Mô hình 'xã, phường XHCN' là bước cụ thể hóa đường lối phát triển mới của Việt Nam

Giáo sư Chu Chấn Minh, Viện trưởng Danh dự Viện Nghiên cứu Nam Á - Đông Nam Á thuộc Viện Khoa học Xã hội tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Ảnh: Quang Hưng/PV TTXVN tại Trung Quốc

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Trung Quốc, Giáo sư Chu Chấn Minh nhận định việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trực tiếp quan tâm, chỉ đạo triển khai xây dựng mô hình thí điểm này thể hiện yêu cầu thực tiễn trong việc đổi mới phương thức quản trị cơ sở, đồng thời mở ra cơ hội tổng kết kinh nghiệm để nghiên cứu nhân rộng trong tương lai.

Theo Giáo sư Chu Chấn Minh, trước hết, việc xây dựng “xã, phường XHCN” là sự cụ thể hóa các định hướng lớn được đề ra tại Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau khi xác định các mục tiêu và phương hướng phát triển, việc triển khai những mô hình thực tiễn là cần thiết nhằm đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống, đồng thời kiểm nghiệm và hoàn thiện trong quá trình thực hiện.

Học giả Trung Quốc cho rằng, ngay từ tên gọi “xã, phường XHCN” đã thể hiện rõ định hướng phát triển của mô hình này. Đây không đơn thuần là xây dựng một mô hình kinh tế, một khu du lịch hay một trung tâm văn hóa, mà hướng tới xây dựng một mô hình phát triển toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa và đời sống nhân dân.

Theo ông Chu Chấn Minh, một ý nghĩa quan trọng của mô hình là đáp ứng yêu cầu mới trong quá trình Việt Nam triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi cấp huyện không còn là một cấp trung gian trong hệ thống hành chính, vai trò và nhiệm vụ của cấp xã sẽ được nâng lên, đòi hỏi chính quyền cơ sở phải có năng lực quản lý và tổ chức thực hiện tốt hơn.

Ông Chu Chấn Minh chia sẻ: “Trước đây, Việt Nam có hệ thống quản lý gồm Trung ương, tỉnh, huyện và xã. Khi thực hiện mô hình hai cấp, cấp xã sẽ đảm nhận nhiều nhiệm vụ hơn. Vì vậy, vấn đề quan trọng là làm thế nào để phát huy tốt vai trò của cấp xã, xây dựng cấp xã hoạt động hiệu quả hơn”.

Giáo sư Chu Chấn Minh cho rằng việc xây dựng mô hình “xã, phường XHCN” có thể trở thành một hình thức thử nghiệm nhằm tìm ra phương thức quản trị phù hợp ở cấp cơ sở. Trong quá trình này, yếu tố con người, đặc biệt là năng lực của đội ngũ cán bộ cấp xã, giữ vai trò quan trọng.

Theo ông, khi nhiệm vụ của chính quyền cơ sở ngày càng tăng, cán bộ cấp xã cần được nâng cao trình độ, năng lực quản lý, khả năng tổ chức thực hiện chính sách và giải quyết các vấn đề gắn với đời sống người dân. Việc triển khai mô hình thí điểm cũng là cơ hội để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở, qua đó tăng cường hiệu quả quản trị địa phương.

Bên cạnh yêu cầu nâng cao năng lực quản trị, Giáo sư Chu Chấn Minh nhấn mạnh, một nội dung quan trọng của mô hình “xã, phường XHCN” là phải quán triệt quan điểm lấy người dân làm trung tâm.

Theo ông, hiệu quả của mô hình không chỉ được đánh giá bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế hay mức độ hoàn thiện cơ sở hạ tầng, mà quan trọng hơn là chất lượng cuộc sống, sự hài lòng và cảm nhận hạnh phúc của người dân.

Ông nhận định: “Không nên chỉ xem đây là một mô hình phát triển kinh tế. Điều quan trọng là phải làm sao để người dân cảm nhận được những thay đổi tích cực trong cuộc sống, cảm thấy hài lòng và được hưởng lợi từ quá trình phát triển”.

Cũng theo Giáo sư Chu Chấn Minh, đây là điểm thể hiện sự khác biệt của mô hình “xã, phường XHCN” so với những mô hình phát triển đơn thuần khác. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo ra một địa phương phát triển về kinh tế, mà là xây dựng một cộng đồng nơi người dân có cuộc sống tốt hơn, môi trường sống được cải thiện và niềm tin vào quá trình phát triển được củng cố.

Về các giải pháp triển khai, Giáo sư Chu Chấn Minh cho rằng, “xã, phường XHCN” là một mô hình mới, do đó cần có quá trình nghiên cứu, điều chỉnh và hoàn thiện. Việt Nam cần coi đây là một công trình tổng thể, không thể chỉ tập trung vào một lĩnh vực riêng lẻ. Mô hình này liên quan đến nhiều phương diện như kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, môi trường và quản trị. Vì vậy, cần có sự phối hợp giữa nhiều cấp, nhiều ngành, từ Trung ương đến địa phương để xây dựng kế hoạch tổng thể, huy động trí tuệ tập thể và triển khai đồng bộ.

Học giả Trung Quốc khẳng định: “Đây là một công trình mang tính hệ thống, không thể do một cơ quan hoặc một lĩnh vực riêng biệt hoàn thành. Cần có sự phối hợp, cùng nghiên cứu và xây dựng phương án phù hợp để đạt hiệu quả”.

Bên cạnh đó, Giáo sư Chu Chấn Minh đề xuất, Việt Nam có thể ưu tiên cải thiện cơ sở hạ tầng và môi trường sống trong giai đoạn đầu triển khai mô hình. Ông dẫn kinh nghiệm của Trung Quốc cho biết nhiều khu vực nông thôn trước đây còn khó khăn đã tạo được bước chuyển biến tích cực khi tập trung xây dựng cảnh quan, cải thiện môi trường, tạo dựng không gian sống xanh, sạch, đẹp. Những thay đổi trực quan này giúp người dân có thêm niềm tin và động lực tham gia vào quá trình phát triển.

Ông đề xuất: “Có thể bắt đầu từ những việc cụ thể như cải thiện môi trường sống, chỉnh trang cảnh quan, để người dân nhìn thấy sự thay đổi trong cuộc sống hằng ngày. Đây sẽ là nền tảng để tiếp tục thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội”.

Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, chính quyền cần có sự đầu tư phù hợp về nguồn lực. Một đơn vị cấp xã khó có thể tự mình đáp ứng toàn bộ yêu cầu của một mô hình phát triển toàn diện, do đó cần có sự hỗ trợ về tài chính, cơ sở vật chất và cơ chế chính sách.

Một đề xuất khác được Giáo sư Chu Chấn Minh đưa ra là Việt Nam cần nghiên cứu triển khai thêm các mô hình thí điểm tại những khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội và địa lý khác nhau. Theo ông, việc lựa chọn Hà Nội làm nơi thí điểm có nhiều thuận lợi do đây là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, có điều kiện giao thông thuận lợi và khả năng huy động nguồn lực tốt.

Tuy nhiên, nếu muốn nhân rộng trên phạm vi cả nước, cần tính đến sự khác biệt giữa các vùng miền. “Nếu chỉ triển khai tại những nơi có điều kiện thuận lợi, khi áp dụng sang các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa hoặc những địa bàn còn khó khăn sẽ có thể gặp trở ngại. Vì vậy, có thể nghiên cứu lựa chọn thêm các địa phương có điều kiện khác nhau để tạo ra những mô hình tham khảo đa dạng hơn", ông nói, đồng thời nhấn mạnh thêm rằng việc có nhiều mô hình thử nghiệm phù hợp với từng điều kiện cụ thể sẽ giúp Việt Nam rút ra nhiều kinh nghiệm hơn trong quá trình nhân rộng.

Một nội dung được Giáo sư Chu Chấn Minh đặc biệt nhấn mạnh, vấn đề giảm nghèo cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình xây dựng mô hình “xã, phường XHCN”.

Theo ông, một trong những nội dung quan trọng của phát triển theo định hướng XHCN là hướng tới mục tiêu cùng giàu có, bảo đảm thành quả phát triển được chia sẻ rộng rãi trong xã hội, thay vì chỉ tập trung vào sự phát triển của một bộ phận nhỏ.

“Xây dựng xã, phường XHCN phải gắn với mục tiêu cùng giàu có. Điều quan trọng là người dân cảm nhận được mức độ hài lòng, hạnh phúc và những lợi ích thực tế trong cuộc sống. Không thể chỉ để một số ít người phát triển và giàu lên, mà cần hướng tới sự phát triển chung của toàn xã hội”, ông nhấn mạnh.

Theo Giáo sư Chu Chấn Minh, trong quá trình triển khai mô hình thí điểm, đặc biệt nếu mở rộng sang các khu vực miền núi, vùng bán sơn địa hoặc những địa bàn còn nhiều khó khăn, Việt Nam cần lựa chọn những nhiệm vụ ưu tiên phù hợp, trong đó giảm nghèo bền vững phải được đặt ở vị trí quan trọng. Bởi, chỉ khi mọi người dân đều có cơ hội phát triển, điều kiện sống được cải thiện và cảm nhận được những thay đổi tích cực, mức độ hài lòng của người dân mới được nâng cao, qua đó tạo sự đồng thuận và củng cố niềm tin vào quá trình phát triển.

Giáo sư Chu Chấn Minh đánh giá việc chú trọng phát triển cân bằng, nâng cao đời sống nhân dân và không để người dân bị bỏ lại phía sau phù hợp với mục tiêu lấy nhân dân làm trung tâm trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước. Với cách tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa nâng cao năng lực quản trị cơ sở, phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện môi trường sống, giảm nghèo bền vững và lấy người dân làm trung tâm, mô hình “xã, phường XHCN” có thể trở thành một hướng đi có ý nghĩa trong quá trình phát triển của Việt Nam.