Món chân giò hầm đu đủ có thực sự lợi sữa? Lời giải thích của chuyên gia dinh dưỡng

Theo quan niệm dân gian, nhiều món ăn được cho là lợi sữa và được nhiều người nâng lên thành một món ăn 'thần kỳ' lợi sữa. Nhiều bà mẹ chỉ vì lo lắng không đủ sữa cho con bú đã cố ăn thật nhiều, ăn đơn điệu chỉ với món đó, coi như một vị thuốc để tạo sữa, ví dụ như món móng giò hầm đu đủ.

1. Cơ chế 'gọi sữa' theo khoa học

Hormone tạo sữa: Để sữa về dào dạt, cơ thể người mẹ cần hai loại hormone chính là prolactin và oxytocin. Prolactin là hormone kích thích sản xuất sữa, được tiết ra nhiều nhất khi bé bú mẹ trực tiếp hoặc mẹ dùng máy hút sữa đều đặn, còn oxytocin là hormone giúp tuyến sữa co bóp để đẩy sữa ra ngoài, hormone này được tiết ra khi mẹ có tâm lý thoải mái, hạnh phúc, được nghỉ ngơi đầy đủ và được massage bầu ngực.

Sữa mẹ được tạo ra chủ yếu theo cơ chế "cung - cầu": Sau khi mẹ sinh con, hormone prolactin sẽ kích thích tế bào tuyến vú tổng hợp sữa, còn hormone oxytocin giúp tống sữa ra ngoài. Khi trẻ bú đúng khớp ngậm, bú thường xuyên và lấy sữa hiệu quả, bầu ngực được làm trống sẽ tiếp tục nhận tín hiệu sản xuất sữa mới.

Ngược lại, sữa bị ứ đọng lâu trong bầu ngực sẽ khiến tốc độ tổng hợp sữa giảm xuống. Vì vậy, biện pháp cốt lõi và quan trọng nhất để tăng lượng sữa chính là lấy sữa thường xuyên và hiệu quả, cùng với đó là chế độ ăn dinh dưỡng cân đối, đầy đủ, đa dạng thực phẩm, nghỉ ngơi hợp lý… chứ không chỉ phụ thuộc duy nhất vào một món ăn cụ thể nào.

2. Sự thật về món chân giò hầm đu đủ - món ăn 'lợi sữa' được nhiều thế hệ tin dùng

Dưới góc nhìn khoa học hiện đại, không có bất kỳ hoạt chất "gọi sữa" đặc hiệu (galactagogue) nào được tìm thấy trong móng giò, còn đu đủ xanh chỉ chứa các chất hỗ trợ gián tiếp. Món ăn này giúp lợi sữa chủ yếu nhờ cơ chế cung cấp năng lượng bồi bổ và bổ sung nước, chứ không chứa chất kích thích tuyến sữa như dân gian lầm tưởng.

Món chân giò hầm đu đủ được cho là món ăn 'lợi sữa' truyền miệng qua nhiều thế hệ. Ảnh minh họa AI

Về bản chất khoa học của hai thành phần này được phân tích như sau:

Trong móng giò (chân giò):

Thành phần chủ yếu của móng giò là collagen, chất béo bão hòa, nước và một ít protein. Y học hiện đại khẳng định móng giò không chứa bất kỳ hormone hay hoạt chất đặc hiệu nào có khả năng trực tiếp kích thích tuyến sữa sản xuất thêm sữa.

Tuy nhiên vì sao dân gian thấy lợi sữa? Đó là vì ngày xưa điều kiện thiếu thốn, sản phụ bị suy dinh dưỡng. Móng giò là nguồn cung cấp chất béo và calo cực cao, giúp người mẹ phục hồi cơ thể nhanh, từ đó gián tiếp có năng lượng để tạo sữa. Nhưng nếu lạm dụng, ăn quá nhiều, ăn thường xuyên sẽ gây nguy cơ tiềm ẩn, việc ăn quá nhiều móng giò hầm sẽ khiến lớp mỡ trong sữa mẹ bị đặc lại, rất dễ gây tắc tia sữa, viêm tuyến vú và khiến mẹ tăng cân rất nhiều.

Trong quả đu đủ xanh:Đu đủ xanh gián tiếp giúp lợi sữa nhờ chứa các enzyme như papain, chymopapain, cùng nhiều chất xơ và vitamin, khoáng chất. Khi hầm chung với móng giò, papain cắt nhỏ các sợi collagen trong móng giò giúp móng giò nhanh nhừ, đồng thời giúp hệ tiêu hóa của người mẹ dễ hấp thụ chất dinh dưỡng hơn, từ đó cung cấp nguyên liệu cho cơ thể sản xuất sữa và tránh đầy bụng.

Các hợp chất thực vật khác (như phytoestrogen, favonoid) có trong quả đu đủ, một số nghiên cứu sơ bộ cho thấy các chất chống oxy hóa và phytoestrogen (estrogen thực vật) trong đu đủ xanh có thể hỗ trợ cân bằng nội tiết tố, kích thích nhẹ sự phát triển của các mô tuyến vú. Tuy nhiên, hàm lượng của chúng không đủ mạnh để tạo ra tác động thay đổi lượng sữa ngay lập tức.

Hàm lượng nước cao trong món hầm:

Nước hầm và nước ngay trong quả đu đủ cung cấp một lượng nước lớn cho cơ thể, đây cũng là nguyên liệu cần thiết để sản xuất sữa mẹ.3. Vì sao nhiều bà mẹ cảm thấy ăn món chân giò hầm đu đủ thì 'sữa về'?

Hiện tượng mẹ ăn móng giò đu đủ thấy sữa về nhiều hơn hoàn toàn có thể được giải thích một cách khoa học và hợp lý qua các yếu tố sau:

- Tác động từ sự thư giãn và món ăn nóng: Một bát canh nóng sẽ cung cấp nước, năng lượng và mang lại cảm giác dễ chịu cho cơ thể. Trạng thái thư giãn này giúp hỗ trợ phản xạ oxytocin làm sữa chảy ra dễ dàng hơn. Thực chất, đây là quá trình tống sữa ra tốt hơn, chứ không nhất thiết là tuyến vú đã sản xuất thêm nhiều sữa.

-Sự trùng hợp với thời điểm sữa về sinh lý: Mẹ thường được bồi bổ món này vào ngày thứ 2 - 4 sau sinh, đây lại chính là giai đoạn hoạt hóa tiết sữa sinh lý tự nhiên của cơ thể, khiến nhiều người lầm tưởng "sữa về" là nhờ "công lao" của bát móng giò hầm.

Bà mẹ sau sinh cần được nghỉ ngơi nhiều hơn, cho trẻ bú sớm ngay sau sinh và ăn theo chế độ dinh dưỡng đa dạng dưới sự tư vấn của nhân viên y tế. (Ảnh: BSCC)

- Được nghỉ ngơi và ôm con bú nhiều hơn: Khi nhận được sự chăm sóc từ gia đình, mẹ có nhiều thời gian nghỉ ngơi, ôm ấp con và cho bú thường xuyên hơn. Chính số lần cho con bú này mới là yếu tố thực sự làm tăng sản xuất sữa.

- Bù đắp sự thiếu hụt dinh dưỡng tạm thời: Việc bổ sung đủ nước là cần thiết, nhưng cơ thể cũng cần năng lượng và vi chất để tổng hợp sữa. Nếu trước đó mẹ ăn quá ít, một bữa ăn đầy đủ sẽ giúp cơ thể phục hồi thể trạng. Tuy nhiên, nếu mẹ chỉ cố gắng uống thật nhiều nước mà không chú ý đến việc bù đắp lượng dinh dưỡng thiếu hụt trong chế độ ăn thì cũng không mang lại hiệu quả tăng sữa như mong muốn.

4. Lời khuyên của chuyên gia để có nguồn sữa mẹ dồi dào

Mẹ sau sinh vẫn có thể thưởng thức món móng giò hầm đu đủ như một món ăn thông thường, nhưng chỉ nên ăn vừa phải, vớt bớt mỡ, nêm nhạt và đa dạng nguồn chất đạm với thịt nạc, cá, trứng, sữa, các loại đậu cùng rau quả. Mẹ không cần ăn hàng ngày và người thân tuyệt đối không nên ép khi mẹ bé không muốn ăn.

Thay vì phụ thuộc vào một món ăn "lợi sữa", để duy trì và tăng nguồn sữa bền vững, bà mẹ đang nuôi con bằng sữa mẹ cần tập trung vào 3 ưu tiên sau:

4.1. Cho con bú thường xuyên và lấy sữa hiệu quả

Bú đủ cữ: Cho trẻ bú sớm ngay sau sinh và bú theo nhu cầu (khoảng 8 - 12 cữ/24 giờ trong những tuần đầu). Nếu con không bú trực tiếp, mẹ cần vắt hoặc hút sữa đều đặn tương ứng với số cữ ăn của con.

Hiểu đúng về "lấy sữa hiệu quả": Đây là yếu tố quan trọng nhất. Lấy sữa hiệu quả nghĩa là sữa thực sự được chuyển từ bầu vú sang bé (hoặc dụng cụ hút) đủ để đáp ứng 3 tiêu chí: Trẻ bú xong nhận đủ sữa để no;
Bầu ngực mẹ mềm đi rõ rệt sau cữ bú;
Tuyến vú nhận được tín hiệu "đã rỗng" để tiếp tục sản xuất sữa mới.

4.2. Tránh cho con ăn sữa công thức khi không cần thiết

Mẹ nên hạn chế tối đa việc cho con ăn sữa công thức nếu không có chỉ định y khoa. Trẻ uống sữa công thức thường no lâu, giảm số lần đòi bú mẹ, từ đó làm đứt gãy tín hiệu kích thích tạo sữa của cơ thể mẹ, dẫn đến mẹ mất sữa sớm

4.3. Tìm nguyên nhân y khoa nếu đã cho bú đúng mà sữa vẫn ít

Nếu mẹ đã cho con bú thường xuyên, khớp ngậm đúng nhưng nguồn sữa vẫn hạn chế, hãy tới gặp bác sĩ để tìm ra nguyên nhân gốc rễ. Đó có thể là các vấn đề y khoa như: sót rau (nhau thai), mất máu nhiều sau sinh, bệnh lý suy giáp, buồng trứng đa nang, do thuốc đang dùng ảnh hưởng đến prolactin, hoặc bé gặp bất thường ở miệng - lưỡi (như dính thắng lưỡi).