Mở ra khả năng tái sử dụng mỏ cạn kiệt và hạ tầng dầu khí hiện hữu

Bảo đảm lựa chọn nhà đầu tư có năng lực, kinh nghiệm

Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) đã bổ sung một số khái niệm mới về hoạt động thu hồi và lưu trữ carbon (CCS), công trình CCS, thành tạo địa chất lưu trữ CO₂, năng lượng ngoài khơi; bổ sung quy định về ưu tiên áp dụng Luật Dầu khí đối với quản lý vật tư tồn kho, cơ chế điều hành, tài chính khai thác tận thu; bổ sung quy định về công trình CCS được miễn tiền sử dụng khu vực biển, đối tượng ưu đãi CCS, chính sách phát triển dịch vụ dầu khí kỹ thuật cao, chính sách năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí.

Đánh giá cao việc dự thảo Luật đã bước đầu tạo hành lang pháp lý cho hoạt động CCS, các ĐBQH cho rằng, đây là lĩnh vực mới, có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu giảm phát thải và mở ra không gian phát triển mới cho ngành dầu khí.

Tại khoản 3 Điều 48 dự thảo Luật quy định: Nhà nước khuyến khích tận dụng công trình dầu khí của các mỏ dầu, khí hiện hữu và các tầng cấu tạo địa chất để lưu giữ CO₂ phù hợp để triển khai hoạt động lưu giữ carbon. Điều 49 và Điều 50 tiếp tục quy định về nguyên tắc và điều kiện triển khai hoạt động lưu giữ carbon gắn với hoạt động dầu khí.

ĐBQH Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Tuy nhiên, ĐBQH Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) đề nghị, cần tiếp tục làm rõ hơn cơ chế quản lý về nghiên cứu, đề xuất và sử dụng cấu tạo địa chất các bể chứa dầu khí để lưu giữ CO₂ đối với các mỏ cạn kiệt hoặc sắp kết thúc khai thác. Theo đại biểu, nên tạo điều kiện để nhà thầu dầu khí hiện hữu hoặc Petrovietnam nghiên cứu, đề xuất chuyển đổi mỏ sau khai thác thành cơ sở lưu giữ CO₂ trong một thời hạn nhất định; bởi đây là những chủ thể có lợi thế về dữ liệu địa chất, đặc điểm bể chứa và hạ tầng sẵn có.

“Đồng thời, đối với cơ chế lựa chọn nhà thầu thực hiện thu giữ, vận chuyển và lưu giữ carbon, cần có quy định phù hợp với đặc thù của lĩnh vực mới, bảo đảm lựa chọn được nhà đầu tư có năng lực, kinh nghiệm, giải pháp kỹ thuật phù hợp, đáp ứng yêu cầu về an toàn môi trường và lợi ích quốc gia”, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh đề nghị.

Cũng tán thành việc dự thảo Luật chỉ quy định CCS và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, tuy nhiên, ĐBQH Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) cho rằng, vấn đề CCS độc lập và điện gió ngoài khơi quy mô thương mại vẫn chưa có khung pháp lý đồng bộ.

ĐBQH Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu các quy định liên quan đến CCS độc lập và điện gió ngoài khơi thương mại; đồng thời, đề nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị định quy định chi tiết Chương VIII, Chương IX dự thảo Luật để đồng bộ các quy định khi Luật có hiệu lực thi hành.

“Đây là 2 cơ sở quan trọng để các địa phương có biển chủ động bổ sung vào quy hoạch phát triển không gian kinh tế biển, chuẩn bị hạ tầng và đào tạo nhân lực để đón các dự án mới thay vì bị động chờ có dự án thì mới bắt đầu triển khai”, đại biểu Đào Chí Nghĩa nêu quan điểm.

Xác định dự án CCS độc lập không gắn với hoạt động dầu khí

Cho rằng hoạt động CCS mở ra khả năng tái sử dụng mỏ cạn kiệt và hạ tầng dầu khí hiện hữu nhưng đồng thời phát sinh nghĩa vụ giám sát kéo dài hàng chục năm, kể cả sau khi hợp đồng dầu khí chấm dứt, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) đề nghị, dự thảo Luật cần quy định nguyên tắc bắt buộc về ký quỹ, bảo đảm tài chính hoặc bảo hiểm trách nhiệm tại Điều 49; mức cụ thể giao Chính phủ quy định. "Đây là nghĩa vụ tài sản chứ không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật; nếu Luật không đặt nguyên tắc, sẽ có nguy cơ nghĩa vụ tài chính dài hạn cuối cùng chuyển sang Nhà nước", đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị đưa vào Điều 51 dự thảo Luật nguyên tắc chuyển giao tín chỉ carbon ra nước ngoài phải tránh tính trùng và không ảnh hưởng đến Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam.

Cùng quan điểm, ĐBQH Trần Quốc Tuấn (Vĩnh Long) đề nghị, cần làm rõ khuôn khổ pháp lý cho hoạt động CCS tại khoản 3 Điều 48, Điều 49 và Điều 50 dự thảo Luật. CCS là hoạt động thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép và lưu trữ CO2 trong các thành tạo địa chất nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Đại biểu cho rằng, đây là hướng đi cần thiết để giảm phát thải và có thể tận dụng mỏ dầu khí, giếng khoan, hạ tầng, dữ liệu địa chất hiện có.

ĐBQH Trần Quốc Tuấn (Vĩnh Long) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Tuy nhiên, khoản 3 Điều 48 đang khuyến khích triển khai hoạt động CCS đối với CO2 phát sinh từ hoạt động dầu khí và các hoạt động phát thải khác. Trong khi Điều 49 và Điều 50 lại thiết kế CCS trong mối quan hệ gắn với hoạt động dầu khí và hợp đồng dầu khí.

Cách quy định này, theo đại biểu Trần Quốc Tuấn, có thể dẫn đến cách hiểu Luật Dầu khí điều chỉnh cả các dự án CCS độc lập. Nếu không làm rõ, nhà đầu tư khó xác định các dự án CCS độc lập thực hiện theo Luật Dầu khí hay theo pháp luật môi trường, pháp luật đầu tư, pháp luật về biển; cơ quan nhà nước cũng khó xác định đầu mối cấp phép và giám sát, và khi xảy ra sự cố rò rỉ hoặc kết thúc dự án thì trách nhiệm hủy giếng, thu dọn, quan trắc và bàn giao có nguy cơ sẽ không rõ ràng.

“Điều đó làm tăng chi phí tuân thủ, tăng rủi ro pháp lý trong khi mục tiêu của chính sách là khuyến khích đầu tư để giảm phát thải”. Nhấn mạnh điều này, đại biểu Trần Quốc Tuấn đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu sửa khoản 3 Điều 48 dự thảo Luật theo hướng: "Nhà nước khuyến khích tận dụng công trình dầu khí hiện hữu và thành tạo địa chất lưu trữ CO2 phù hợp để triển khai CCS gắn với hoạt động dầu khí theo Luật này và pháp luật liên quan". Đồng thời, cần bổ sung một khoản mới trước khoản 6 Điều 50 dự thảo Luật để xác định dự án CCS độc lập không gắn với hoạt động dầu khí thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.

Đại biểu Trần Quốc Tuấn cũng đề nghị, tại Điều 49 dự thảo Luật cần quy định rõ mốc thời hạn hủy giếng, thu dọn công trình, quan trắc sau đóng cửa; quy định về điều kiện bàn giao và trách nhiệm tài chính của nhà đầu tư trước khi bàn giao. Quy định rõ từ Luật sẽ thuận tiện quản lý, giám sát, đồng thời giúp giảm tranh chấp và tạo niềm tin cho nhà đầu tư.