Mối duyên giữa Chủ tịch Coteccons, FiinGroup và thị trường vốn

Mối lương duyên kỳ lạ

Ngay từ khi còn là một công ty khởi nghiệp về dữ liệu thị trường chứng khoán, FiinGroup của Chủ tịch Nguyễn Quang Thuân đã nhận đầu tư sớm từ ông Bolat Duisenov, Chủ tịch Coteccons thông qua một quỹ đầu tư mạo hiểm.

"Ông Bolat là nhà đầu tư thiên thần vào FiinGroup. Ông ấy sẵn sàng đầu tư 200.000 USD mà chẳng biết chúng tôi đang làm gì cả", ông Thuân nói tại đại hội đồng cổ đông thường niên của Coteccons.

Kèm theo khoản đầu tư, Chủ tịch Coteccons từng dành cho ông Nguyễn Quang Thuân lời khuyên mang tính ẩn dụ về một chiếc vòi tưới cây.

"Nếu cứ để vòi mở bình thường thì nước sẽ chảy tràn lan và yếu, chỉ khi bóp nhỏ đầu vòi lại thì tia nước mới bắn đi xa và có sức công phá. Bài học về sự tập trung và kỷ luật đó đã theo tôi suốt nhiều năm", ông Thuân nhớ lại.

Từ một công ty chưa ai biết đến, FiinGroup trở thành nhà cung cấp hàng đầu tại Việt Nam về dữ liệu tài chính, thông tin kinh doanh, nghiên cứu ngành và dịch vụ xếp hạng tín nhiệm.

Sau này, khi ông Bolat Duisenov chính thức tiếp quản Coteccons, nhiều khách hàng lớn của FiinGroup đã bày tỏ sự hoài nghi. Ông Thuân cho biết, câu hỏi mà ông từng nhận được nhiều nhất là "người làm tài chính thì biết gì về xây dựng".

Chủ tịch Nguyễn Quang Thuân của FiinGroup. Ảnh: CTD

Thực tế đã chứng minh điều ngược lại. Sau cuộc tái cấu trúc toàn diện về nhân sự và mô hình vận hành, Coteccons đã khép lại năm tài chính 2026 với những kỷ lục kinh doanh ấn tượng.

Doanh nghiệp ghi nhận doanh thu đạt 34.340 tỷ đồng, tăng 38% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt 788 tỷ đồng, tăng trưởng tới 73%, cao nhất bảy năm. Đáng chú ý, công ty đã thu hồi thành công gần 40.000 tỷ đồng tiền mặt trong năm, giải quyết bài toán công nợ vốn nan giải của ngành xây lắp.

Chia sẻ về kết quả này, ông Bolat Duisenov nhấn mạnh: "Xây dựng được công trình mới chỉ là hoàn thành một nửa công việc, thu được tiền mặt về cho công ty mới là nửa còn lại để bảo đảm sự an toàn và ổn định tài chính cho tổ chức"/

Tính đến hiện tại, giá trị hợp đồng chuyển tiếp (backlog) của Coteccons đã chạm mốc 70.000 tỷ đồng, bảo đảm nguồn doanh thu ổn định trong hai năm tiếp theo. Từ đây, ban lãnh đạo doanh nghiệp bắt đầu tính đến những bước đi tham vọng hơn trên thị trường vốn quốc tế.

Đó là kế hoạch nâng trần sở hữu nước ngoài (FOL) lên 100% ngay trong năm nay, sau khi đã hoàn tất nới room ngoại lên 50%. Theo ông Bolat, động thái này nhằm mở đường cho dòng vốn từ các định chế tài chính toàn cầu, đồng thời chuẩn bị cho chuyến đi kết nối với các quỹ đầu tư hàng đầu châu Âu tại London vào tháng 11 tới do Chứng khoán TP.HCM (HSC) bảo trợ.

Khoảng trống cấu trúc vốn

Kế hoạch nâng trần sở hữu nước ngoài tại Coteccons diễn ra trong bối cảnh Việt Nam được FTSE Russell chính thức nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Nhưng ở chiều ngược lại, khối ngoại vẫn liên tục bán ròng và thanh khoản toàn thị trường đang có dấu hiệu suy giảm.

Ông Johan Nyvene, Chủ tịch Chứng khoán HSC cho rằng, việc nâng hạng thị trường giống như việc uống một viên thuốc "giảm đau" khi cơ thể đang phải chống chọi với một trận ốm nặng.

Thời gian qua, thị trường tài chính toàn cầu đang trải qua một giai đoạn biến động khác thường, khi lãi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn dài duy trì ở mức cao 5,2-5,3%, tạo ra lực hút dòng tiền ngược trở lại các thị trường phát triển.

"Khi lợi suất tài sản phi rủi ro của Mỹ đã ở mức trên 5%, các nhà đầu tư quốc tế cần mức sinh lời cao hơn rất nhiều, có thể là từ 12-15%. Phải như vậy, họ mới chấp nhận rủi ro để giải ngân vào cổ phiếu tại một thị trường mới nổi như Việt Nam. Hơn nữa, việc nâng hạng chỉ là tấm vé gia nhập, còn việc giải ngân của các quỹ quốc tế sẽ diễn ra theo một lộ trình phân bổ kéo dài chứ không thể bùng nổ chỉ sau một đêm", ông Johan phân tích.

Ông Johan Nyvene, Chủ tịch Chứng khoán HSC. Ảnh: CTD

Nhìn sâu vào câu chuyện khối ngoại liên tục bán ròng, ông Nguyễn Quang Thuân chỉ ra sự khác biệt giữa hai dòng tiền trên thị trường chứng khoán.

Theo Chủ tịch Fiingroup, làn sóng rút ròng hàng chục nghìn tỷ đồng thời gian qua chủ yếu đến từ các quỹ đầu tư chủ động, là những đơn vị có nhiệm vụ tối ưu hóa lợi nhuận, hoặc tái cơ cấu danh mục theo biến động lãi suất toàn cầu.

Ngược lại, đích đến thực sự của việc nâng hạng lại nằm ở các quỹ đầu tư thụ động. Đây là những định chế tài chính quản lý danh mục hàng nghìn tỷ USD theo các tiêu chuẩn phân bổ định sẵn. Nhóm này chỉ bắt đầu giải ngân khi thị trường đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật về thanh khoản và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.

"Đối với các nhà quản lý quỹ quy mô lớn như BlackRock, họ không thể đi săn lùng từng thương vụ nhỏ lẻ mà chỉ hoạt động như những "cỗ máy" phân bổ vốn. Do đó, việc các doanh nghiệp giới hạn trần sở hữu nước ngoài sẽ là rào cản lớn. Quyết định mở room ngoại lên 100% của Coteccons giống như việc khơi thông một dòng chảy, giúp các dòng vốn thụ động quốc tế có thể dễ dàng giải ngân mà không gặp trở ngại kỹ thuật", ông Thuân nhận định.

Tuy nhiên, khoảng trống lớn nhất của thị trường tài chính Việt Nam hiện nay không nằm ở dòng chảy vốn, mà nằm ở năng lực hình thành vốn. Theo ông Johan Nyvene, thị trường vốn trong nước vẫn đang thiếu những viên gạch nền móng quan trọng để tạo niềm tin cho nhà đầu tư dài hạn.

Nhiều năm qua, các doanh nghiệp chủ yếu dựa vào kênh tín dụng ngân hàng bởi sự tiện lợi trong ngắn hạn, chỉ cần làm việc với bộ phận tín dụng là có thể giải ngân trong một vài tháng. Nhưng để huy động được nguồn vốn cổ phần hay trái phiếu quốc tế, doanh nghiệp bắt buộc phải có báo cáo xếp hạng tín nhiệm độc lập, có dữ liệu tài chính minh bạch và một giám đốc tài chính am hiểu thị trường vốn, thay vì chỉ làm công việc của một kế toán trưởng.

Đồng thời, Chủ tịch Chứng khoán HSC cho rằng, chất lượng hàng hóa trên sàn chứng khoán Việt Nam cũng đang bộc lộ sự mất cân đối, khi phần lớn vốn hóa tập trung vào nhóm ngân hàng và bất động sản. Sự thiếu vắng các doanh nghiệp công nghệ đột phá, hay các ngành công nghiệp phụ trợ đạt chuẩn quốc tế khiến dòng vốn ngoại có rất ít lựa chọn hấp dẫn khi tìm kiếm cơ hội giải ngân.

Phép thử dài hạn cho ngành xây dựng

Nhìn về giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đang đặt ra nhiều mục tiêu kinh tế tham vọng nhằm đưa tỷ lệ đô thị hóa toàn quốc chạm mốc 50%, đồng thời đẩy mạnh các dự án hạ tầng giao thông và khu công nghiệp.

Ông Nguyễn Quang Thuân ước tính nhu cầu vốn cho giai đoạn này lên tới gần 1.500 tỷ USD, tương đương khoảng 300 tỷ USD mỗi năm.

Theo ông, hệ thống ngân hàng thương mại chắc chắn không thể gánh vác hết nhu cầu vốn dài hạn, khi hạn mức tín dụng tối đa cho một khách hàng lớn hiện chỉ dao động quanh mức 200 triệu USD.

Nếu các doanh nghiệp tiếp tục dùng vốn vay ngắn hạn để tài trợ cho các dự án xây dựng hạ tầng có thời gian hoàn vốn hàng chục năm, rủi ro là điều khó tránh khỏi, tương tự bài học đắt giá của các dự án năng lượng tái tạo thời gian qua.

Ông Bolat Duisenov, Chủ tịch Coteccons (giữa) thảo luận cùng Chủ tịch FiinGroup và Chủ tịch Chứng khoán HSC. Ảnh: CTD

Nhìn vào ngành xây dựng, áp lực này buộc các doanh nghiệp phải tiếp cận các nguồn tài chính đa dạng hơn, nhưng đây cũng là phép thử lớn đối với năng lực của các nhà thầu. Ông Thuân đánh giá, ngành xây lắp vốn có biên lợi nhuận ròng rất mỏng, chỉ từ 2-3%, trong khi công nợ của nhiều đơn vị kéo dài hơn 365 ngày.

Để doanh nghiệp có thể chứng minh năng lực, ông Johan Nyvene đã mượn câu nói nổi tiếng của tỷ phú Warren Buffett: "Chỉ khi thủy triều rút, bạn mới biết ai đang bơi mà không mặc quần".

Chủ tịch Chứng khoán HSC nhấn mạnh, năng lực của doanh nghiệp được hiểu gồm khả năng quản trị rủi ro, kỷ luật kiểm soát dòng tiền và khả năng phòng thủ trước khi thị trường đảo chiều.

Ông dẫn chứng việc những doanh nghiệp xây dựng, hay tập đoàn bất động sản lớn "gục ngã" thời gian qua không phải vì thiếu năng lực kỹ thuật, mà vì đánh mất khả năng thu hồi tiền mặt khi chu kỳ kinh tế đi xuống.

Đồng quan điểm, ông Bolat Duisenov chia sẻ dí dỏm: "Ở Coteccons, chúng tôi đảm bảo ai đi bơi cũng mặc quần, thậm chí còn mặc đồng phục chỉn chu và đội sẵn mũ bảo hiểm để đối phó với mọi tình huống bất ngờ".

Đứng trước chu kỳ phát triển mới, bài toán của Coteccons không chỉ là chạy theo quy mô doanh thu, mà phải tập trung vào chất lượng tăng trưởng.

Doanh nghiệp chủ động dịch chuyển sang nhóm khách hàng doanh nghiệp FDI và các dự án hạ tầng trọng điểm, nơi chủ đầu tư đòi hỏi tiêu chuẩn thi công cao hơn, nhưng bảo đảm tiến độ thanh toán và giảm thiểu nguy cơ nợ đọng.

Bên cạnh đó, các chỉ số tài chính, tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang trở thành thước đo bắt buộc để đón các nguồn tín dụng xanh quốc tế. 

Ông Thuân lưu ý, các quỹ đầu tư lớn và các định chế tài chính toàn cầu hiện nay không còn chấp nhận các báo cáo mang tính hình thức, mà sẽ cử các đoàn kiểm toán độc lập đến tận công trường để kiểm tra thực tế điều kiện ăn ở, an toàn lao động và chế độ an sinh của công nhân.