết Đức, một trong những biện pháp đang phát huy hiệu quả là duy trì việc "kiểm danh, kiểm diện" đối với các trường hợp có nguy cơ cao vào buổi tối hoặc dịp cuối tuần. Sau mỗi lần làm việc, các em được tuyên truyền pháp luật, tham gia lao động công ích, viết cam kết không tái phạm và được định hướng trong học tập, sinh hoạt.

Thiếu tá Nguyễn Viết Thanh, Phó Trưởng Công an xã Nam Đàn cho rằng, chính sách pháp luật hiện nay dành nhiều cơ hội để người chưa thành niên sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả cần có sự theo sát của gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương nhằm giúp các em nhận thức đầy đủ hậu quả của hành vi vi phạm.

Thực tiễn cũng cho thấy, nhiều thanh, thiếu niên vi phạm có hoàn cảnh gia đình, thiếu sự quan tâm do cha mẹ đi làm ăn xa, ly hôn hoặc bận mưu sinh. Vì vậy, phòng ngừa từ sớm không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Ở nhiều địa phương, cấp ủy, chính quyền đã chỉ đạo các tổ chức đoàn thể tăng cường giáo dục pháp luật, tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, hướng nghiệp, tạo sân chơi lành mạnh để thanh, thiếu niên phát huy năng lực và hạn chế tiếp xúc với các yếu tố tiêu cực. Cùng với đó, việc xây dựng các mô hình tạo việc làm, kết nối học nghề, hỗ trợ thanh niên hoàn lương, thanh niên có nguy cơ vi phạm cũng đang mở thêm những "lối ra" bền vững, giúp các em có điều kiện ổn định cuộc sống.

Công an xã Nam Đàn trao đổi, bàn bạc các giải pháp nhằm cảm hóa, giáo dục các thanh, thiếu niên "chưa ngoan" trên địa bàn.

Thượng úy Nguyễn Đức Đại, Công an xã Đô Lương cho biết, sau thời gian kiên trì triển khai các giải pháp giáo dục, cảm hóa, số thanh, thiếu niên thuộc diện quản lý trên địa bàn đã giảm từ 72 xuống còn 50 trường hợp. Nhiều em quay trở lại trường học, theo học tại các trung tâm giáo dục nghề nghiệp hoặc có việc làm ổn định; một số trường hợp đạt kết quả tốt trong học tập sau thời gian được hỗ trợ.

Sau gần 1 năm thực hiện mô hình “3 cùng với thanh, thiếu niên” (cùng quan tâm, cùng cảm hóa, cùng vươn lên) do Công an tỉnh phối hợp cùng Tỉnh đoàn Nghệ An triển khai nhằm giáo dục, giúp đỡ và định hướng cho thanh, thiếu niên chậm tiến, có nguy cơ vi phạm pháp luật. Những kết quả đó khẳng định hiệu quả của phương châm lấy phòng ngừa làm trọng tâm, kết hợp hài hòa giữa giáo dục, quản lý và tạo điều kiện để thanh, thiếu niên phát triển lành mạnh.

Bảo đảm an ninh, trật tự từ cơ sở không chỉ là ngăn chặn hành vi vi phạm mà còn là giữ gìn tương lai cho thế hệ trẻ. Khi mỗi thanh, thiếu niên được quan tâm đúng lúc, được trao cơ hội sửa sai và được đồng hành trên con đường trưởng thành, hiệu quả phòng ngừa sẽ bền vững hơn bất kỳ biện pháp xử lý nào. Đó cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường xã hội an toàn, kỷ cương và giàu tính nhân văn, đúng với mục tiêu phát triển con người mà Đảng và Nhà nước luôn hướng tới.