Mùa 'vàng' trên đỉnh Trường Sơn
(QTO) - Hằng năm, vào khoảng tháng 10, tháng 11, những triền đồi trên dãy Trường Sơn thuộc xã biên giới Dân Hóa lại khoác lên mình sắc vàng óng của lúa rẫy chín. Năm nay, nhờ mưa thuận gió hòa, lúa rẫy được mùa nên bà con người Mày, người Khùa càng thêm ấm no. Không chỉ góp phần bảo đảm nguồn lương thực, hạt lúa rẫy còn mang lại thu nhập, trở thành sản vật đặc trưng gắn bó với đời sống và văn hóa của đồng bào nơi đây.










Một ngày đầu tháng 11, theo chân bà con bản Ba Loóc, xã Dân Hóa, chúng tôi vượt qua những cánh rừng, men theo con dốc Ka Chăm chừng 30 phút mới đến được khu vực trồng lúa rẫy tập trung. Sau quãng đường dốc quanh co, trước mắt tôi mở ra một vùng đồi rộng lớn với những rẫy lúa nối tiếp nhau, từng bông lúa trĩu hạt chắc mẩy dưới ánh nắng vàng. Đây được xem là “vựa” lúa rẫy của xã với diện tích gieo trồng khoảng 30ha.

Bản thân anh Hồ Xuân Ba cũng là người có nhiều kinh nghiệm trồng lúa rẫy, từng được bà con ví von là “vua” lúa rẫy ở vùng đất này. Có năm, anh làm 6 rẫy lúa, gặp thời tiết thuận lợi, gia đình anh thu hoạch được gần 2 tấn thóc. Những năm gần đây, diện tích đất trồng lúa của gia đình bị thu hẹp do chuyển sang trồng keo, nhưng mỗi năm anh vẫn thu được khoảng 1 tấn lúa, bảo đảm lương thực cho gia đình cả năm.



Đang tất bật thu hoạch lúa, anh Hồ Mao, ở bản Ba Loóc phấn khởi: “Vụ mùa này, gia đình tôi trỉa trên 2 rẫy, dự kiến thu được khoảng 8 tạ thóc. Đến nay, tôi đã thu hoạch xong một rẫy, đưa về nhà khoảng 4 tạ; diện tích lúa còn lại cũng đã chín đều và sẽ thu hoạch trong thời gian tới.”

Rời bản Ba Loóc, chúng tôi tiếp tục đến bản Ra Mai theo bà con thu hoạch lúa rẫy. Từ khu dân cư đến nơi trồng lúa chỉ khoảng 1km đường chim bay, nhưng do địa hình đồi núi, lau lách dày đặc nên phải đi bộ gần 1 giờ đồng hồ mới tới nơi. Trên những sườn đồi nối tiếp nhau, từng khoảnh ruộng rẫy vàng óng trải dài như bức tranh thủy mạc giữa đại ngàn Trường Sơn.
Với người dân Ra Mai, mỗi vụ lúa không chỉ là thành quả của nhiều tháng lao động mà còn là nguồn lương thực cho các gia đình.
Đang thoăn thoắt tuốt những bông lúa chín, chị Hồ Thị Man chia sẻ: “Năm nay, mưa thuận gió hòa nên lúa được mùa, bà con phấn khởi lắm. Nhờ trồng lúa rẫy mà nhà tôi có gạo để cưới vợ cho con trai, đời sống của bà con trong bản cũng khá hơn, nhà nào cũng có thêm lương thực dự trữ”.

Bản Ra Mai có khoảng 15ha đất trồng lúa rẫy. Dù đường đi lại khó khăn, bà con vẫn duy trì sản xuất bởi đây là vùng đất rộng, thích hợp để luân canh lúa với sắn hoặc ngô, góp phần hạn chế tình trạng đất bạc màu. Vụ này, hầu hết các hộ trong bản đều tham gia trồng lúa. Có hộ sử dụng đến 80kg thóc giống, những hộ ít hơn cũng gieo trỉa vài chục kg.
Vụ mùa năm nay, gia đình chị Xuôn gieo trồng 3 rẫy lúa. Sau khoảng 5 tháng chăm sóc, chị đã thu về hơn 7 tạ thóc, giúp gia đình chị không còn lo thiếu gạo ăn như trước.


Toàn xã Dân Hóa có khoảng 135ha đất trồng lúa rẫy, tập trung nhiều tại Ba Loóc, Hà Nông, Ra Mai, Cha Cáp... Năm nay, năng suất lúa rẫy ước đạt 18 tạ/ha. Ngoài bảo đảm an ninh lương thực tại chỗ, lúa rẫy còn là nguồn nông sản có giá trị kinh tế khá, được nhiều người tiêu dùng tìm mua.

Đặc biệt, các giống nếp than, nếp vàng của đồng bào Mày, Khùa từ lâu đã nổi tiếng bởi độ dẻo, thơm ngon đặc trưng của núi rừng. Hiện, mỗi yến nếp than có giá khoảng 600-800 nghìn đồng, trong khi nếp vàng dao động từ 300-500 nghìn đồng. Gạo thường được khách hàng mua về làm quà biếu, gói bánh chưng trong dịp Tết hoặc chế biến thành các món ăn truyền thống, trong đó có cốm rang.

Nhằm khai thác tốt hơn tiềm năng của loại nông sản này, UBND xã Dân Hóa đã hỗ trợ thành lập 2 tổ hợp tác (THT) thu mua, chế biến nông sản tại bản Y Leng và bản La Trọng. Thông qua hoạt động thu mua, chế biến, các THT từng bước tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm, góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương.
Chị Hồ Thị Huê, Tổ trưởng THT thu mua, chế biến nông sản bản Y Leng cho hay: “Với sự hỗ trợ của UBND xã và các cơ quan liên quan, THT đã thu mua nhiều loại nông sản của bà con, trong đó có lúa rẫy để chế biến thành gạo thương phẩm. Đến nay, tổ đã sản xuất được các sản phẩm gạo nếp rẫy đóng gói loại 0,5kg và 1kg. Dù mới đưa vào chế biến, sản phẩm đã được khách hàng đặt mua hết. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục thu mua lúa nếp rẫy của bà con, nghiên cứu chế biến thêm sản phẩm cốm rang đóng gói để đa dạng hóa mặt hàng”.


