Mộ song táng 2.500 năm và những bí ẩn văn hóa Sa Huỳnh

Bộ di cốt song táng được lưu giữ tại Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi

Hai bộ di cốt trong một ngôi mộ

Giới thiệu về hiện vật, chị Đặng Thị Hiền, hướng dẫn viên Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi cho biết mộ song táng được phát hiện trong cuộc khai quật khảo cổ tại Xóm Ốc vào năm 1997.

Theo kết quả nghiên cứu nhân chủng học, hai di cốt được xác định gồm một người nam khoảng 50 tuổi và một người nữ khoảng 20-25 tuổi. Đây là những cư dân cổ thuộc văn hóa Sa Huỳnh, mang đặc điểm nhân chủng Mongoloid, xen một số nét của đại chủng Australoid.

Hai bộ di cốt còn khá nguyên vẹn sau khoảng 2.500 năm, có thể nhờ điều kiện địa chất đặc biệt ở Lý Sơn. Lượng lớn vỏ nhuyễn thể trong đất tạo môi trường thuận lợi cho quá trình canxi hóa, góp phần bảo tồn xương qua thời gian dài.

Các hiện vật chôn theo phản ánh một phần đời sống vật chất và phong tục mai táng của cư dân Sa Huỳnh

Khi khai quật, các nhà khảo cổ còn phát hiện nhiều đồ tùy táng được chôn theo hai di cốt. Đó là những công cụ sản xuất, đồ trang sức bằng đá, thủy tinh cùng các loại nồi, bình, đĩa, mâm bồng bằng gốm.

Đặc biệt, trên di cốt người nữ có một mũi tên bằng đồng đặt ở khu vực cánh tay và chiếc nhẫn bằng vỏ ốc. Cùng với đó là những vòng, nhẫn được tìm thấy ở khu vực cổ tay, ngón tay.

Theo chị Hiền, việc chôn theo nhiều vật dụng trong mộ phản ánh một phong tục của cư dân xưa, đồng thời cho thấy quan niệm về việc “chia của” cho người đã khuất. Những vật dụng quen thuộc trong đời sống được đưa theo người chết, có thể gắn với nghề nghiệp, sinh hoạt hoặc vị thế của chủ nhân mộ táng.

Du khách tìm hiểu bộ di cốt song táng và những dấu tích văn hóa Sa Huỳnh tại bảo tàng

Những dấu tích hé lộ vị thế của người xưa

Điểm đáng chú ý của mộ song táng Xóm Ốc nằm ở cách thức mai táng và sự phân bố đồ tùy táng.

Quan sát tổng thể cho thấy số lượng và loại hình hiện vật tập trung nhiều hơn ở khu vực di cốt người nữ. Mũi tên bằng đồng, vòng và nhẫn bằng vỏ ốc là những dấu tích đặc biệt, gợi mở về vị trí của người phụ nữ trong cộng đồng cư dân Sa Huỳnh xưa.

Từ những dấu tích này, các nhà nghiên cứu cho rằng người phụ nữ có thể từng giữ một vị trí quan trọng trong cộng đồng. Tuy nhiên, việc xác định cụ thể vai trò hay địa vị của người nữ vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu dựa trên nhiều cứ liệu khảo cổ, nhân học và xã hội học khác.

Các hiện vật trong mộ song táng

Theo Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi, nguyên Phó Giám đốc Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi, bộ di cốt song táng được phát hiện tại Xóm Ốc có tình trạng bảo tồn rất tốt và có giá trị đặc biệt đối với việc nghiên cứu văn hóa Sa Huỳnh.

Phát hiện này cũng cung cấp thêm bằng chứng cho thấy bên cạnh các hình thức mai táng bằng mộ chum, mộ vò vốn được biết đến rộng rãi, cư dân Sa Huỳnh còn có hình thức chôn cất bằng mộ đất.

Sự khác biệt về số lượng, loại hình và giá trị của đồ tùy táng cũng có thể phản ánh những khác biệt nhất định về vị thế xã hội, điều kiện kinh tế hoặc vai trò của chủ nhân trong cộng đồng. Qua đó, một ngôi mộ không chỉ là nơi an táng người đã khuất mà còn lưu giữ nhiều thông tin về cấu trúc xã hội của một cộng đồng cư dân cổ.

Sau khi được phát hiện, bộ di cốt song táng được đưa về bảo quản, lưu giữ tại Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi. Trải qua hàng nghìn năm, hai bộ di cốt cùng những hiện vật chôn theo đã trở thành nguồn tư liệu quý phục vụ nghiên cứu văn hóa Sa Huỳnh.

Bộ di cốt được bảo tồn khá nguyên vẹn nhờ những điều kiện địa chất đặc biệt ở Lý Sơn

Điều đặc biệt của phát hiện này không chỉ nằm ở sự nguyên vẹn của di cốt mà còn ở câu chuyện phía sau cách người xưa tiễn biệt người đã khuất. Những chiếc nhẫn bằng vỏ ốc, mũi tên bằng đồng, đồ gốm và các vật dụng được đặt cạnh di cốt cho thấy đời sống vật chất, quan niệm về cái chết và mối quan hệ giữa người sống với người đã khuất của cư dân Sa Huỳnh.

Theo Tiến sĩ Khôi, trên đảo Lý Sơn hiện vẫn còn những dấu tích mộ táng của cư dân Sa Huỳnh. Không loại trừ khả năng dưới lòng đất vẫn còn những mộ táng chưa được phát hiện, trong đó có thể có những trường hợp song táng tương tự.