Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc: Đánh giá kỹ tác động, lộ trình và tính khả thi

Ủng hộ chủ trương mở rộng diện bao phủ BHXH, nhất là đối với lực lượng lao động phi chính thức và người có thu nhập từ các nền tảng số, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa) nhấn mạnh, đây là nhóm lao động ngày càng đông nhưng khả năng tiếp cận các chính sách an sinh xã hội còn rất hạn chế.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cần phân biệt rõ giữa mục tiêu với phương thức thực hiện.

“Nếu quy định đối tượng tham gia quá rộng trong khi chưa xác định rõ nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, trách nhiệm của các tổ chức nền tảng số và cơ chế bảo vệ người lao động, thì chính sách rất dễ phát sinh tranh chấp và tạo thêm gánh nặng tài chính cho những người có thu nhập thấp, không ổn định”, đại biểu nói.

Đại biểu Lê Hữu Trí cũng chỉ rõ, đối với người lao động làm việc theo khoán, theo đơn hàng hoặc làm việc cho nhiều nền tảng cùng một lúc, việc xác định thu nhập làm căn cứ đóng và phân chia trách nhiệm giữa các bên là vấn đề không đơn giản. Nếu thiết kế chính sách không phù hợp, người lao động có thể sẽ thấy chi phí gia tăng ngay trước mắt nhưng chưa thấy rõ lợi ích lâu dài, từ đó tìm cách né tránh tham gia.

Từ các phân tích trên, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu quy định cụ thể nhóm đối tượng, thời điểm áp dụng, phương thức đóng và trách nhiệm của các bên liên quan; đồng thời đánh giá tác động đối với từng nhóm lao động.

Đại biểu cũng đề nghị xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 đối với nhóm lao động trên nền tảng số nếu chưa đủ điều kiện triển khai ngay để có thêm thời gian hoàn thiện pháp luật, kết nối dữ liệu giữa cơ quan BHXH, cơ quan thuế và các doanh nghiệp nền tảng số, kết hợp đẩy mạnh tuyên truyền để tạo sự đồng thuận cao trong xã hội.

Khẳng định BHXH là chính sách nhân văn, nhân đạo của Đảng và Nhà nước nhằm bảo đảm người dân khi hết tuổi lao động có lương hưu, nguồn thu nhập ổn định để bảo đảm cuộc sống khi về già nhưng đại biểu Phạm Văn Hoà (Đoàn Đồng Tháp) đề nghị nghiên cứu, cân nhắc hết sức kỹ lưỡng quy định mở rộng tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số.

Phân tích lý do, đại biểu cho rằng, thời gian qua, mặc dù Luật đã mở rộng thêm các nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc như trong khu vực hợp tác xã, hộ kinh doanh, doanh nghiệp tư nhân..., nhưng số lượng người tham gia thực tế chưa nhiều, việc thực hiện còn bất cập.

Do đó, đại biểu đề nghị trước mắt cần tập trung nguồn lực vận động, thực hiện thật tốt đối với các đối tượng đã quy định trước đây, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp tư nhân. Còn việc mở rộng bổ sung đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số sẽ xem xét khi tiến hành sửa đổi toàn diện Luật BHXH.

Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu nêu tại phiên họp, về đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, nhất là người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, thực hiện Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và tiếp thu ý kiến thẩm tra, ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến sẽ báo cáo Chính phủ giữ quy định hiện hành về việc giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc khi có nhóm đối tượng có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ mà luật hiện hành chưa quy định cụ thể.

Trong đó, có nghiên cứu mở rộng đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số khi đủ điều kiện. Cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để đề xuất cấp có thẩm quyền khi trình đề án cải cách chính sách tiền lương và BHXH làm cơ sở quy định cụ thể khi sửa đổi toàn diện Luật trong giai đoạn 2027 - 2028.