Một kiểu ăn uống có thể hủy hoại gan

Một người đàn ông 39 tuổi, có sở thích ăn rau sống, đặc biệt là rau muống trồng dưới ao, hồ và rau ngổ, đã phải nhập viện trong quá trình điều trị bệnh bạch cầu cấp.

Bệnh âm thầm từ thói quen ăn uống

Khi đến Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương để truyền hóa chất, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng ho, sốt. Kết quả siêu âm ổ bụng phát hiện một khối bất thường tại gan, được chẩn đoán theo dõi áp xe gan. Ngay sau đó, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương (Hà Nội) để tiếp tục thăm khám.

Theo bác sĩ Vũ Minh Điền, Phó trưởng khoa Nội tổng hợp, qua khai thác tiền sử ăn uống và biểu hiện lâm sàng, các bác sĩ nghĩ nhiều đến khả năng bệnh nhân mắc sán lá gan lớn - một bệnh ký sinh trùng có thể gây tổn thương gan dưới dạng các ổ áp xe.

Một trường hợp khác 57 tuổi tại Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, cũng cho thấy mức độ "đánh lừa" của bệnh lý này.

Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt, vàng da, nước tiểu sậm màu. Qua khai thác tiền sử, người này có thói quen ăn gỏi cá sống.

Trước đó, tại tuyến dưới, bệnh nhân được chụp cắt lớp ổ bụng và phát hiện giãn đường mật trong gan, được chẩn đoán theo dõi u đường mật. Sau khi chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai, bệnh nhân được đặt ống dẫn lưu đường mật.

Bất ngờ, qua ống dẫn lưu, các bác sĩ phát hiện nhiều con sán lá gan trưởng thành, kích thước khoảng 0,5-1 cm chui ra ngoài. Kết quả xét nghiệm phân cũng xác định có trứng sán.

Mẫu vật gan người nhiễm sán được thu thập vào năm 1990 và trưng bày trong bảo tàng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Ảnh: Việt Linh.

Theo PGS.TS Đỗ Duy Cường, Giám đốc Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm sán lá gan nhỏ gây tắc và nhiễm trùng đường mật.

Theo bác sĩ Vũ Minh Điền, sán lá gan lớn là bệnh do các loài thuộc họ Fasciolidae gây ra. Ký sinh trùng này có thể gây tổn thương nhu mô gan, hình thành ổ áp xe, thậm chí di chuyển lạc chỗ sang các cơ quan khác như thành ruột, dạ dày, cơ hoặc mô mềm.

Điểm nguy hiểm là bệnh thường có biểu hiện không điển hình. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy đau âm ỉ vùng hạ sườn phải, mệt mỏi, đầy bụng, khó tiêu. Nhiều trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng rõ ràng.

Diễn tiến âm thầm nhưng nguy hiểm

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, 4 dấu hiệu lâm sàng điển hình của nhiễm sán lá gan gồm:

Đau tức vùng gan, khó tiêu, đôi khi đau thượng vị.
Sốt kéo dài, dấu hiệu nhiễm trùng.
Rối loạn tiêu hóa, kém ăn, sụt cân, nổi mề đay.
Có trường hợp không có triệu chứng, chỉ phát hiện khối ở gan khi khám.

Sán lá gan lây nhiễm qua đường tiêu hóa. Trứng sán theo phân ra môi trường, nở thành ấu trùng và ký sinh trong ốc nước ngọt. Sau đó, ấu trùng phát triển thành dạng có đuôi, rời khỏi ốc và bám vào các loại rau thủy sinh như rau muống, rau ngổ hoặc tồn tại tự do trong nước.

Khi con người ăn phải rau sống hoặc uống nước nhiễm ấu trùng, ký sinh trùng sẽ vào dạ dày, xuống tá tràng, xuyên qua thành ruột, di chuyển đến gan và phá hủy nhu mô gan.

Sau khoảng 2-3 tháng, sán trưởng thành trong đường mật và bắt đầu đẻ trứng. Chúng có thể ký sinh trong cơ thể người nhiều năm, thậm chí tới 10 năm nếu không được điều trị.

Ở thể nhẹ, người bệnh có thể chỉ mệt mỏi, biếng ăn, sụt cân, thiếu máu nhẹ.Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Trong quá trình này, sán gây tổn thương biểu mô đường mật, dẫn đến tắc mật, viêm đường mật, xơ hóa và có thể gây viêm tụy cấp.

Ở thể nhẹ, người bệnh có thể chỉ mệt mỏi, biếng ăn, sụt cân, thiếu máu nhẹ.

Thể trung bình thường xuất hiện đau vùng hạ sườn phải (chiếm 70-80% trường hợp), sốt, rối loạn tiêu hóa, buồn nôn và thiếu máu.

Trong khi đó, thể nặng có thể gây tắc mật, viêm đường mật, viêm tụy cấp, xuất huyết tiêu hóa. Một số bệnh nhân có biểu hiện dị ứng như nổi mẩn, ngứa, đau cơ, tràn dịch màng phổi hoặc tổn thương ở các cơ quan khác do sán di chuyển lạc chỗ.

Hiếm gặp nhưng nước ta đã từng ghi nhận trường hợp vỡ gan do sán lá gan tại Việt Nam.

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, nhiễm sán lá gan có liên quan chặt chẽ đến tập quán ăn uống, do đó việc phòng bệnh đóng vai trò rất quan trọng.

Vì vậy, người dân cần:

Không ăn sống các loại rau mọc dưới nước như rau muống, rau ngổ.
Không ăn gỏi cá, thực phẩm chưa được nấu chín.
Không uống nước lã.
Ăn chín, uống sôi, đảm bảo vệ sinh thực phẩm.
Chủ động khám, xét nghiệm khi có yếu tố nguy cơ.

Ngoài ra, người dân nên định kỳ tẩy sán cho gia súc như trâu, bò, dê, cừu - nguồn lây quan trọng trong cộng đồng.

"Những người có thói quen ăn rau thủy sinh sống hoặc chưa được chế biến kỹ nên đi tầm soát. Khi nghi ngờ nhiễm sán lá gan, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời", bác sĩ Vũ Minh Điền khuyến cáo.