Mở những 'nhịp cầu' vào chuỗi bán dẫn toàn cầu: Bài 1: Từ tầm nhìn chiến lược

Hướng tới trở thành trung tâm bán dẫn toàn cầu

Ngành công nghiệp bán dẫn với vai trò then chốt trong nền kinh tế số, đang ngày càng khẳng định vị thế quan trọng trong bối cảnh thế giới bước vào kỷ nguyên cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Sản phẩm bán dẫn đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều hoạt động khác nhau của đời sống kinh tế - xã hội.

Hoạt động sản xuất chip bán dẫn tại Việt Nam

Việt Nam có lợi thế địa chính trị, nhân lực về công nghiệp bán dẫn. Nước ta nằm ở trung tâm của khu vực đang chiếm tới 70% sản lượng sản xuất của ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu; là quốc gia có nền chính trị ổn định, nằm trong nhóm các nước có tốc độ phát triển nhanh nhất và là quốc gia có quan hệ đối tác chiến lược với nhiều cường quốc bán dẫn.

Bên cạnh đó, Việt Nam có tiềm năng về trữ lượng đất hiếm, ước đạt khoảng 20 triệu tấn. Đồng thời là 1 trong 16 quốc gia đông dân nhất trên thế giới, có tỷ lệ dân số trẻ, lợi thế nhân lực có năng lực về STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học), có khả năng đáp ứng nhanh chóng nhu cầu nhân lực để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn. Đây là những lợi thế tiềm năng để Việt Nam có thể tham gia vào các công đoạn trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, tiến tới phát triển hệ sinh thái bán dẫn trong nước hoàn chỉnh.

Hiện nay, Đảng và Nhà nước Việt Nam đặt ưu tiên hàng đầu cho việc phát triển công nghiệp bán dẫn. Cụ thể, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nêu rõ: Tập trung triển khai đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại, ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược, trọng tâm là chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo.

Tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định mục tiêu đến năm 2030: Từng bước làm chủ một số công nghệ chiến lược, công nghệ số như: Trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, chuỗi khối, bán dẫn, công nghệ lượng tử, nano, thông tin di động 5G, 6G, thông tin vệ tinh và một số công nghệ mới nổi. Phủ sóng 5G toàn quốc. 

Đồng thời đặt ra yêu cầu: Phát triển đội ngũ giảng viên, các nhà khoa học đủ năng lực, trình độ đáp ứng việc giảng dạy lĩnh vực khoa học cơ bản, công nghệ chip bán dẫn, vi mạch, kỹ thuật và công nghệ then chốt; Tập trung đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ với các quốc gia có trình độ khoa học và công nghệ, chuyển đổi số phát triển, nhất là các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử, bán dẫn, năng lượng nguyên tử và các công nghệ chiến lược khác. 

Đặc biệt, tại Quyết định số 1018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 nêu tầm nhìn: Việt Nam định hướng phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2050 theo lộ trình 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 (2024 - 2030), tận dụng lợi thế địa chính trị, nhân lực về công nghiệp bán dẫn, thu hút FDI có chọn lọc, phát triển trở thành một trong các trung tâm về nhân lực bán dẫn toàn cầu, hình thành năng lực cơ bản trong tất cả các công đoạn từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đóng gói và kiểm thử của công nghiệp bán dẫn.

Giai đoạn 2 (2030 - 2040), trở thành một trong các trung tâm về công nghiệp bán dẫn, điện tử toàn cầu; phát triển công nghiệp bán dẫn, điện tử kết hợp giữa tự cường và FDI.

Giai đoạn 3 (2040 - 2050), trở thành quốc gia thuộc nhóm các quốc gia đi đầu trên thế giới về công nghiệp bán dẫn, điện tử; làm chủ nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực bán dẫn, điện tử.

Đáng chú ý, Chiến lược đặt ra lộ trình 3 giai đoạn với các mục tiêu cụ thể như sau: Giai đoạn 1 (2024 - 2030): Thu hút đầu tư FDI có chọn lọc, hình thành ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, 1 nhà máy chế tạo chip bán dẫn quy mô nhỏ và 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử sản phẩm bán dẫn; phát triển một số sản phẩm bán dẫn chuyên dụng trong một số ngành lĩnh vực; quy mô doanh thu công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam đạt trên 25 tỷ USD/năm, giá trị gia tăng tại Việt Nam đạt từ 10 - 15%; quy mô doanh thu công nghiệp điện tử tại Việt Nam đạt trên 225 tỷ USD/năm, giá trị gia tăng tại Việt Nam đạt từ 10 - 15%; quy mô nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đạt trên 50.000 kỹ sư, cử nhân có cơ cấu, số lượng phù hợp, đáp ứng nhu cầu phát triển.

Giai đoạn 2 (2030 - 2040): Phát triển công nghiệp bán dẫn kết hợp giữa tự cường và FDI, hình thành ít nhất 200 doanh nghiệp thiết kế, 2 nhà máy chế tạo chip bán dẫn, 15 nhà máy đóng gói, kiểm thử sản phẩm bán dẫn, từng bước tự chủ về công nghệ thiết kế, sản xuất sản phẩm bán dẫn chuyên dụng; quy mô doanh thu công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam đạt trên 50 tỷ USD/năm, giá trị gia tăng tại Việt Nam đạt từ 15 - 20%; quy mô doanh thu công nghiệp điện tử tại Việt Nam đạt trên 485 tỷ USD/năm, giá trị gia tăng tại Việt Nam đạt từ 15 - 20%; quy mô nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đạt trên 100.000 kỹ sư, cử nhân có cơ cấu, số lượng phù hợp, đáp ứng nhu cầu phát triển.

Giai đoạn 3 (2040 - 2050): Hình thành ít nhất 300 doanh nghiệp thiết kế, 3 nhà máy chế tạo chip bán dẫn, 20 nhà máy đóng gói, kiểm thử sản phẩm bán dẫn, làm chủ nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực bán dẫn; quy mô doanh thu công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam đạt trên 100 tỷ USD/năm, giá trị gia tăng tại Việt Nam đạt từ 20 - 25%; quy mô doanh thu công nghiệp điện tử tại Việt Nam đạt trên 1.045 tỷ USD/năm, giá trị gia tăng tại Việt Nam đạt từ 20 - 25%; quy mô nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam có cơ cấu, số lượng phù hợp, đáp ứng nhu cầu phát triển; hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn Việt Nam tự chủ, có năng lực dẫn đầu ở một số công đoạn, phân khúc của chuỗi sản xuất.

Ngoài ra, tại Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục công nghệ chiến lược và danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược đã đưa “công nghệ chip bán dẫn” vào danh mục công nghệ chiến lược và “chip chuyên dụng” vào danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược.

Lợi thế và bước phát triển đáng ghi nhận

Tại lễ ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, về mặt thể chế, ngành công nghiệp bán dẫn nói riêng và các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược nói chung đang được hưởng mức ưu tiên, ưu đãi cao nhất. Điều này được thể hiện qua việc ban hành Luật Công nghiệp Công nghệ số, Luật Công nghệ cao (sửa đổi), cũng như các văn bản từ nghị định đến thông tư hướng dẫn.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại lễ ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn

Bên cạnh đó, sau khi ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050. Đây là văn bản quan trọng định hướng phát triển ngành công nghiệp bán dẫn trong giai đoạn tới.

Đồng thời, Bộ đã tham mưu Chính phủ thành lập Ban Chỉ đạo về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn. Việc thành lập Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn cũng nhằm hỗ trợ cho các hoạt động liên quan đến ngành công nghiệp này. Như vậy, từ hành lang pháp lý đến việc ra mắt Trung tâm đã thể hiện quyết tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc phát triển ngành công nghiệp bán dẫn.

Hơn nữa, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định ban hành danh mục công nghệ chiến lược và danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó có công nghệ chip bán dẫn. Trong các đề án trình về hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm thử nghiệm quốc gia cũng đề cập lĩnh vực này. 

Cho rằng vấn đề quan trọng nhất hiện nay là năng lực triển khai và làm thế nào để triển khai nhanh và hiệu quả, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, ngành bán dẫn không thể phát triển nếu mỗi đơn vị hoạt động riêng lẻ mà cần hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, khi xây dựng phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia hay trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia nên theo hướng dùng chung thay vì đầu tư riêng lẻ. Nhà nước sẵn sàng đồng hành tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai, nhưng điều quan trọng là các đơn vị phải chủ động bắt tay vào làm thay vì chỉ dừng ở việc nêu vướng mắc.

Ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, trong kỷ nguyên số, chip bán dẫn không chỉ là một linh kiện điện tử, mà là nền tảng của hầu hết các công nghệ chiến lược: Trí tuệ nhân tạo, điện toán hiệu năng cao, 5G, Internet vạn vật, robot, tự động hóa, xe điện, thiết bị thông minh, quốc phòng, an ninh và hạ tầng số quốc gia. Bán dẫn vì vậy đã trở thành một trong những thước đo quan trọng về năng lực công nghệ, năng lực sản xuất, năng lực đổi mới sáng tạo và mức độ tự chủ chiến lược của mỗi quốc gia.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận. Năm 2025, doanh thu ngành đạt trên 21 tỷ USD; thu hút hơn 14 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài với trên 240 dự án; hình thành khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế vi mạch và đội ngũ hơn 7.000 kỹ sư thiết kế bán dẫn. Việt Nam đang từng bước tham gia vào các công đoạn quan trọng của chuỗi giá trị toàn cầu, từ thiết kế, đóng gói, kiểm thử đến nghiên cứu phát triển và sản xuất chip chuyên dụng.

Ở góc độ chuyên gia công nghệ, ông Nguyễn Ngọc Hân, Tổng giám đốc Thủ Đô Multimedia nhận định, tài sản lớn nhất của Việt Nam trong kỷ nguyên số chính là con người. Hiện tại, chúng ta đang sở hữu một lực lượng hùng hậu với khoảng 1 triệu nhân sự chất lượng cao trong ngành công nghiệp phần mềm. Điểm đặc biệt là với tư duy logic đã được rèn luyện, chỉ mất từ 6 tháng đến 1 năm để đào tạo chuyển đổi một kỹ sư phần mềm sang lĩnh vực thiết kế phần cứng hoặc vi mạch. Hơn nữa, sinh viên Việt Nam có tố chất đặc biệt xuất sắc trong các môn khoa học tự nhiên (STEM/Toán học), một yêu cầu bắt buộc đối với tính tỉ mỉ và phức tạp của ngành thiết kế vi mạch.

“Lợi thế lớn nhất của Việt Nam không phải là giá nhân công rẻ, mà là khả năng học hỏi và thích nghi cực nhanh của đội ngũ kỹ sư trẻ với các công nghệ lõi phức tạp nhất thế giới” - ông Nguyễn Ngọc Hân nói.

Bên cạnh yếu tố con người, tài nguyên thiên nhiên cũng là một lợi thế cạnh tranh mang tính chiến lược. Theo các dữ liệu địa chất quốc tế, Việt Nam có trữ lượng đất hiếm thuộc nhóm top đầu thế giới - loại nguyên liệu “sống còn” không thể thiếu trong sản xuất linh kiện bán dẫn và thiết bị điện tử công nghệ cao. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, trữ lượng đất hiếm này biến Việt Nam thành một đối tác đàm phán có trọng lượng trên bàn cờ kinh tế thế giới.

Cộng hưởng với đó là vị thế địa chính trị ổn định. “Việt Nam đang khẳng định là một điểm đến đầu tư an toàn, hấp dẫn, qua việc  thu hút hơn 14 tỷ USD vốn FDI với trên 240 dự án trực tiếp liên quan đến lĩnh vực bán dẫn. Sự hiện diện của các “đại bàng” công nghệ không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn đi kèm với công nghệ quản trị, quy trình sản xuất chuẩn quốc tế và hiệu ứng lan tỏa cho các doanh nghiệp nội địa” - ông Hân cho hay.

Ông Nguyễn Ngọc Hân đánh giá thêm, để tránh việc đối đầu trực tiếp với các "người khổng lồ" như TSMC hay Intel trong cuộc đua thu nhỏ tiến trình chip (nanometer), Việt Nam đã thể hiện một tầm nhìn thực tế khi lựa chọn ngách "chip chuyên dụng" (Specialized Chip). Đây là một bước đi chiến lược, tối ưu hóa nguồn lực và khai thác đúng vào nhu cầu đang bùng nổ của thị trường công nghệ toàn cầu. Việc chọn ngách chip chuyên dụng giúp các doanh nghiệp Việt Nam tối ưu chi phí R&D, rút ngắn thời gian ra mắt sản phẩm và nhanh chóng thâm nhập vào các chuỗi giá trị ngách có biên độ lợi nhuận cao.