Một thói quen trước khi ngủ giúp bạn hiểu mình hơn

Có những chuyện xảy ra từ sáng nhưng đến tận lúc nằm trên giường, chúng ta vẫn không ngừng nghĩ về nó. Một lời nói khó nghe của đồng nghiệp, ánh mắt của ai đó trong cuộc trò chuyện, một lần bị phê bình hay cảm giác bực bội vì mình không được đối xử như mong muốn.

Trong cuốn sách Chủ nghĩa Khắc kỷ, tác giả William B. Irvine cho biết các nhà Khắc kỷ đề xuất dành vài phút trước khi ngủ để nhìn lại một ngày đã qua. Seneca, một trong những triết gia Khắc kỷ nổi tiếng, từng duy trì thói quen tự hỏi mình đã vượt qua được điều gì, còn mắc phải nhược điểm nào và hôm nay đã tiến bộ ở đâu.

Với cách thực hành này, những chuyện khiến chúng ta tức giận, ganh tị hay tổn thương trong ngày trở thành cơ hội để nhận diện phản ứng của chính mình và tìm cách ứng xử tốt hơn vào lần sau.

Tác giả / Tác phẩm

A Guide to the Good Life: The Ancient Art of Stoic Joy (Chủ nghĩa khắc kỷ)

Tác giảWilliam B. Irvine

Nhà xuất bảnNXB Công Thương - Thái Hà Books

Chủ nghĩa khắc kỷ (A Guide to the Good Life: The Ancient Art of Stoic Joy) là cuốn sách của William B. Irvine, tập trung vào những tư tưởng của triết học Khắc kỷ và cách vận dụng chúng để đối diện với những vấn đề quen thuộc trong cuộc sống hiện đại. Thông qua các quan niệm về ham muốn, nghịch cảnh, mất mát và hạnh phúc, tác giả gợi mở cách nhìn giúp con người sống tỉnh thức hơn, bớt phụ thuộc vào những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát.

Nhìn lại một ngày để hiểu vì sao mình nổi giận

Theo Seneca, việc suy ngẫm trước khi ngủ không phải là ngồi trong im lặng và cố làm cho đầu óc trống rỗng. Ngược lại, đây là lúc con người chủ động nhìn lại những sự kiện đã xảy ra, đặc biệt là những khoảnh khắc khiến mình mất bình tĩnh.

Seneca từng kể rằng có lần ông quá hùng hổ khuyên răn một người khiến đối phương khó chịu thay vì sửa được sai lầm. Nhìn lại, ông nhận ra trước khi chỉ trích ai đó, cần cân nhắc lời mình nói có đúng hay không và người đối diện có sẵn sàng tiếp nhận hay không.

Một lần khác, tại bữa tiệc, những người xung quanh pha trò về chuyện chi tiêu của ông. Seneca nhận ra mình đã để những lời nói ấy làm phiền lòng và tự nhắc bản thân nên tránh xa những người nhỏ nhen.

Trước khi ngủ, dành vài phút nhìn lại những sự việc trong ngày, đặc biệt là những khoảnh khắc khiến bản thân tức giận, tổn thương hoặc mất bình tĩnh. Ảnh: Magnific.

Có lần ông cũng tức giận chỉ vì không được xếp ngồi ở vị trí mà mình cho rằng bản thân xứng đáng. Sau đó, ông tự hỏi "ngồi ở đâu thì thực sự khác nhau đến mức nào? Vấn đề nằm ở vị trí trên bàn tiệc hay nằm trong chính sự kỳ vọng của ông?".

Những câu chuyện ấy cho thấy điều đáng xem xét không chỉ là chuyện gì đã xảy ra, mà còn là mình đã phản ứng thế nào trước chuyện đó. Một lời phê bình có thể khiến người này tức giận nhưng người khác bình thản tiếp nhận. Cùng một tình huống, mỗi người có thể tạo ra một phản ứng hoàn toàn khác.

Vì vậy, vài phút nhìn lại trước khi ngủ có thể trở thành khoảng dừng để nhận diện những cung bậc cảm xúc vẫn chi phối mình trong ngày, từ hỷ, nộ, ái, ố đến ganh tị, ham muốn, tự ái hay nỗi sợ bị người khác đánh giá. Khi gọi tên được những cảm xúc ấy, chúng ta có thêm cơ hội nhìn lại nguyên nhân và cách mình đã phản ứng trước chúng.

Đừng chỉ hỏi “Hôm nay xảy ra chuyện gì?”

Epictetus, một triết gia Khắc kỷ khác, mở rộng cách thực hành này bằng việc khuyến khích con người vừa là người tham gia, vừa lùi lại để quan sát chính mình. Đó là cách tạo ra một “người quan sát” bên trong, đủ tỉnh táo để nhận ra mình đang hành động thế nào, điều gì đang chi phối cảm xúc và vì sao mình lại phản ứng như vậy.

Vì thế, trước khi ngủ, thay vì chỉ nhớ lại hôm nay đã xảy ra những gì, mỗi người có thể dành vài phút để nhìn lại chính phản ứng của mình: Điều gì khiến mình mất bình tĩnh? Điều gì nằm trong khả năng kiểm soát và điều gì không? Nếu tình huống ấy lặp lại vào ngày mai, mình có thể lựa chọn một cách ứng xử khác đi không?

Những câu hỏi tưởng đơn giản này giúp biến một ngày đã qua thành cơ hội để hiểu mình và điều chỉnh bản thân.

Trước đặt điện thoại xuống và chìm vào giấc ngủ, dành vài phút trò chuyện với chính mình có thể giúp nhìn lại cảm xúc, hành động trong ngày và từng bước điều chỉnh cách ứng xử. Ảnh: Magnific.

Chẳng hạn, một lời nhận xét khó nghe có thể khiến bạn bực bội suốt cả ngày. Khi nhìn lại, hãy thử tách sự việc thành hai phần: lời nói và cách người khác đánh giá mình nằm ngoài khả năng kiểm soát; cách tiếp nhận, suy nghĩ và phản ứng trước điều đó lại thuộc về mình.

Tương tự, khi thấy khó chịu vì người khác được khen hay đạt được điều mình mong muốn, thay vì vội phủ nhận cảm giác ganh tị, hãy thử quan sát nó. Những cảm xúc như hỷ, nộ, ái, ố vốn là một phần tự nhiên của con người. Điều đáng để nhìn lại không phải là “vì sao mình lại có cảm xúc này?”, mà là mình đã để cảm xúc ấy chi phối suy nghĩ và hành động của mình đến mức nào.

Việc tự kiểm điểm cũng không chỉ nhằm tìm ra những điều mình làm chưa tốt. Người thực hành có thể nhìn lại xem mình đã giữ được bình tĩnh ở đâu, đã biết từ bỏ một tranh cãi không cần thiết hay đã kiểm soát được một ham muốn nào đó.

Theo tinh thần Khắc kỷ, tiến bộ không nhất thiết thể hiện bằng việc cuộc sống trở nên hoàn hảo hay người khác bắt đầu ngưỡng mộ mình. Ngược lại, một dấu hiệu đáng chú ý là chúng ta ngày càng ít bị những lời khen, chê, xúc phạm hoặc đánh giá từ bên ngoài chi phối.

Vì vậy, trước khi đặt điện thoại xuống và chìm vào giấc ngủ, có thể dành vài phút cho một cuộc trò chuyện ngắn với chính mình. Đó là cơ hội để hiểu rõ hơn con người mình và từng bước điều chỉnh cách sống.