Nhà khoa học 82 tuổi đoạt Giải Nobel Vật lý 2026 với công trình phát hiện các hạt vũ trụ

Nhà khoa học Francis Halzen được trao giải Nobel Vật lý 2026

"Ông Francis Halzen đã lãnh đạo một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế, những người đã cung cấp cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một loại hình thiên văn học mới", Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý Mark Pearce tuyên bố.

Nhà khoa học Francis Halzen (82 tuổi) sinh tại Bỉ, hiện làm việc tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Ông là một nhà khoa học hàng đầu trong việc phát triển vật lý tia vũ trụ và vật lý hạt thiên văn từ những năm 1970.

Ông Francis Halzen đã đặt nền móng cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới với ý tưởng sử dụng lớp băng vĩnh cửu tại Nam Cực để phát hiện những hạt bí ẩn mang tên neutrino. Ý tưởng này đã dẫn đến sự ra đời của Đài quan sát Neutrino IceCube, công trình cho phép các nhà khoa học phát hiện và theo dõi những neutrino bắt nguồn từ các vùng xa xôi của vũ trụ.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố quyết định trao Giải Nobel Vật lý năm 2026 cho nhà vật lý thiên văn Francis Halzen

Francis Halzen lần đầu đề xuất ý tưởng thu hạt neutrino ở Cực Nam năm 1988. Vụ va chạm giữa hạt neutrino với hạt nhân nguyên tử sẽ tạo ra chớp sáng có thể theo dõi bằng cảm biến trong lớp băng trong suốt của sông băng. Băng ở Cực Nam có nhiều lợi thế do ít chịu các loại tác động, khu vực này cũng khá ổn định về địa chất vì không có động đất. Ý tưởng của Halzen nhanh chóng được nhiều nhà nghiên cứu ủng hộ và chỉ vài năm sau, một thử nghiệm sơ bộ đã được tiến hành với cảm biến trong băng.

Neutrino vũ trụ mang năng lượng cực cao rất hiếm, nên cần một lượng băng khổng lồ để quan sát đủ số vụ va chạm. Sau khi Đài quan sát IceCube với thể tích một km3 hoàn thành năm 2011, các nhà nghiên cứu nhanh chóng phát hiện những hạt neutrino năng lượng cao đầu tiên. Vài năm sau, họ công bố phát hiện neutrino có nguồn gốc từ bên ngoài và cách rất xa hệ Mặt Trời. Cuộc tìm kiếm các nguồn neutrino trong vũ trụ chính thức bắt đầu.

IceCube liên tục thu thập tương tác neutrino, cung cấp cho giới nghiên cứu thông tin mới về những môi trường đã tạo ra hạt neutrino năng lượng cao, hé lộ những hiện tượng vũ trụ chưa từng biết trước đây.

Nguồn: nobelprize.org, CNN