Mong mỏi của người dân ở hồ Dầu Tiếng

Hồi sinh trên mảnh đất "ba không"

Khuôn mặt sạm đen trên vùng đất đỏ, ông Lương Minh Sơn - Bí thư ấp Hòa Phú, xã Minh Thạnh cho biết, ông từ Tây Ninh về đây lập nghiệp từ những năm đầu thế kỷ này. Mấy chục năm trước, bà con đến đây lập nghiệp giữa vùng đồi trọc, đầy rẫy hố bom, hoàn toàn không điện, không nước, không đường. Suốt 30 năm qua, người dân đã đổ bao mồ hôi và công sức, cả sức người, sức của để cải tạo đất, tự xoay xở chịu cảnh được mùa mất giá với nhiều loại cây trồng.

Ông Hồ Văn Chiến - Trưởng ấp Hòa Phú thông tin thêm, cả ấp có khoảng 400 hộ dân. Từ những năm 1994, người dân từ Cà Mau, Sóc Trăng lên đây trồng cây ăn trái, sau đó ở lại lập nghiệp, sinh con đẻ cái trên vùng đất mới. Lịch sử vùng đất này gắn liền với máu thịt và sự tự lực của bà con suốt từ năm đó đến nay. Khi ấy, người dân vào đây nhận khoán, tự tay khai phá từng tấc đất hoang, tự bỏ kinh phí làm đường, kéo điện, thậm chí mười năm qua còn tự vận động nhau bỏ tiền sửa sang từng ổ gà để bám trụ sản xuất. Bà con luôn chấp hành tốt pháp luật, đóng đủ thuế phi nông nghiệp và các quỹ thiên tai, chưa bao giờ quay lưng với nghĩa vụ công dân. Tất cả thành quả đó đều được nuôi dưỡng từ nguồn kinh tế ổn định của cây cao su và cây ăn trái.

Ông Lương Minh Sơn (Bí thư ấp Hòa Phú) cùng một số người dân trình bày vụ việc

Ông Trần Văn Quang (SN 1953, người dân ngụ tại địa phương) nhớ lại những ngày lên đây lập nghiệp từ năm 1996, ông là công dân TPHCM "chính hiệu", nghe theo lời kêu gọi của địa phương để về đây trồng rừng mà khi đó rất hoang vắng. Lúc mới lên, ông Quang trồng nhiều loại cây ăn quả nhưng thất bại toàn tập vì không phù hợp với thổ nhưỡng. Chỉ đến khi trồng cây cao su và khai thác mủ thì kinh tế gia đình mới bám trụ nổi.

Chung nỗi niềm với ông Quang, bà Lương Thanh Tâm (SN 1957, ngụ tại địa phương) từng bán một miếng đất trên đường Nguyễn Thị Thập (Q7, TPHCM cũ) để lên đây thuê đất trồng cây cao su. 27 năm trôi qua, bà Tâm đã xem Hòa Phú như là quê hương thứ hai của mình.

"Thỏi nam châm" mang tên vàng trắng

Giữa lúc những rừng cao su đang mùa hái mủ thì người dân tại đây rất bất ngờ khi ngày 14/5/2026, Ban Quản lý Rừng phòng hộ, đặc dụng (BQL), thuộc Sở Nông nghiệp và môi trường TPHCM ban hành Công văn số 973 về việc chuẩn bị cho mùa vụ trồng rừng năm 2026.

Theo cách hiểu và cách triển khai hiện nay, người dân lo ngại rằng sau khi thanh lý cây cao su già cỗi, hết chu kỳ khai thác, sẽ không được tiếp tục trồng lại cây cao su mà phải chuyển sang các loại cây lâm nghiệp khác theo danh mục mới. Bên cạnh đó, một số hộ dân đã làm đơn xin thanh lý cây cao su để trồng mới. Theo yêu cầu quản lý, người dân phải báo trước khoảng 1 năm. Tuy nhiên, theo phản ánh của người dân, BQL chỉ cho thanh lý 1 sổ/khoảng 3 ha, rồi 3 năm sau mới được xem xét thanh lý tiếp phần còn lại.

Cách làm này là chưa hợp lý đối với sản xuất cao su. Cây cao su có chu kỳ sinh trưởng và khai thác riêng. Khi cây đã hết mủ, năng suất thấp, nếu không được thanh lý và tái canh kịp thời, người dân vừa mất nguồn thu hiện tại, vừa mất cơ hội chuẩn bị nguồn thu trong tương lai. Việc chia nhỏ diện tích thanh lý và kéo dài thêm nhiều năm làm phá vỡ kế hoạch sản xuất, gây thiệt hại thực tế cho người dân.

Ngoài ra, người dân cũng lo ngại khi thực hiện thủ tục cập nhật thông tin, thừa kế, chuyển giao thành quả lao động hoặc thanh lý cây, có thể bị yêu cầu ký lại hợp đồng hoặc phụ lục hợp đồng mới theo hướng làm mất quyền tái canh cao su và các quyền lợi đã được ghi nhận trong hợp đồng cũ.

Cây cao su do người dân trồng tại ấp Hòa Phú

Khi đề cập vấn đề này, ông Sơn - Bí thư ấp Hòa Phú cho biết: "Nếu áp dụng quy định mới một cách áp đặt, cuộc sống của gần 400 hộ dân với diện tích hơn 2.300 ha đất canh tác bấy lâu nay sẽ đi về đâu? Cho đến khi tìm được cây cao su - sinh kế giúp xóa đói giảm nghèo, ổn định kinh tế và tạo công ăn việc làm cho cả lao động địa phương lẫn các nơi khác đổ về, thì quy định lại thay đổi đột ngột".

Cây cao su chính là mồ hôi, xương máu và là cái "nồi cơm" của người dân nơi đây. Việc thẳng tay loại bỏ loại cây này khi tái canh không khác nào đẩy hàng trăm gia đình vào cảnh bế tắc, tước đi quyền lợi chính đáng mà họ xứng đáng được hưởng sau bao năm cống hiến khai hoang, phủ xanh đất trống, đồi trọc, hồi sinh vùng chiến trường hoang hóa.

"Với quy định mới lần này, bà con hoàn toàn không được hay biết, không được bàn bạc. Chúng tôi tha thiết mong muốn các cấp không chỉ nhìn qua bản đồ, mà hãy xuống tận nơi, gặp gỡ người dân để hiểu rõ lịch sử vùng đất này trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào ảnh hưởng đến nồi cơm của bà con" - ông Bí thư ấp chia sẻ.

Cùng quan điểm, ông Chiến - Trưởng ấp Hòa Phú lại cho rằng, việc ban hành Văn bản 973, bắt buộc người dân phải chuyển sang trồng cây lâm nghiệp thuần túy là chưa phù hợp với thực tế địa phương. Cây lâm nghiệp không có nguồn thu ngắn hạn để người dân tái đầu tư cuộc sống; không có kinh tế, lấy đâu ra kinh phí để bà con chăm lo công tác phòng cháy, chữa cháy rừng mỗi khi mùa khô hạn về? Cây cao su chính là "thỏi nam châm" duy nhất giữ chân người dân bám đất, bảo vệ vùng lòng hồ Dầu Tiếng. Người dân tha thiết kiến nghị BQL rừng hãy nhìn nhận thấu đáo yếu tố lịch sử đặc thù này, đưa cây cao su vào danh mục cây rừng phòng hộ để người dân vừa có sinh kế an tâm sản xuất, vừa chung tay bảo vệ hệ sinh thái một cách bền vững.

Ngoài ra, người dân mong muốn cơ quan chức năng xem xét lại quy hoạch, điều chỉnh khu vực ấp Hòa Phú thành rừng sản xuất và rừng phòng hộ kết hợp (vùng sản xuất nông - lâm kết hợp). Giải pháp này vừa đúng tinh thần linh hoạt của Luật Đất đai năm 2024, vừa giúp bảo vệ nghiêm ngặt hành lang phòng hộ lòng hồ, đồng thời cho phép người dân tiếp tục tái canh cao su để ổn định đời sống.