Mở rộng không gian sáng tạo đô thị

Chương trình “Tụ hội sáng tạo” đầu tháng 1/2026, giới thiệu các sáng kiến của cộng đồng sáng tạo. Ảnh: BTC.

Cầu nối cho những thử nghiệm sáng tạo

Ở những mùa đầu tiên, Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội được nhìn nhận như một sự kiện văn hóa mới mẻ, mang tính thử nghiệm. Các hoạt động trưng bày, trình diễn, tọa đàm, workshop… được tổ chức tại nhiều không gian di sản, công trình kiến trúc cũ hay không gian công cộng đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn và công chúng, đặc biệt là người trẻ. Thiết kế, vốn từng được xem là lĩnh vực kén người tiếp cận, nay trở nên gần gũi hơn thông qua cách kể chuyện bằng không gian, hình ảnh và trải nghiệm.

Qua từng mùa, lễ hội cho thấy sự mở rộng cả về quy mô lẫn chiều sâu nội dung. Nếu ban đầu trọng tâm là giới thiệu, tôn vinh các ý tưởng thiết kế và sáng tạo, thì những mùa sau đã chú trọng nhiều hơn đến câu chuyện gắn thiết kế với di sản, với ký ức đô thị và đời sống đương đại. Việc lựa chọn các địa điểm tổ chức không chỉ mang ý nghĩa “mượn” không gian, mà còn là cách để thiết kế trở thành công cụ đánh thức giá trị tiềm ẩn của đô thị, góp phần làm sống dậy những không gian tưởng như đã bị lãng quên.

Đáng chú ý, lễ hội không đơn thuần là nơi trình diễn thành quả, mà còn là không gian thử nghiệm. Nhiều ý tưởng sáng tạo được đưa vào thực hành ngay trong khuôn khổ lễ hội, tạo ra sự tương tác trực tiếp giữa người làm sáng tạo và cộng đồng. Chính yếu tố này đã giúp Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội dần thoát khỏi mô hình xem, ngắm. Mà chuyển sang tham gia và trải nghiệm, qua đó mở rộng đối tượng công chúng và tạo sức sống bền hơn cho sự kiện.

Trưởng ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam Phạm Thị Thanh Hường khẳng định, thời gian qua, Hà Nội đang đi đúng hướng trên hai phương diện từ việc gắn lễ hội với phát triển công nghiệp văn hóa, mở rộng mạng lưới không gian sáng tạo và quy hoạch không gian hữu cơ cho phép các hoạt động diễn ra.

Bà Bùi Thị Hương Thủy - Phó Trưởng phòng Quản lý di sản, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho biết, nhìn lại chặng đường 4 năm của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội sẽ thấy, điều kiện then chốt để một lễ hội văn hóa có thể chuyển thành một nền tảng kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo đô thị chính là yếu tố cộng đồng. Hà Nội đã lựa chọn một lộ trình chắc chắn khi bám sát các khuyến nghị và tiêu chí phát triển của UNESCO, trong đó cộng đồng vừa là nguồn lực trung tâm, vừa là đối tượng thụ hưởng.

Có thể thấy, sự phát triển của lễ hội đã chứng minh một thay đổi quan trọng trong tư duy tổ chức hoạt động văn hóa ở đô thị lớn. Thay vì tổ chức những sự kiện mang tính ngắn hạn, nặng về hình thức, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội được xây dựng theo hướng tích lũy giá trị qua từng mùa, từng bước tạo dựng uy tín, bản sắc và mạng lưới kết nối. Đây là yếu tố then chốt để một sự kiện văn hóa có thể tồn tại lâu dài và tạo tác động thực chất.

Hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị

Sau 4 mùa tổ chức, điều nhận thấy là Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội không còn đứng riêng lẻ như một sự kiện, mà đang dần trở thành một nền tảng kết nối. Nền tảng ấy quy tụ nhiều chủ thể khác nhau: cơ quan quản lý nhà nước, các nhà thiết kế, nghệ sĩ, kiến trúc sư, doanh nghiệp sáng tạo, tổ chức xã hội và cộng đồng cư dân đô thị. Thông qua lễ hội, các bên không chỉ gặp gỡ, giao lưu, mà còn tìm thấy cơ hội hợp tác, đồng hành lâu dài.

Trong bức tranh chung của phát triển công nghiệp văn hóa, việc hình thành hệ sinh thái sáng tạo được xem là điều kiện tiên quyết. Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, với vai trò là điểm hẹn thường niên, đã góp phần tạo ra một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái đó, nơi các ý tưởng được khơi nguồn, thử nghiệm và lan tỏa.

Theo bà Bùi Thị Hương Thủy, để lễ hội thực sự trở thành một hệ sinh thái, cần một lộ trình để mọi người hiểu, đồng hành và tham gia trên tinh thần cống hiến. Mô hình này phải lấy cộng đồng làm cốt lõi và lấy sự sáng tạo hướng tới cộng đồng làm mục tiêu. Chỉ khi làm tốt điều này, hệ sinh thái mới có thể vận hành trôi chảy theo đúng tinh thần phát triển bền vững của UNESCO.

Gợi mở cho định hướng phát triển của Lễ hội trong tương lai, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn cho rằng, nếu chỉ dừng lại ở trình diễn ngắn hạn, Lễ hội khó có thể tạo ra tác động kinh tế bền vững. Khi Lễ hội được mở rộng về thời gian và không gian, vượt ra khỏi khuôn khổ một tuần lễ sự kiện, khi đó các giá trị kinh tế mới thực sự hình thành. Để các thành phố có thể đưa được văn hóa thành một ngành công nghiệp thì phải có một đường băng để các nghệ sĩ cất cánh. Trong đó, Nhà nước phải đi trước một bước, tạo ra được nền tảng cho các nghệ sĩ hoạt động.

Có thể thấy, hành trình 4 mùa của Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội là minh chứng cho một cách làm văn hóa nghiêm túc, kiên trì và có tầm nhìn. Trong bối cảnh Hà Nội hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm sáng tạo, những nền tảng như Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng, không chỉ trong việc lan tỏa tinh thần sáng tạo, mà còn trong việc định hình một hệ sinh thái sáng tạo đô thị mang bản sắc riêng, gắn kết truyền thống với hiện đại, quá khứ với tương lai.

Phạm Sỹ