Mở hướng sinh kế khi đất sản xuất bị thu hẹp

Tuy nhiên, để quá trình chuyển đổi đạt hiệu quả, cần có sự đồng hành của chính quyền và các tổ chức hội, đoàn thể trong định hướng nghề nghiệp, hỗ trợ sản xuất, đào tạo kỹ năng và kết nối việc làm, giúp người dân tạo dựng nguồn thu nhập ổn định.

Nhiều nông dân xã Thiên Lộc có thu nhập cao nhờ phát triển nghề trồng cây cảnh. Ảnh: NM

Phát huy lợi thế, đa dạng hóa sinh kế

Tại xã Thiên Lộc, ông Lê Văn Huynh cùng nhiều hộ dân đang phát triển nghề trồng cây cảnh, từng bước tạo dựng nguồn thu nhập mới trong bối cảnh diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng thu hẹp. Vườn cây cảnh CT2 của gia đình ông Huynh cùng 10 hộ dân khác đang có hơn 2.000 chậu cây trên diện tích khoảng 6.000m². Ông Huynh cho biết, trước đây, gia đình ông chủ yếu sống bằng nghề nông.

Gần 20 năm qua, khi đất canh tác dần được thu hồi để phục vụ quá trình đô thị hóa, ông chuyển hướng sang trồng, chăm sóc và kinh doanh cây cảnh. Từ chỗ chỉ là nghề phụ, cây cảnh từng bước trở thành nguồn thu nhập chính, giúp gia đình ông có nguồn thu ổn định. Đến nay, vườn cây cảnh có giá trị hàng chục tỷ đồng, trong đó riêng cây sanh “Cửu long tranh châu” có giá trị hàng tỷ đồng.

Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Thiên Lộc Nguyễn Thị Lâm, trước đây, sản xuất nông nghiệp là nguồn sinh kế chủ yếu của người dân trên địa bàn. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa và sự phát triển của các khu công nghiệp, cơ cấu việc làm từng bước chuyển dịch, tạo ra nhiều lựa chọn sinh kế mới cho người dân. Một bộ phận người dân chuyển sang làm công nhân, kinh doanh dịch vụ, cho thuê nhà trọ và phát triển các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp. Đối với những hộ vẫn gắn bó với nông nghiệp, đã có các mô hình sản xuất ít phụ thuộc vào diện tích đất nhưng tạo ra giá trị cao hơn, như trồng cây cảnh, rau thủy canh và ứng dụng công nghệ cao…

Mô hình trồng hoa tại thôn Táo Ngoại, xã Hát Môn. Ảnh: NM

Tại xã Hát Môn, người dân cũng chủ động chuyển đổi cây trồng bằng phát triển nghề trồng hoa. Chi hội trưởng Hội Nông dân thôn Táo Ngoại Trần Đình Huấn cho biết, trồng hoa cho hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều loại cây trồng truyền thống, song đòi hỏi đất đai phù hợp, khả năng thoát nước tốt và vốn đầu tư khá lớn. Đáng nói, khâu bảo quản, tiêu thụ vẫn là một trong những khó khăn của người trồng hoa. Vì vậy, ông Huấn đề nghị, địa phương quan tâm, tạo điều kiện để các hộ xây dựng kho lạnh bảo quản hoa ngay tại vùng sản xuất, giúp kéo dài thời gian bảo quản và chủ động đưa sản phẩm ra thị trường vào thời điểm phù hợp.

Đồng hành với nông dân

Theo thống kê của đơn vị chức năng, Hà Nội hiện có hơn 196.600ha đất nông nghiệp, chiếm khoảng 58,5% tổng diện tích đất đai của thành phố. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng và triển khai các dự án đang ngày càng thu hẹp quỹ đất sản xuất, nhất là tại khu vực ven đô. Báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho thấy, trong 9 tháng năm 2026, thành phố đã triển khai giải phóng mặt bằng 1.428 dự án, trong đó có 27 công trình, dự án lớn, quan trọng, trọng điểm.

Quy mô giải phóng mặt bằng lớn đặt ra yêu cầu phải quan tâm hơn đến việc làm và thu nhập của những hộ dân vốn phụ thuộc vào đất nông nghiệp. Bởi đối với nhiều hộ nông dân, đất sản xuất không chỉ là tư liệu canh tác mà còn là nguồn thu nhập chính gắn với kinh nghiệm nghề nghiệp được tích lũy qua nhiều năm. Khi diện tích đất bị thu hẹp hoặc không còn, nếu thiếu định hướng nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng và kết nối việc làm, người dân có thể gặp khó khăn trong việc duy trì cuộc sống ổn định.

Mô hình trồng hoa huệ tại xã Thiên Lộc. Ảnh: NM

Từ thực tiễn tại xã Thiên Lộc, bà Nguyễn Thị Lâm cho biết, địa phương đã có nhiều giải pháp hỗ trợ nông dân, trong đó có xem xét tạo điều kiện cho người dân thuê, mượn diện tích đất công đã được quy hoạch nhưng chưa sử dụng, bảo đảm đúng quy định, để phát triển cây cảnh, hoặc những ngành nghề phù hợp nhu cầu thị trường. Hội Nông dân xã cũng đã thành lập Chi hội nghề nghiệp trồng hoa, cây cảnh, tạo điều kiện để các hộ có chung lĩnh vực sản xuất trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau phát triển kinh tế. Thông qua các chi hội nghề nghiệp, nông dân có thêm cơ hội tiếp cận thông tin, chia sẻ kỹ thuật và liên kết trong sản xuất.

Tại xã Hát Môn, hỗ trợ hội viên phát triển sản xuất được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của công tác Hội. Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Hát Môn Hoàng Quang Giáp, trong 9 tháng năm 2026, Hội đã phối hợp tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho hơn 430 lượt hội viên về thâm canh bưởi an toàn, trồng hoa huệ, rau hữu cơ và phòng, chống dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm. Đồng thời, Hội hướng dẫn 180 hội viên sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật an toàn và trang bị kỹ năng bán hàng trực tuyến, livestream...

Ở cấp thành phố, Hà Nội xác định lĩnh vực nông nghiệp đang bước vào giai đoạn phát triển theo hướng sinh thái, ứng dụng công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số, thích ứng với quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp. Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Hội Nông dân thành phố có nhiều chương trình, dự án hỗ trợ nông dân tiếp cận nguồn vốn, khoa học kỹ thuật và học tập mô hình sản xuất góp phần chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, từ chú trọng sản lượng sang nâng cao giá trị, tạo thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.