'Mưa đen' ở Tehran: Chuyên gia cảnh báo nguy hiểm hơn mưa axit

Theo các nhà khoa học, hiện tượng “mưa đen” kéo dài nhiều ngày tại thủ đô Tehran của Iran sau các cuộc không kích vào các kho dầu của nước này có thể gây ra những tác động lâu dài đối với sức khỏe con người và môi trường.

Các đám cháy bùng phát sau các cuộc không kích của Israel vào các bể chứa dầu hôm 7/3 đã cháy suốt nhiều ngày. Giới chức Iran đã cảnh báo người dân về nguy cơ mưa axit và mưa độc hại hình thành do lượng lớn chất ô nhiễm tích tụ trong không khí.

Một công nhân sửa chữa điện ở Tehran ngày 8/3/2026, phía sau là cột khói đen bốc lên sau cuộc không kích của Mỹ và Israel vào cơ sở dầu mỏ của Iran. Ảnh: AP

Theo Tổ chức giám sát xung đột và môi trường (CEOBS) - một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Anh chuyên theo dõi tác động môi trường của xung đột vũ trang - 4 cơ sở dầu mỏ lớn đã bị tấn công, gồm các kho dầu tại Karaj, Shehran, Aghdasiyeh và một nhà máy lọc dầu ở Tehran. Riêng cơ sở tại Tehran có công suất chế biến khoảng 225.000 thùng dầu mỗi ngày.

Khi các nhiên liệu hóa thạch như dầu mỏ, than đá và khí đốt bị đốt cháy, quá trình cháy sẽ giải phóng vào khí quyển nhiều hợp chất độc hại như hydrocarbon, oxit nitơ, lưu huỳnh dioxide, kim loại nặng và các hạt bụi mịn. Những đám cháy quy mô lớn khiến lượng lớn chất ô nhiễm khổng lồ tích tụ trên bầu trời Tehran - thành phố có gần 10 triệu dân.

Khói đen bốc lên từ cơ sở dầu mỏ Shahran ở Tehran (Iran) ngày 8/3/2026, sau cuộc không kích của Israel. Video: WANA/Reuters

Hệ thống bão xuất hiện vào cuối tuần đã mang theo mưa tới một số khu vực của Iran, khiến các chất ô nhiễm kết tủa thành mưa axit và mưa độc hại - trong đó có loại “mưa đen” có chứa lớp dầu.

Ông Charles Driscoll, giáo sư kỹ thuật môi trường tại Đại học Syracuse (Mỹ), cho biết “mưa đen” hình thành khi nồng độ các chất ô nhiễm trong khí quyển ở mức “cực kỳ cao”.

CEOBS nhận định đây là một “sự cố môi trường nghiêm trọng”. Các hình ảnh từ Tehran cho thấy những cột khói đen dày đặc bao trùm thủ đô Iran. Một số người dân cho biết có lớp màng dầu dày bám trên ô tô và mái nhà.

Nguy cơ đối với sức khỏe

Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran đã khuyến cáo người dân ở trong nhà để tránh mưa axit cũng như các loại khí độc có thể gây bỏng hóa chất trên da và tổn thương nghiêm trọng cho phổi.

Trong khi đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ngày 10/3 cảnh báo việc giải phóng “khối lượng lớn” hydrocarbon độc hại, oxit lưu huỳnh và các hợp chất nitơ, cùng với mưa axit và “mưa đen”, đang gây nguy hiểm cho người dân Iran và có thể dẫn đến những tác động sức khỏe lâu dài.

“Đó chắc hẳn là một tình huống kinh hoàng. Tôi thậm chí khó có thể tưởng tượng mức độ nghiêm trọng của nó”, giáo sư Charles Driscoll nhận định.

Theo bà Rachel Cleetus, Giám đốc chính sách Chương trình Khí hậu và Năng lượng thuộc Liên minh các nhà khoa học (UCS), các nhóm dân cư dễ tổn thương như người mắc bệnh hô hấp, người cao tuổi và trẻ em sẽ đối mặt với nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng.

“Rất khó để giữ an toàn khi toàn bộ không khí xung quanh đều chứa đầy các chất độc như vậy”, bà Cleetus nói.

Theo CEOBS, một số cư dân mô tả cảnh tượng khi mưa đen trút xuống “giống như ngày tận thế”. Ngoài ra, tùy theo hướng gió, các chất ô nhiễm cũng có thể bị cuốn đi và lan truyền trên khoảng cách rất xa.

“Đây là một thảm họa sức khỏe con người quy mô lớn, đồng thời cũng là một thảm họa sinh thái”, bà Cleetus nhận định.

Tác động môi trường lâu dài

Ông Bryan Berger, giáo sư kỹ thuật hóa học tại Đại học Virginia (Mỹ), cho rằng các độc tố và hóa chất từ vụ cháy có thể gây ảnh hưởng môi trường lâu dài đối với Tehran và các khu vực lân cận.

Ngoài hydrocarbon và các hợp chất độc hại khác, các “hóa chất vĩnh cửu” - có thể tồn tại trong những vật liệu như chất chống cháy tại các cơ sở dầu khí - cũng có nguy cơ làm ô nhiễm nguồn nước ngầm, đồng thời dễ dàng phát tán vào không khí và quay trở lại qua các cơn mưa.

Tùy theo nồng độ, mưa axit cũng có thể gây ăn mòn và làm gia tăng tốc độ xuống cấp của các công trình xây dựng tại Tehran. Ngoài ra, các vật liệu xây dựng đang cháy cũng giải phóng nhiều hợp chất hữu cơ có độc tính cao. Những vật liệu nhân tạo này có thể chứa các kim loại vi lượng độc hại, gây ô nhiễm đất và hệ thống nước.

Theo giáo sư Driscoll, khu vực này chưa từng có tiền lệ về tác động của việc đốt cháy lượng lớn nhiên liệu hóa thạch đối với một khu vực đông dân cư như vậy. Khi Iraq phá hủy hàng trăm giếng dầu của Kuwait năm 1991, khu vực xung quanh khi đó gần như không có người sinh sống.

“Xét tới tầm quan trọng của tài nguyên dầu mỏ ở Trung Đông, đây có thể gần như là kịch bản tồi tệ nhất”, ông Driscoll nói.

“Chiến tranh hóa học”

Theo bà Rachel Cleetus, việc tấn công các kho chứa dầu có thể bị xem là hành vi “chiến tranh hóa học”, vi phạm luật pháp quốc tế, bởi bên tấn công có thể nhận thức rõ những nguy cơ mà dân thường tại Tehran phải đối mặt.

Trong một tuyên bố trên mạng xã hội X ngày 8/3, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nhấn mạnh rằng chính Mỹ và Israel đã đẩy cuộc chiến sang “một giai đoạn nguy hiểm mới”.

“Những cuộc tấn công vào các cơ sở lưu trữ nhiên liệu chẳng khác nào hành vi chiến tranh hóa học có chủ đích nhằm vào người dân Iran”, ông Baghaei viết.

Trong trường hợp tiếp xúc với mưa axit độc hại, Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran khuyến cáo người dân không chà xát vùng da bị dính mưa, mà rửa bằng dòng nước lạnh liên tục, đồng thời thay quần áo ngay lập tức và cho vào túi kín.

Trong khi đó, Lực lượng phòng vệ Israel (IDF) ngày 9/3 cho biết Không quân nước này đã tiến hành các cuộc không kích vào một số kho chứa nhiên liệu tại Tehran với “sự dẫn đường chính xác” từ tình báo quân sự. IDF mô tả đây là một cuộc tấn công “quan trọng” và cho biết sẽ tiếp tục “hành động mạnh mẽ” nhằm loại bỏ các mối đe dọa đối với nhà nước Israel.

Theo IDF, các lực lượng quân sự của Iran thường xuyên sử dụng các bể chứa nhiên liệu này để vận hành hạ tầng quân sự và phân phối nhiên liệu cho nhiều các đơn vị quân sự.

Về phía Iran, Công ty Phân phối Sản phẩm Dầu quốc gia cho biết trước khi xảy ra các cuộc tấn công, một số biện pháp đã được triển khai nhằm giảm lượng nhiên liệu lưu trữ tại các cơ sở. Công ty này khẳng định nguồn cung nhiên liệu cho Tehran và tỉnh Alborz vẫn đang được duy trì ổn định từ các nguồn khác.

Hoàng Phạm/VOV.VN