Một nguồn lực nội sinh mạnh mẽ

Ảnh minh họa: TTXVN

Thế nhưng, khi nhân loại bước vào kỷ nguyên số, cuộc chiến bảo vệ bản sắc đã mang một hình thái hoàn toàn mới. Nếu trong quá khứ, cha ông ta phải dùng xương máu chống lại sự đồng hóa cưỡng bức, thì ngày nay, thách thức lớn nhất lại là sự cạnh tranh khốc liệt về sức hấp dẫn của các giá trị văn hóa ngay trên môi trường internet. Không gian số không còn là hạ tầng công nghệ thuần túy, mà đã trở thành một “lãnh thổ” mới, nơi trực tiếp định hình nhận thức, thị hiếu và lối sống của hàng tỷ người thông qua dữ liệu, thuật toán. Trong bối cảnh đó, xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số không còn là một lựa chọn, mà là bộ phận cốt lõi để bảo vệ chủ quyền quốc gia. Chủ quyền ấy cần được khẳng định bằng năng lực tự chủ, sức sáng tạo và khả năng cạnh tranh sòng phẳng của các sản phẩm thuần Việt trên các nền tảng toàn cầu.

Thực tế hiện nay đang phơi bày những khoảng trống lớn đáng suy ngẫm. Khi chi ngân sách cho văn hóa còn thấp theo yêu cầu, chúng ta dễ dàng nhận thấy sự “lép vế” của văn hóa nội địa trước các trào lưu ngoại sinh. Giới trẻ có thể thuộc lòng nhạc K-pop, say mê phim Hollywood hay các trò chơi điện tử nước ngoài, nhưng lại tỏ ra lúng túng trước lịch sử nước nhà. Điều này không phải do thế hệ trẻ quay lưng với cội nguồn, mà bởi các sản phẩm văn hóa số của chúng ta chưa đủ sức hấp dẫn để giữ chân họ.

Có thể thấy, chúng ta đang đối mặt với bốn khoảng trống lớn kìm hãm dòng chảy văn hóa. Đó là sự chậm trễ trong việc tạo ra các nội dung số lan tỏa giá trị tích cực; sự thiếu hụt năng lực chuyển hóa kho tàng di sản phi vật thể thành các tài sản số dùng chung; sự khan hiếm các tác phẩm nghệ thuật, trò chơi điện tử mang tầm vóc biểu tượng...

Để lấp đầy những khoảng trống này, tư duy phát triển cần có những bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt, theo đó, phải xác lập văn hóa là trụ cột phát triển và động lực tăng trưởng kinh tế mới. Văn hóa không thể chỉ bó hẹp trong bảo tàng, di tích, nhà hát truyền thống mà phải vươn mạnh ra không gian số. Đồng thời, phương thức tiếp cận phải chuyển dịch từ thuần túy bảo tồn sang kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo, nhằm tạo ra những giá trị mới có sức sống thương mại. Sự thay đổi tư duy này cần được hiện thực hóa bằng ba mũi nhọn chiến lược. Thứ nhất là hoàn thiện hành lang pháp lý thông qua việc xây dựng đồng bộ các đạo luật then chốt như Luật Bản quyền tác giả, Luật Công nghiệp văn hóa nhằm bảo vệ chất xám và giải phóng sức sáng tạo. Thứ hai là đầu tư trọng điểm vào các sản phẩm văn hóa số mũi nhọn như điện ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử và nội dung ngắn. Đây chính là những công cụ sắc bén nhất để “kể câu chuyện Việt Nam” một cách sống động, lôi cuốn với thế giới và thế hệ trẻ. Thứ ba là đẩy mạnh số hóa 100% di sản quốc gia... Chúng ta cũng cần nhận thức rõ, số hóa không phải là chụp ảnh lưu trữ thô sơ, mà phải chuẩn hóa dữ liệu nền tảng về tiếng Việt, mỹ thuật, lịch sử để làm nguyên liệu đầu vào cho giáo dục, du lịch và huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI). Quá trình này phải đi liền với việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ rõ ràng, biến di sản thành tài sản số có khả năng sinh lời bền vững.

Đặc biệt, cần thống nhất nhận thức là bảo vệ văn hóa trong kỷ nguyên số không phải là đóng cửa giữ gìn những hiện vật tĩnh lặng, mà là quá trình liên tục tái tạo, số hóa để giáo dục, sáng tạo và lan tỏa sức mạnh mềm của quốc gia. Một khi những di sản ngàn năm của cha ông được thổi hồn bằng công nghệ hiện đại, trở thành những tài sản trí tuệ có giá trị cao, văn hóa Việt Nam không chỉ giữ vững được cốt cách dân tộc trước mọi luồng gió ngoại lai, mà còn tự tin trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, định hình con đường vươn lên của đất nước trong thời đại mới.