Mở ra góc nhìn mới về nghi thức mai táng cổ đại tại Jordan

Khảo cổ học về an táng làm sáng tỏ các tập tục mai táng cổ xưa ở Jordan. (Nguồn: Jordan Times)

Ngày 5/10, báo Jordan Times đưa tin khảo cổ tử thi học là lĩnh vực kết hợp giữa nhân học sinh học và khảo cổ học tang lễ. Thay vì chỉ nghiên cứu xương người, phương pháp này phân tích vị trí của từng bộ phận bộ xương, các khớp nối, cấu trúc ngôi mộ và những đồ vật được chôn cùng để xác định thi thể ban đầu được đặt như thế nào và điều gì xảy ra sau khi mai táng.

Nhà nghiên cứu Marie Anton thuộc Đại học Paris cho biết, trình tự phân hủy của các khớp xương có những quy luật nhất định. Vì vậy, việc một số khớp còn nguyên vị trí hay bị dịch chuyển có thể giúp các nhà khảo cổ xác định thi thể có bị tác động sau khi chôn hay không, thậm chí tái dựng tư thế ban đầu của người chết và các vật dụng từng có trong mộ.

Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong nghiên cứu hỏa táng. Vị trí của xương bị cháy cùng những biến đổi về màu sắc, hình dạng, vết nứt và mức độ phân mảnh có thể giúp xác định cách giàn hỏa táng được vận hành cũng như tình trạng của thi thể khi được đốt.

Các địa điểm khảo cổ ở Jordan mà các nhà nghiên cứu từng phát hiện dấu tích thi thể bị thiêu, gồm Khraneh ở vùng Badia phía Đông, Bab adh-Dhira tại Thung lũng Jordan, Khirbet Hijra và Wadi Hammeh 27 ở miền Bắc.

Ngoài ra, các nghiên cứu cũng cho thấy cách xử lý người chết trong quá trình các cộng đồng ở khu vực Trung Đông chuyển từ săn bắt - hái lượm sang định cư và sản xuất nông nghiệp, không theo một mô hình thống nhất. Vị trí chôn cất và nghi thức tang lễ có thể khác nhau giữa các cộng đồng, thậm chí giữa những cá nhân trong cùng một địa điểm.

Trong thời kỳ Đồ đá mới tiền gốm, khoảng 9.600-6.400 năm trước Công nguyên, nhiều hình thức mai táng có thể cùng tồn tại, từ chôn nguyên thi thể, mai táng lần hai, chôn nhiều người trong một ngôi mộ đến di chuyển hoặc lấy đi một số phần bộ xương. Các nhà khảo cổ cũng nghi ngờ một số cộng đồng từng thực hiện việc loại bỏ mô mềm, phân tách thi thể hoặc bảo quản thi thể tạm thời.

Theo bà Anton, sự đa dạng này có nguồn gốc ít nhất từ văn hóa Natufian, tồn tại khoảng 13.000-9.600 năm trước Công nguyên, sau đó trở nên phức tạp hơn trong thời kỳ Đồ đá mới tiền gốm.

Bên cạnh dấu tích thi thể bị thiêu, các nhà khảo cổ cũng thường phát hiện dấu vết của lửa gần các khu mộ cổ. Tuy nhiên, giới nghiên cứu vẫn thận trọng trong việc xác định đây có phải bằng chứng của hỏa táng hay chỉ là hậu quả của các vụ cháy ngẫu nhiên.

Việc kết hợp khảo cổ tử thi học với nghiên cứu dấu vết nhiệt trên xương được kỳ vọng giúp làm rõ hơn vai trò của lửa trong các nghi thức tang lễ của những cộng đồng cổ đại tại Jordan và khu vực Cận Đông.