Mở rộng bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm: Gỡ 'điểm nghẽn' nguồn tuyển

Sinh viên ngành Sư phạm Khoa học tự nhiên, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 trong giờ thực hành. Ảnh: HPU2

Những quy định mới trong dự thảo kỳ vọng mở rộng nguồn tuyển và nâng chất lượng đào tạo giáo viên trong bối cảnh nhiều địa phương còn gặp khó khăn về đội ngũ.

Thêm nguồn tuyển, tăng chất lượng

Theo dự thảo, người có bằng cử nhân hoặc sinh viên đã hoàn thành tối thiểu 70% số tín chỉ thuộc ngành đào tạo phù hợp với môn học đều có thể tham gia bồi dưỡng. Quy định áp dụng với người có nguyện vọng trở thành giáo viên tiểu học ở các môn Nghệ thuật (Âm nhạc, Mỹ thuật), Tin học và Công nghệ, Giáo dục thể chất, Ngoại ngữ; đồng thời phù hợp với nhu cầu đào tạo giáo viên THCS và THPT.

Ông Nguyễn Mai Trọng - Hiệu trưởng Trường TH - THCS A Xing (xã Lìa, Quảng Trị) cho rằng, mở rộng đối tượng tham gia bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm là điểm mới tích cực, góp phần mở rộng nguồn tuyển giáo viên, đặc biệt ở những môn học đang thiếu nhân lực như Tin học, Ngoại ngữ, Âm nhạc, Mỹ thuật hay các môn tích hợp.

Trước đây, nhiều sinh viên ngoài sư phạm dù có chuyên môn phù hợp nhưng phải chờ đến khi tốt nghiệp mới được tham gia bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, dẫn tới mất thời gian và giảm cơ hội tiếp cận nghề giáo. Khi được tham gia sớm hơn, sinh viên sẽ có điều kiện chuẩn bị kỹ năng nghề nghiệp ngay từ khi học đại học.

Đồng thời, địa phương và cơ sở giáo dục có thể chủ động tạo nguồn giáo viên từ sớm, góp phần giảm áp lực thiếu giáo viên kéo dài ở nhiều cấp học, nhất là vùng sâu, xa, đồng bào dân tộc thiểu số.

Từ thực tiễn cơ sở, ông Nguyễn Minh Tuấn - Hiệu trưởng Trường THCS Trung Hiếu (Vĩnh Long), trăn trở về thực trạng thiếu giáo viên; đặc biệt Chương trình GDPT 2018 đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về đội ngũ nhà giáo, nhất là các môn học mới như Tin học, Công nghệ, Nghệ thuật và Ngoại ngữ ở cấp tiểu học. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để mở rộng nguồn tuyển mà vẫn bảo đảm chất lượng?

Trong bối cảnh này, quy định mới Bộ GD&ĐT đưa ra tại dự thảo Thông tư ban hành Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho người có nguyện vọng trở thành giáo viên phổ thông là giải pháp mang lại tác động kép: Thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, khắc phục kịp thời thực trạng thiếu giáo viên hiện nay.

Việc sinh viên được tham gia bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm ngay khi chưa tốt nghiệp giúp tận dụng nguồn nhân lực trẻ, năng lực chuyên môn tốt và giàu nhiệt huyết. Nhiều sinh viên giỏi từ các ngành khoa học cơ bản như Toán học, Vật lí, Ngữ văn, hay các chuyên ngành hẹp có thể định hướng nghề nghiệp sớm hơn, thay vì bị các lĩnh vực khác thu hút sau khi ra trường.

Quy định mới theo ông Nguyễn Minh Tuấn giúp tối ưu thời gian, chi phí cho người học. Ngay khi tốt nghiệp, sinh viên có thể đồng thời sở hữu bằng cử nhân chuyên ngành và chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm để tham gia tuyển dụng giáo viên, xóa bỏ khoảng chờ từ 1 - 2 năm vốn khiến nhiều người bỏ dở ý định theo nghề. Đồng thời, ngành Giáo dục có thêm cơ hội thu hút đội ngũ trí thức trẻ có nền tảng chuyên môn vững, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

Chẳng hạn, một giáo viên Tin học được đào tạo từ sinh viên xuất sắc ngành Khoa học máy tính sẽ có lợi thế chuyên môn nổi trội hơn so với mô hình đào tạo truyền thống.

Giảng viên, sinh viên Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng. Ảnh: NTCC

Giảng viên phải “nhúng mình” vào thực tiễn

Nhận định của NGƯT Tô Ngọc Sơn - giảng viên Trường Đại học Đồng Tháp, ngày càng nhiều người từ các lĩnh vực khác quan tâm, chủ động tham gia các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm. Đây chính là nguồn cung ứng nhân lực tiềm năng và dồi dào cho ngành Giáo dục hiện nay.

Khi triển khai chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ cho sinh viên chưa tốt nghiệp đại học, để bảo đảm chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu thực tiễn của giáo dục phổ thông, NGƯT Tô Ngọc Sơn cho rằng, giảng viên dạy nghiệp vụ sư phạm cần có thời gian tham gia đứng lớp, sinh hoạt chuyên môn tại các trường phổ thông.

Có “nhúng mình” vào thực tế, giảng viên mới cập nhật được hơi thở học đường, từ đó có thể rèn luyện cho sinh viên những thao tác phản xạ sư phạm nhạy bén.

Chương trình bồi dưỡng cho giảng viên cần tập trung nhiều hơn vào năng lực xử lý các vấn đề phát sinh trong môi trường trường học hiện đại như bạo lực học đường, áp lực tâm lý học sinh, xung đột với phụ huynh, hay quản lý lớp học số. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, giảng viên không chỉ dừng ở vai trò truyền đạt kiến thức, mà cần trở thành “chuyên gia tư vấn nghiệp vụ”, giúp sinh viên sư phạm hình thành tư duy phản xạ nhanh, linh hoạt, tác phong chuyên nghiệp của người thầy.

Góp ý về các học phần cốt lõi, NGƯT Tô Ngọc Sơn cho rằng cần tái cấu trúc kế hoạch đào tạo các học phần nghiệp vụ sư phạm theo hướng tăng thực hành, giảm lý thuyết hàn lâm. Các học phần quan trọng như hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp, dạy học tích hợp, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm hay phương pháp dạy học chuyên ngành hiện vẫn thiên về lý thuyết, lý luận; trong khi phần thực hành còn hạn chế và chủ yếu diễn ra trên các tình huống giả định. Điều này khiến sinh viên thiếu kỹ năng sư phạm thực tế, chưa đáp ứng sát yêu cầu của môi trường phổ thông hiện nay.

Đề xuất giảm tối đa thời lượng học lý thuyết trên giảng đường, tăng các hoạt động thảo luận chuyên đề, đóng vai xử lý tình huống, thiết kế và thực nghiệm chuỗi hoạt động giáo dục, NGƯT Tô Ngọc Sơn đồng thời nhấn mạnh, việc đánh giá học phần cần dựa trên “sản phẩm thực tế” như kế hoạch bài dạy số, tiết dạy mẫu hay đề án giáo dục thay vì chỉ kiểm tra lý thuyết.

Từ thực tiễn giảng dạy sư phạm, NGƯT Tô Ngọc Sơn bày tỏ đồng tình với định hướng chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm gói gọn trong khoảng 32 tín chỉ, cho rằng đây là khối lượng phù hợp để trang bị kiến thức, kỹ năng cốt lõi mà không gây quá tải cho người học. Ông cũng đề nghị mở rộng tối đa đối tượng bồi dưỡng là những người có bằng cử nhân ngoài sư phạm nhưng có nguyện vọng chuyển sang nghề giáo.

Với nhóm này, trường sư phạm cần xây dựng chương trình đào tạo linh hoạt theo hình thức cuốn chiếu, học cuối tuần, buổi tối kết hợp trực tuyến để rút ngắn thời gian hoàn thành. Đây là giải pháp giúp nhanh chóng bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho các trường phổ thông đang thiếu giáo viên.