Mở rộng nguồn lực, không gian giáo dục STEM

Giáo dục STEM tại Trường THCS Kim Liên (Hà Nội).

Giáo dục STEM giúp học sinh vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để giải quyết vấn đề thực tiễn, phát triển tư duy sáng tạo và năng lực thích ứng. Để đạt mục tiêu này, nhà trường cần mở rộng nguồn lực và không gian học tập thông qua hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng.

Yêu cầu kết nối nguồn lực được thể hiện trong Thông tư số 86/2026/TT-BGDĐT ngày 30/9/2026 của Bộ GD&ĐT quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học trong giáo dục phổ thông.

Thông tư nhấn mạnh hình thành hệ sinh thái giáo dục STEM, tăng cường định hướng nghề nghiệp và kết nối trường phổ thông với cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Qua đó, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận hoạt động khoa học, sản xuất và các vấn đề thực tiễn.

Cụ thể, Thông tư có quy định về việc tổ chức hoạt động giáo dục STEM ngoài nhà trường tại cơ sở sản xuất, làng nghề, trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, viện nghiên cứu, trung tâm khoa học và những địa điểm phù hợp khác. Giáo viên, giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia, đại diện doanh nghiệp và nghệ nhân có thể tham gia tư vấn, hỗ trợ theo kế hoạch phối hợp.

Cách tiếp cận này tạo điều kiện để các trường huy động nguồn lực xã hội, lựa chọn hình thức tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế.

Những năm gần đây, liên kết giữa trường phổ thông với các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp đã có chuyển biến tích cực. Nhiều trường tổ chức ngày hội STEM, hoạt động trải nghiệm, tham quan doanh nghiệp, tiếp cận phòng thí nghiệm và giao lưu với chuyên gia.

Tuy nhiên, mức độ liên kết chưa đồng đều, tính bền vững còn hạn chế. Nếu chỉ dừng ở những sự kiện ngắn hạn, thiếu gắn kết với chương trình học, mục tiêu phát triển năng lực, hoạt động STEM khó tạo ra hiệu quả lâu dài.

Thực tiễn phát triển chương trình STEM tại nhiều trường phổ thông cho thấy, một thách thức lớn là khác biệt về mục tiêu và cách thức vận hành giữa các bên. Nhà trường phải bảo đảm yêu cầu giáo dục, sự phù hợp với chương trình; trong khi trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp có những định hướng chuyên môn riêng.

Bên cạnh đó, chênh lệch về cơ sở vật chất, kinh phí, năng lực đội ngũ, mạng lưới đối tác khiến nhiều trường khó tổ chức hoạt động STEM chuyên sâu. Nếu thiếu cơ chế phối hợp rõ ràng, hợp tác dễ dừng ở việc giới thiệu công nghệ hoặc tổ chức trải nghiệm đơn lẻ.

Muốn khắc phục những hạn chế này, các bên cần xây dựng kế hoạch hợp tác gắn với mục tiêu chương trình, nhu cầu của người học, xác định rõ trách nhiệm, nội dung phối hợp và kết quả cần đạt. Để kết nối yêu cầu giáo dục với tri thức chuyên sâu, kinh nghiệm thực tiễn của đối tác, giáo viên cần được bồi dưỡng năng lực thiết kế hoạt động liên môn, gắn kiến thức với thực tiễn và phối hợp với chuyên gia.

Chất lượng giáo dục STEM không nằm ở thiết bị hiện đại hay quy mô, số lượng sự kiện, mà ở khả năng học sinh đặt câu hỏi, vận dụng kiến thức, thử nghiệm ý tưởng, giải quyết vấn đề. Bởi vậy, việc đánh giá hiệu quả cũng cần chú trọng năng lực học sinh thực sự phát triển qua từng hoạt động.

Khi nhà trường, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng phối hợp vì mục tiêu chung, lấy phát triển năng lực học sinh làm trọng tâm, nguồn lực xã hội sẽ được phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục STEM trong nhà trường phổ thông.