Mưa sao băng kép đạt đỉnh: Tuyệt cảnh 'mưa cầu lửa' xé tan trời đêm 30/7

Đêm 30 rạng sáng 31/7 sẽ mang đến một trong những sự kiện thiên văn đáng chú ý nhất của mùa hè năm 2026 khi hai trận mưa sao băng Southern Delta Aquariids và Alpha Capricornids cùng lúc đạt cực đại.

Đây là cơ hội hiếm để những người yêu thiên văn được chiêm ngưỡng hàng chục vệt sao băng lao qua bầu trời, trong đó có những "quả cầu lửa" (fireball) cực kỳ rực rỡ.

Mưa sao băng tạo nên những khoảnh khắc ngoạn mục trên bầu trời đêm. Ảnh: Shutterstock

Tuy nhiên, năm nay điều kiện quan sát không thực sự thuận lợi. Trăng tròn xuất hiện vào ngày 29/7 khiến Mặt Trăng vẫn gần như tròn hoàn toàn trong đêm cực đại của hai trận mưa sao băng, với độ chiếu sáng khoảng 98%.

Ánh sáng mạnh từ Mặt Trăng sẽ làm nền trời sáng hơn, khiến phần lớn các sao băng mờ rất khó được nhìn thấy bằng mắt thường.

Dẫu vậy, các nhà thiên văn cho rằng những người kiên nhẫn vẫn có nhiều cơ hội bắt gặp các "quả cầu lửa" nổi tiếng của Alpha Capricornids.

Đây là những thiên thạch có độ sáng vượt trội, đủ khả năng xuyên qua ánh Trăng và tạo nên những khoảnh khắc ngoạn mục trên bầu trời.

Vì sao hai trận mưa sao băng lại cùng đạt cực đại?

Mưa sao băng xuất hiện khi Trái Đất đi qua những dòng bụi và mảnh đá còn sót lại trên quỹ đạo của các sao chổi.

Khi các hạt vật chất này lao vào khí quyển với tốc độ cực lớn, ma sát với không khí khiến chúng nóng lên và phát sáng, tạo thành những vệt sáng mà chúng ta thường gọi là "sao băng" hay "sao đổi ngôi".

Theo Devon Salasin, trưởng nhóm thiên văn tại Stargazing Moab, việc hai trận mưa sao băng cùng đạt cực đại gần như đồng thời hoàn toàn là một sự trùng hợp tự nhiên.

Ông giải thích rằng các dải vật chất do hai sao chổi khác nhau để lại vô tình cắt qua quỹ đạo Trái Đất tại cùng một khoảng thời gian, tạo nên hiện tượng hai trận mưa sao băng chồng lấn lên nhau.

Thực tế, Southern Delta Aquariids hoạt động từ giữa tháng 7 đến cuối tháng 8, trong khi Alpha Capricornids kéo dài từ đầu tháng 7 đến giữa tháng 8.

Chính khoảng thời gian hoạt động khá dài này khiến người quan sát vẫn có thể bắt gặp sao băng của cả hai trận trước và sau thời điểm cực đại chính thức.

Southern Delta Aquariids và Alpha Capricornids khác nhau như thế nào?

Dù cùng xuất hiện trên bầu trời trong một khoảng thời gian, hai trận mưa sao băng lại mang những đặc điểm rất khác biệt.

Theo Giáo sư thiên văn Alex Gianninas thuộc Connecticut College, ngoài việc có điểm phát xạ nằm ở những vị trí khác nhau trên bầu trời, Southern Delta Aquariids nổi tiếng với số lượng sao băng nhiều hơn nhưng phần lớn khá mờ.

Trong khi đó, Alpha Capricornids chỉ tạo ra số lượng sao băng khiêm tốn, nhưng lại nổi tiếng nhờ những fireball chuyển động chậm, cực sáng và có khả năng thu hút mọi ánh nhìn.

Southern Delta Aquariids có thể tạo ra khoảng 25 sao băng mỗi giờ. Ảnh minh họa: iStock

Nếu điều kiện quan sát lý tưởng, tức bầu trời hoàn toàn tối và không có ánh Trăng, Southern Delta Aquariids có thể tạo ra khoảng 25 sao băng mỗi giờ.

Alpha Capricornids chỉ đạt khoảng 5 sao băng mỗi giờ nhưng chất lượng của mỗi lần xuất hiện lại đặc biệt ấn tượng nhờ độ sáng vượt trội.

Fireball là gì và vì sao chúng đặc biệt?

Fireball là thuật ngữ dùng để chỉ những sao băng có độ sáng vượt xa thông thường.

Theo giáo sư Gianninas, đa số sao băng chỉ được tạo nên từ những hạt bụi hoặc mảnh vật chất rất nhỏ trong không gian.

Ngược lại, những thiên thạch tạo nên fireball thường có kích thước lớn hơn rất nhiều, từ cỡ viên sỏi cho tới những khối đá có kích thước tương đương tảng đá nhỏ.

Chính kích thước lớn khiến chúng phát sáng mạnh hơn khi lao vào khí quyển Trái Đất.

Không chỉ rực rỡ hơn, fireball còn có xu hướng di chuyển chậm hơn các sao băng thông thường.

Sau khi thiên thạch biến mất, chúng thường để lại những vệt sáng kéo dài trong vài giây, thậm chí lâu hơn.

Devon Salasin cho biết một điểm hấp dẫn khác là người quan sát đôi khi còn có thể nhìn thấy nhiều màu sắc khác nhau xuất hiện trên fireball.

Những màu sắc này được tạo ra khi các nguyên tố hóa học trong thiên thạch và khí quyển bị ion hóa dưới nhiệt độ cực cao.

Làm thế nào để quan sát mưa sao băng rõ nhất?

Các chuyên gia khuyến nghị người yêu thiên văn nên tìm đến nơi có bầu trời tối nhất có thể, tránh xa ánh sáng từ thành phố hoặc khu dân cư.

Sau khi đến điểm quan sát, cần dành ít nhất khoảng 20 phút để mắt thích nghi hoàn toàn với bóng tối.

Điều quan trọng là không cần kính thiên văn hay ống nhòm để ngắm mưa sao băng. Trên thực tế, những thiết bị này còn làm thu hẹp góc quan sát.

Cách tốt nhất là nằm ngả người hoặc sử dụng ghế tựa để có tầm nhìn rộng bao quát toàn bộ bầu trời.

Sao băng có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào, vì vậy trường nhìn càng rộng thì cơ hội bắt gặp càng cao.

Hai trận mưa sao băng đều quan sát đẹp nhất sau nửa đêm. Đây là thời điểm điểm phát xạ của chúng lên cao hơn trên bầu trời, làm tăng số lượng sao băng có thể nhìn thấy.

Mặc dù ánh sáng từ Mặt Trăng sẽ làm giảm đáng kể số lượng sao băng mờ của Southern Delta Aquariids, nhưng những fireball của Alpha Capricornids vẫn có khả năng tỏa sáng nổi bật.

Theo Salasin, nếu đủ kiên nhẫn, người quan sát hoàn toàn có thể được đền đáp bằng hình ảnh những quả cầu lửa chuyển động chậm và rực rỡ - dấu ấn nổi tiếng nhất của Alpha Capricornids.

Sau mưa sao băng tháng 7, bầu trời sẽ tiếp tục bùng nổ với Perseids

Ngay sau sự kiện cuối tháng 7, những người yêu thiên văn sẽ tiếp tục đón chờ một trong những trận mưa sao băng nổi tiếng và có mật độ lớn nhất trong năm là Perseids.

Trận mưa sao băng này dự kiến đạt cực đại vào đêm 12 rạng sáng 13/8. Điều đặc biệt là năm nay người yêu thiên văn sẽ có cơ hội chứng kiến một "bữa tiệc kép" của bầu trời khi nhật thực toàn phần diễn ra vào buổi chiều cùng ngày, trước khi Perseids bước vào thời điểm đẹp nhất trong đêm.

Nhật thực toàn phần chỉ có thể quan sát từ một dải hẹp đi qua Greenland, Iceland và Tây Ban Nha. Trong khi đó, mưa sao băng Perseids sẽ dễ dàng được quan sát trên phần lớn khu vực Bắc bán cầu và cả các vùng vĩ độ trung bình thuộc Nam bán cầu.

Với chuỗi hiện tượng thiên văn liên tiếp diễn ra từ cuối tháng 7 đến giữa tháng 8, đây được xem là giai đoạn sôi động nhất của bầu trời năm 2026.

(Theo National Geographic, Space)