Sốc nặng với 'bộ mặt thật' của nấm kim châm trong tự nhiên

Trong bếp, nấm kim châm thường xuất hiện dưới dạng những bó nấm trắng muốt, thân dài và mảnh, mũ nhỏ xíu. Nhưng trong tự nhiên, Flammulina filiformis - loài nấm kim châm bản địa ở Đông Á - lại mang một diện mạo gần như đối lập: mũ nấm có màu vàng đến nâu, tương đối lớn, thân ngắn hơn và có phần gốc phủ lông mịn. Đây là một ví dụ đặc biệt rõ ràng cho thấy quá trình thuần hóa có thể thay đổi ngoại hình của một loài sinh vật đến mức nào.

Ảnh: ceneo

Ngoài tự nhiên, F. filiformis thường mọc thành cụm trên gỗ hoặc gốc cây. Mũ có màu vàng nhạt, vàng nâu hoặc nâu, trong khi cuống tương đối ngắn và chắc. Trái lại, nấm được sản xuất công nghiệp có thân cực kỳ dài, mảnh, mọc dày đặc thành từng bó và gần như hoàn toàn trắng.

Ảnh: sever.rozhlas

Sự khác biệt này không đơn giản chỉ là kết quả của việc “nuôi trong bóng tối”. Con người đã tiến hành chọn lọc giống qua nhiều thế hệ, ưu tiên những đặc điểm phù hợp với sản xuất và tiêu dùng. Các chủng thương mại màu trắng, thân dài hiện nay có nền tảng di truyền khác biệt đáng kể so với nhiều quần thể hoang dã. Một nghiên cứu trên 199 chủng F. filiformis cho thấy các chủng hoang dã có mức đa dạng di truyền cao hơn rõ rệt, trong khi các quần thể nuôi trồng mang dấu hiệu rõ ràng của quá trình chọn lọc nhân tạo.

Màu sắc và chiều dài cuống là hai đặc điểm chịu ảnh hưởng đặc biệt rõ. Trong tự nhiên, nấm thường có mũ vàng hoặc nâu và cuống ngắn. Qua quá trình thuần hóa, các giống có mũ trắng và cuống dài được phát triển mạnh. Các nghiên cứu di truyền gần đây còn xác định những biến đổi gene liên quan đến màu mũ và chiều dài cuống, cho thấy diện mạo khác thường của nấm kim châm thương mại không chỉ là kết quả của điều kiện trồng.

Ảnh: grocycle

Lịch sử của quá trình này cũng khá thú vị. Nấm kim châm đã được con người nuôi trồng ở Đông Á từ lâu. Tại Nhật Bản, việc trồng nấm trong điều kiện bán tự nhiên trên các khúc gỗ đã tồn tại hàng trăm năm, trước khi kỹ thuật nuôi trong chai và môi trường kiểm soát giúp ngành sản xuất chuyển sang quy mô công nghiệp.

Ngày nay, khi nhìn một bó nấm kim châm trắng trong siêu thị, chúng ta thực chất đang nhìn thấy một sản phẩm của cả tiến hóa tự nhiên lẫn chọn lọc nhân tạo. Từ một cây nấm vàng nâu, thân ngắn mọc trên gỗ trong rừng, con người đã tạo nên hình dạng trắng dài đặc trưng đến mức trở thành biểu tượng quen thuộc của các món lẩu châu Á.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.