Một biểu tượng công nghệ Nhật Bản đang lặng lẽ biến mất

Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất Hệ thống Máy bán hàng tự động Nhật Bản, số lượng 2,2 triệu máy bán đồ uống tự động của nước này hiện đã giảm 23% so với mức đỉnh trong thời kỳ bong bóng kinh tế năm 1985.

Hình ảnh các máy bán hàng tự động đang dần biến mất tại Nhật Bản. Nguồn: Shutterstock

Những khó khăn của mô hình kinh doanh này ngày càng rõ rệt. DyDo, nhà vận hành máy bán hàng tự động lớn thứ ba Nhật Bản, cho biết sẽ loại bỏ gần 7,5% trong tổng số 270.000 máy của mình sau khi ghi nhận khoản lỗ thường niên lớn nhất từ trước tới nay.

“Hoạt động kinh doanh máy bán hàng tự động đang trở nên khó khăn hơn dự kiến,” Chủ tịch DyDo Tomiya Takamatsu cho biết. “Ưu tiên hàng đầu là phải chặn đà thua lỗ.”

Itoen, nhà sản xuất trà xanh lớn nhất Nhật Bản, cũng cho biết sẽ tái cơ cấu mảng kinh doanh máy bán hàng tự động. Công ty đã ghi nhận khoản giảm giá trị tài sản 13,6 tỷ yên (89 triệu USD) do “môi trường kinh doanh suy giảm đáng kể”.

Trong nhiều thập kỷ, máy bán hàng tự động là một phần quen thuộc của đời sống tại Nhật Bản nhờ tính tiện lợi, dù giá bán thường cao hơn so với các kênh bán lẻ khác.

Tuy nhiên, ba năm lạm phát tăng đã khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Các thương hiệu trà và cà phê quen thuộc hiện có thể rẻ hơn tới 20% tại các cửa hàng tiện lợi gần đó. Những cửa hàng này cũng mở rộng bán cà phê pha tươi, trong khi các hiệu thuốc và siêu thị cung cấp nhiều sản phẩm nhãn riêng giá rẻ.

Theo dữ liệu của Inryo Souken, một viện nghiên cứu tại Tokyo, năm 2024 chỉ có 42 triệu thùng đồ uống được bán qua máy tự động, giảm mạnh so với mức đỉnh 72 triệu thùng vào năm 1997.

Ở phía cung, ngành này cũng đối mặt áp lực chi phí và lao động. Máy bán hàng tự động vẫn cần nhân viên tiếp hàng và bảo trì, trong khi Nhật Bản đang thiếu hụt nghiêm trọng tài xế xe tải. Theo Hiệp hội Vận tải Đường bộ Nhật Bản, tiền lương của tài xế đã tăng 7,1% trong năm 2024.

“Máy bán hàng tự động có vẻ vận hành hoàn toàn tự động, nhưng thực tế các khâu vận hành vẫn do con người đảm nhiệm. Chúng chỉ tự động ở khâu bán hàng,” Akihito Nakai, một nhà phân tích bán lẻ độc lập, cho biết.

“Vấn đề thực sự là không có dữ liệu cho biết sản phẩm đã bán hay chưa nếu không có người đến kiểm tra trực tiếp. Họ chưa số hóa dữ liệu và hệ thống quản lý tồn kho.”

Một số doanh nghiệp cho biết họ đang tìm cách giảm phụ thuộc vào lao động thông qua công nghệ. Suntory, nhà vận hành máy bán hàng tự động lớn thứ hai Nhật Bản, cho biết việc sử dụng kết nối không dây để giám sát tồn kho từ xa đã “giảm đáng kể” khối lượng công việc.

Trong bối cảnh thị trường máy bán hàng tự động được Asahi Soft Drinks đánh giá là đang bước vào xu hướng suy giảm “không thể tránh khỏi”, các nhà vận hành đang chuyển trọng tâm sang nâng cao lợi nhuận trên mỗi máy.

Các biện pháp bao gồm lựa chọn vị trí đặt máy tốt hơn và tăng kích thước máy để giảm tần suất tiếp hàng.

Một công ty đồ uống cho biết các khoản đầu tư vào số hóa mang lại hiệu quả rõ rệt đối với máy bán hàng trong các tòa nhà văn phòng, nơi tài xế xe tải mất nhiều thời gian tiếp cận hơn và thường bán các sản phẩm giá trị cao hơn.

Tuy nhiên, phần lớn máy bán hàng tại khu vực ngoại ô và nông thôn vẫn thiếu các chức năng công nghệ tiên tiến.

“Câu chuyện cuối cùng vẫn là liệu họ có thể đầu tư vào những công nghệ này hay không khi doanh số đang giảm,” Nakai nói.

Ngọc Lâm